Fay

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Kırık, fay olarak da bilinir, kıvrılmalar sonucu oluşan kırılmalarda gözde fark edilebilecek ölçüde bir kayma bir yer değiştirme meydana gelmesi sonucu oluşur. Kırıkların uzunlukları boyunca jeolojik tabakalar iki ayrı blok halinde yer değiştirir. Bir kırığın fay olabilmesi için fay aynası, tavan ve taban blokları ve atım'a gerek vardır.

Çatlaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Çatlaklarda ise kırılma yüzeyleri boyunca bir yer değiştirme, bir kayma olmaz.

Kırıklarda kayma hareketi bir düzlem boyunca oluşmaktadır. Bu düzleme kırık düzlemi (= kırık aynası) adı verilir. Bu düzlem üzerinde sürtünme sebebiyle kayma çizikleri (kırık çizikleri) bulunur. Bu kırık çizikleri bize kaymanın doğrultusunu bulmamıza yardımcı olur.

Kırıklar da tabakalar gibi birer düzlemsel yapı elemanıdırlar. Dolayısıyla kırıkların da doğrultuları ve eğimleri vardır. Kırık düzlemleri iki bloğu birbirinden ayırır. Bu iki blok, kırık düzlemi üzerinde birbirine nazaran hareket ederler. Bu bloklardan kırık düzleminin üzerinde bulunan bloğa tavan bloğu, kırık düzleminin altında bulunan bloğa ise taban bloğu adı verilir.

Fay tipleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Faylar; eğim atımlı, doğrultu atımlı ve oblik faylar olmak üzere üçe ayrılırlar.

Eğim atımlı faylar(Graben)[değiştir | kaynağı değiştir]

Tavan blogu ve taban blogu birbirlerine gore asagi ya da yukari hareket ederler.

Normal fay[değiştir | kaynağı değiştir]

Tavan bloğu taban bloğuna nazaran, kırık düzlemi boyunca asagi kayar böylece tavan bloku taban blokuna nazaran asagi iner bu tip kırıklar yer kabuğunun yan basınçlarının etkisindedir.

Ters fay[değiştir | kaynağı değiştir]

Tavan bloğu taban bloğuna nazaran, kırık düzlemi boyunca yukarı kayar böylece tavan bloku taban blokuna nazaran yukarı çıkar bu tip kırıklar yer kabuğunun yanal basınçlarının etkisindedir.Bu tip faylarda yer kabuğunda düşeyde kalınlaşma ve yatayda daralmalar gözlenir.

Doğrultu atımlı fay(Horst)[değiştir | kaynağı değiştir]

Kırılan bloklar yatay olarak hareket ederler. Bu tip kırıklarda hareket kırık düzlemi doğrultusunda olduğundan bu tip kırıklara doğrultu atımlı kırıklarda denir. En etkili depremleri oluşturur. İki çeşidi vardır. Sağ yönlü ve sol yönlüdür. Kuzey Anadolu Fayı sağ yönlü doğrultu atımlı bir kırıkdır.

Oblik fay[değiştir | kaynağı değiştir]

Bloklar kırık düzlemi ml yatay ve dikey yönde hareket ediyorsa bu tip kırıklarda hem düşey hem de yatay yönde atılım oluşur.

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]