I. Fuad

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
I. Fuad

I. Fuad asıl adı Ahmed Fuad Paşa (d. 26 Mart 1868 - ö. 28 Nisan 1936), İngiltere'den bağımsızlığını elde eden Mısır'ın ilk kralı (1922-1936). İngiltere'yle daha uygun koşullarda bir bağımsızlık antlaşması yapmaya ve aşırı milliyetçi Vafd Partisi'nin etkisini kırmaya çalışmıştır.

Mısır hıdivi İsmail Paşa'nın oğlu olan Ahmed Fuad, İtalya'da sürgünde bulunan babasının yanında yetişti. İtalya ve İsviçre'de öğrenim gördükten sonra 1890'da ülkesine dönerek, yeğeni olan Hıdiv II. Abbas Hilmi Paşa'nın yaveri oldu. 1882'den beri İngiliz işgali altında bulunan Mısır, I. Dünya Savaşı'nda İngiltere'nin Osmanlı Devleti'ne savaş ilan etmesinden sonra İngiliz protektorası olmuştu. 1914'te İngilizler Osmanlılardan yana bir tavır sergileyen Abbas Hilmi Paşa'yı devirerek yerine amcası (Ahmed Fuad'ın ağabeyi) Hüseyin Kâmil Paşa'yı Mısır Sultanı ilan ettiler. Hüseyin Kâmil'in 9 Ekim 1917'de ölümü üzerine kardeşi Ahmed Fuad, I. Fuad adıyla Mısır sultanı ilan edildi.

1919'da İngiltere, Mısır'a daha geniş özerklik tanıyacak bir antlaşma için görüşmeye oturma isteğini bildirdi. Mısırlıların çoğu bu gelişmeyi hoşnutlukla karşıladı; ama Mısır'ın istemlerini kimin dile getireceği ve İngilizlere sunacağı konusunda anlaşmazlık doğdu.Güçlü bir toplumsal tabanı olan sultan, devlet yönetiminde ağırlığını korumaya kararlıydı.Ama Vafd Partisi'nin önderi Saad Zaglul, partisini Mısır ulusunun temsilcisi olarak görüyor, İngilizlerle görüşmeleri ancak kandisinin yönetebileceğini düşünüyordu.

Fuad'ı ve Zaglul'u destekleyen karşıt kesimler arasındaki çekişme İngiliz-Mısır görüşmelerinin kesilmesine yol açtı. 1922'de İngiltere tek yanlı bir açıklamayla Mısır'ın bağımsızlığını ilan etti. Fuad kral ünvanını aldı. İngilizlerin tek yanlı kararından ve Mısır'ın içişleri üzerinde söz sahibi olmasından kaygı duyan Fuad hem İngilizler, hem de Mısırlılar tarafından kabul edilebilecek iki taraflı bir bağımsızlık antlaşması yapılması için çalıştıysa da başarılı olamadı.

Fuad 1923'te Zaglul sürgündeyken yeni bir anayasa hazırladı. Ama Zaglul ve öteki sürgünlerin geri dönmesinen sonra halkın desteğini sağlamyı başaran Vafd ile kral arasındaki çatışma yoğunlaştı. Anayasayla oluşturulan kurumları kendi muhalefetini güçlendirmek için kullanan Vafd 1923, 1925 ve 1929'daki seçimlerde çoğunluğu sağladı. Ama Fuad genellikle hükümetlerini Vafd yanlısı olmayan ılımlı bakanlardan oluşturmayı başardı. Toplumsal ve dinsel konularda ise el-Ezher Üniversitesi'nin görüşleri doğrultusunda hareket ederek önemli ölçüde halk desteği sağladı. 1930'da siyasi konumunu güçlendirmek amacıyla parlamentoyu dağıttı, eski anayasayı iptal ederek yeni bir anayasa ve seçim yasası yürürlüğe koydu. 1931 seçimleri, Vafd'ı dışarıda bırakan, kralla işbirliğinden yana bir parlamento ortaya çıkardı. Böylece sağlanan istikrar 1935'e değin sürdüyse de bu tarihte milliyetçi hareketin güçlü baskısı altında kalan Fuad 1923 Anayasası'nı yeniden yürürlüğe koydu.

28 Nisan 1936'da Kahire'de Kubbe Sarayında öldü. Rıfai Camiindeki türbesine gömüldü. Oğlu Faruk Mısır sultanı oldu.

Resmî unvanlar
Önce gelen:
Hüseyin Kamil
Mısır Sultanı
1917 - 1922
Sonra gelen:
Kendisi
Önce gelen:
Kendisi
Mısır Kralı
1922 - 1936
Sonra gelen:
I. Faruk

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'ta I. Fuad ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.