Eski İngilizce
Vikipedi, özgür ansiklopedi
| Eski İnglizce Englisc; Anglo Saxon |
|
|---|---|
| Konuşulduğu ülkeler: | Britanya |
| Konuşan kişi sayısı: | |
| Sıralama: | |
| Dil Grubu Sınıflandırma: | Hint-Avrupa Dilleri
|
| Resmî Durum | |
| Resmî dil olduğu ülkeler: | - |
| Dili düzenleyen kurum: | - |
| Alfabe: | Latin Alfabesi ile yazılırdı. |
| Dil Kodları | |
| ISO 639-1 | ang |
| ISO 639-2 | - |
| SIL | - |
| Not: Bu sayfa Unicode ile kodlanmış IPA fonetik sembolleri kullanıyor olabilir. | |
| Ayrıca bakınız: Dil – Dil aileleri |
|
Eski İngilizce, (Anglo-Saxon ya da Englisc) şuan ki İngiltere olan bölgenin belli bölümlerinde ve Güney İskoçya'da 5.yy'ın ortalarından 12.yy'ın ortalarına kadar konuşulmuş İngilizce'nin eski şeklidir. Bu dil, Batı Germenik dillerinden birisiydi ve bu yüzden de Eski Frizce diliyle ve Eski Sakson diliyle yakında alakalıdır. Ayrıca, dil, Kuzey Germenik dil grubundan Eski Nors dilinin de büyük etkisi altında kalmıştır. Çok karışıktır.
Konu başlıkları |
[değiştir] Gelişimi
Eski İngilizce durağan bir dil değildi ve 5.yy'da İngiltere'yi oluşturan Anglo-Saxon göçlerinden, dili çok büyük değişmelere uğratan 1066'daki Norman İstilasına kadarki zaman diliminden oluşan 700 yıllık bir zaman boyunca kullanıldı. Bu ilk dönemlerinde dil, Kelt dilini ve Danelaw olarak bilinen, doğu ve kuzey İngiltere'deki geniş bölgeleri hakimiyeti altında tutan Vikinglere hücum ederek Old Nors dilini özümsemiştir.
Cermen Kökenleri Eski İngilizceyi şekillendiren en önemli güçlerden birisi, onun Germanic sözcük dağarcığı,cümle yapısı ve Avrupa kıtasındaki kardeş dilleriyle paylaştığı gramer yapısıdır. Bu özelliklerden bir kısmı Batı Germen dil ailesine aitken, bir kısmı da bütün Cermen dillerinin kökü olarak kabul edilen Proto-Germanic dil ailesinden miras kalmıştır. Ayrıca, hareketsiz nesneler dahil bütün nesnelere cinsiyet verilirdi: Örn, sēo sunne (M.İ. the Sun) dişil iken se mōna (M.İ. the Moon) eril olarak kabul edilir. (Bu durum Modern Almancada da bu şekildedir. Örn. die Sonne,der Mond)
Latin Dillerinin Etkisi Eğitimli ve okuma yazma bilen nüfusun (rahipler vs.) büyük bölümü Avrupa'da dönemin lingua franca'sı sayılan Latince'de oldukça yetenekliydi. Bazen, bir Latince sözcüğün Eski İngilizceye yaklaşık olarak ne zaman girdiğini maruz kaldığı dilbilimsel değişmelere bakarak tahmin edebiliriz. Latin Dillerinin Eski İngilizce üstündeki etkisi 3 zaman diliminde incelenir. İlki, Saksonlar Avrupa'dan İngiltere'ye gitmek üzere ayrıldığında gerçekleşir. İkincisi, Anglo-Sakson'lar Hristiyanlığı kabul ediğde Latince konuşan rahipler yaygınlaştığında başlar. En son ve en önemli Latin temelli sözcük geçişiside 1066 Norman İstilasında gerçekleşir. Her ne kadar kayda değer oranda Norse dilinde sözcük dile girmiş olsa da,bu Oïl diline ait sözcüklerin büyük kısmı klasik Latin dilinden alınmıştı. Dilde büyük değişikliklere neden olan bu Norman İstilası, aynı zamanda, Eski İngilizcenin bitişi, Orta İngilizce (Middle English)'in başlangıcı olarak kabul edilir.
Runik(futhorc ya da fuþorc) alfabeden Latin alfabesine geçişle dil daha büyük bir değişme gösterdi. Bu ayrıca dilin üstündeki gelişmeye yönelik baskıyı artırdı. Eski İngilizcede sözcükler okunduğu gibi yazılırdı; Modern İngilizcede telafuz edilmeyen "knight" sözcüğündeki "k" sesi gibi telafuz edilmeyen sesler aslında Eski İngilizcede telafuz edilmekteydi. Bu değişikliğin yan etkilerinden birisi de sözcüklerin fonetik telafuzundaki çeşitlilikti. Bir sözcük, yazarın lehçesini yansıtıyordu. Bir sözcük bir yazardan bir yazara hatta aynı yazarın bir eserinden ötekine değişme gösterebilirdi. Örneğin, "and" bağlacı, "and" ya da "ond" olarak telafuz edilebilirdi.
Bu yüzdendir ki, Eski İngilizcenin yazılışı, Modern İngilizceden daha karmaşık görülebilir, bunun en azından bazı var olan telafuzları yansıttığı iddaa edilse de, Modern İngilizcede pek çok durumda görülmemektedir. Günümüzde, Eski İngilizce öğrencilerinin pek çoğu dili önce sadeleştirlimiş olarak görüp dilin temel özelliklerini öğrendikten sonra çeşitli yazım şekillerini öğrenebilmektedir.
Vikinglerin Etkisi
Eski İngilizcede ikinci yabancı sözcük kaynağı 9. ve 10.yy'daki Viking İstilaları sırasında dile giren İskandinav sözcükleridir. Pek çok yerleşim yerinin isimleri dışında, bunlar genelde temel sözcükleri ve Danelaw'ın yönetimiyle ilgili olanları da içeriyordu. Vikingler Eski İngilizceyle ortak kökü Proto-Germanic dillerden gelen Eski Nors dilini konuşuyordu.
[değiştir] Sözcük örnekleri
| Eski İngilizce | Bugünkü İngilizce | Bugünkü Almanca | Türkçe |
|---|---|---|---|
| Hwæt | What | Was | Ne |
| Fæder | Father | Vater | Baba |
| Todæg | Today | Heute | Bugün |
| nama | name | name | isim, ad |
[değiştir] Kişi Zamirleri
| Eski İngilizce | Bugünkü İngilizce | Bugünkü Almanca | Türkçe |
|---|---|---|---|
| ic | I | ich | Ben |
| þu | you | du | Sen |
| he (E), heo (D), hit (N) | he, she, it | er,sie,es | O |
| we | we | wir | biz |
| ge | you (plural) | ihr | siz |
| hie | they | Sie | onlar |
[değiştir] Bakınız
| ɮ | Hint-Avrupa dilleri ile ilgili bu madde bir taslaktır. Maddenin içeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
