Eski İngilizce

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Eski İngilizce
Ænglisc, Anglisc, Englisc
bölge Britanya
Dil aileleri
Hint-Avrupa dil ailesi
  • Cermen dilleri
    • Batı Cermen dilleri
      • Anglo-Friz dilleri
        • İngiliz dilleri
          • Eski İngilizce
Diyalektler
Kentish diyalekti
Mercian diyalekti
Northumbrian diyalekti
Batı Sakson diyalekti
Yazı sistemi

Runik yazı (Anglo-Sakson runları), sonra

Latin Alfabesi (Eski İngilizce Latin Alfabesi)
Dil kodları
ISO 639-2 ang
ISO 639-3 ang

Eski İngilizce, (Eski İng. Anglo-Saxon ya da Anglosaksonların kendi verdikleri adla Englisc) şu anki İngiltere olan bölgenin belli bölümlerinde ve Güney İskoçya'da 5. yüzyılın ortalarından 12. yüzyılın ortalarına kadar konuşulmuş İngilizcenin eski şeklidir. Bu dil, Batı Germenik dillerinden birisiydi ve bu yüzden de Eski Frizce diliyle ve Eski Sakson diliyle yakında alakalıdır. Ayrıca, dil, Kuzey Germenik dil grubundan Eski Nors dilinin de büyük etkisi altında kalmıştır.

Gelişimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski İngilizce durağan bir dil değildi ve 5.yy'da İngiltere'yi oluşturan Anglo-Saxon göçlerinden, dili çok büyük değişmelere uğratan 1066'daki Norman İstilasına kadarki zaman diliminden oluşan 700 yıllık bir zaman boyunca kullanıldı. Bu ilk dönemlerinde dil, Kelt dilini ve Danelaw olarak bilinen, doğu ve kuzey İngiltere'deki geniş bölgeleri hakimiyeti altında tutan Vikinglere hücum ederek Eski Nors dilini özümsemiştir.

Cermen kökenleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski İngilizceyi şekillendiren en önemli güçlerden birisi, onun Germanik sözcük dağarcığı, cümle yapısı ve Avrupa kıtasındaki kardeş dilleriyle paylaştığı gramer yapısıdır. Bu özelliklerden bir kısmı Batı Cermen dil ailesine aitken, bir kısmı da bütün Cermen dillerinin kökü olarak kabul edilen Proto-Germanik dil ailesinden miras kalmıştır. Ayrıca, hareketsiz nesneler dahil bütün nesnelere cinsiyet verilirdi: Örn, sēo sunne (M.İ. the Sun "güneş") dişil iken se mōna (M.İ. the Moon "ay") eril olarak kabul edilir. (Bu durum Modern Almancada da bu şekildedir. Örn. die Sonne, der Mond...)

Latin dillerinin etkisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Eğitimli ve okuma yazma bilen nüfusun (rahipler vs.) büyük bölümü Avrupa'da dönemin lingua francası sayılan Latincede oldukça yetenekliydi. Bazen, bir Latince sözcüğün Eski İngilizceye yaklaşık olarak ne zaman girdiğini maruz kaldığı dilbilimsel değişmelere bakarak tahmin edilebilir. Latin dillerinin Eski İngilizce üstündeki etkisi 3 zaman diliminde incelenir. İlki, Saksonlar, Avrupa'dan İngiltere'ye gitmek üzere ayrıldığında gerçekleşir. İkincisi, Anglo-Saksonlar Hıristiyanlığı kabul edip de Latince konuşan rahipler yaygınlaştığında başlar. En son ve en önemli Latin temelli sözcük geçişi de 1066 Norman İstilasında gerçekleşir. Her ne kadar kayda değer oranda Nors dilinde sözcük dile girmiş olsa da, bu Oïl diline ait sözcüklerin büyük kısmı klasik Latin dilinden alınmıştı. Dilde büyük değişikliklere neden olan bu Norman İstilası, aynı zamanda, Eski İngilizcenin bitişi, Orta İngilizce (Middle English)'in başlangıcı olarak kabul edilir.

Runik (futhorc ya da fuþorc) alfabeden Latin alfabesine geçişle dil daha büyük bir değişme gösterdi. Bu ayrıca dilin üstündeki gelişmeye yönelik baskıyı arttırdı. Eski İngilizcede sözcükler okunduğu gibi yazılırdı; Modern İngilizcede telaffuz edilmeyen "knight" sözcüğündeki "k" sesi gibi telafuz edilmeyen sesler aslında Eski İngilizcede telafuz edilmekteydi. Bu değişikliğin yan etkilerinden birisi de sözcüklerin fonetik telaffuzundaki çeşitlilikti. Bir sözcük, yazarın lehçesini yansıtıyordu. Bir sözcük bir yazardan bir yazara hatta aynı yazarın bir eserinden ötekine değişme gösterebilirdi. Örneğin, "and" bağlacı, "and" ya da "ond" olarak telaffuz edilebilirdi.

Bu yüzdendir ki, Eski İngilizcenin yazılışı, Modern İngilizceden daha karmaşık görülebilir, bunun en azından bazı var olan telaffuzları yansıttığı iddia edilse de, Modern İngilizcede pek çok durumda görülmemektedir. Günümüzde, Eski İngilizce öğrencilerinin pek çoğu, dili önce sadeleştirilmiş olarak görüp dilin temel özelliklerini öğrendikten sonra çeşitli yazım şekillerini öğrenebilmektedir.

Vikinglerin etkisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski İngilizcede ikinci yabancı sözcük kaynağı 9. ve 10.yy'daki Viking İstilaları sırasında dile giren İskandinav sözcükleridir. Pek çok yerleşim yerinin isimleri dışında, bunlar genelde temel sözcükleri ve Danelaw'ın yönetimiyle ilgili olanları da içeriyordu. Vikingler Eski İngilizceyle ortak kökü Proto-Germanik dillerden gelen Eski Nors dilini konuşuyordu.

Sözcük örnekleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski İngilizce Bugünkü İngilizce Bugünkü Almanca Türkçe
Hwæt What was Ne
Fæder Father Vater Baba
Todæg Today heute Bugün
nama name Name isim, ad

Kişi Zamirleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski İngilizce Bugünkü İngilizce Bugünkü Almanca Türkçe
ic I ich Ben
þu you du Sen
he (E), heo (D), hit (N) he, she, it er,sie,es O
we we wir biz
ge you (plural) ihr siz
hie they sie onlar

Bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]