Dido ve Aeneas

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Dido ve Aeneas
Dido ve Aenea
Aeneas'ın Dido'ya Truva şehrinin akibetini anlatmasıRessam:Pierre-Narcisse Guerin
Müzik: Henry Purcell
Libretto: Nahum Tate
Galası: Ekim 1689
İlk gösterim yeri: Josias Priest Yatılı Kiz Okulu, Chelsea, Londra
Oyuncular: * Dido, Kartaca kralicesi- soprano veya tiz-sesli mezzo-soprano

Dido and Aeneas (Z. 626)[1] İngiliz Barok stilinde muzik bestecisi Henry Purcell tarafından Nahum Tate'un Ingilizce liberetto ile hazirlanan bir prolog ve 3 perdeden oluşan bir opera eseridir. Eserin ilk temsili 1688 yazından sonra Londra'da Chelsea'de bulunan bir ozel kiz okulu olan "Josias Priest Yatılı Kiz Okulu"'nda temsil edilmiş ve ilk halka açık temsili bir mask olarak kraliyet sarayında yapılmıştır. Bu opera librettosunun konusu Antik Romalı şair yazar Vergilius'in klasik Truva'li kahramani olan Aeneas eserinin IV. Kitap'indan uyarlanmıştır.

Hazırlanma ve temsiller[değiştir | kaynağı değiştir]

Purcell Dido Ve Aeneas operasını hazırlamadan önce bazı tiyatro eserleri için müzik hazırlamıştı. "Dido ve Aeneas" operası onun İngiliz "mask" tipi müziğe bağlı olan ilk ve tek operasıdır. Libretto Nahum Tate'in daha önce yazmış olduğu "Brutus of Alba" oyundan çok etkilenmiştir. Bazı kritikler libretto konusunun günün politik durumunu gizliden hicveden bir alegori olduğunu da iddia ederler. Genel olarak opera bir trajedya olmasına rağmen bazı "hafif" müzik parçaları da ihtiva etmektedir.

Elimize orijinal libretto veya partitür notaları geçmemiştir. Güncel kullanılan libretto ve partitur notaları 1750'den sonra yapılan kopyalardan, ilkleri Oxfiord Üniversitesi Bodleian Kütüphanesi'nde bulunan kopyalardan, ibarettir. Librettonun orijinal prologunun nasıl olduğu ve operanin orijinal şeklinde perdelere nasıl bölündüğü de bilinmemektedir. Prolog, 2 Perde sonundaki "koru" sahnesi ve birkaç dans parçası için elimizde müzik partisyon notaları da bulunmamaktadır. Günümüzde yapılan sahnelenmesinde 18. yüzyılın ilk iki onyılı içinde eserin yapımlanması için "uyduruk" kısımlamalar ve eksik müzik kısımlarında Purcell stilinde yapilma kısım besteleri kullanılmaktadır.

"Dido ve Aeneas" operası ya İngiltere kralı II. Charles veya II. James huzurunda sarayda sahnelenmek için planlanıp hazırlanmıştır. Fakat kralın ölümü dolayısiyla bu planlar gerçekleşmemiş ve prömiyer temsil Temmuz 1688'den hemen önce, Chelsea'da bulunan Josias Priest adlı bir yatılı kız okulunda sunulmuştur. Bu temsileren sonra besteci Henry Purcell'in yaşadığı dönemlerde bu eser hiç temsil edilmemiştir. Bundan sonra ilk temsil 1700'de sahnelenen bir Shakespeare oyunu entraktında bir müzikli bir "mask" olarak icra edilmiştir. Bundan sonra gayet nadir olarak bu eserde bulkunan birkaç müziksel parça konser parçaları olarak icra edilmesi dışında bu eser 1895'e kadar hiç yapımlanıp sahnelenmemiştir. 1895'de ilk defa bir konser parçası olarak Dublin'de yapımlandı. Sonra 1923 ve 1924'de bir amatör eser olarak tamsil edildi. XX. yüzyılin ikinci yarısinda Barok müziğine ilgi artınca yeni ve kritik şekilde edit edilmiş partitür notaları hazırlandı ve bu eser yapımlanıp temsil edilmeye başlandı. Bu yapimlanmalar arasında Danimarka'da klasik sahne yapımlı Rønne Tiyatrosunda; 2099'da Hollanda, Londra, Leeds ve New York'da eser sahnelendi ve popüler ilgi çekti. Günümüzde eserin epeyce sayıda plak, teyp ve disk kayıdı da bulunmaktadır.

Roller[değiştir | kaynağı değiştir]

Rol Ses tipi Prömiyerde roller: 1688
(Orkestra şefi:
Dido, Kartaca kralicesi soprano veya tiz-sesli mezzo-soprano[2]
Belinda, Dido'nun kizkardesi ve sirdasi hafif soprano
Ikinci kadin, "Dido'un oda hizmetlisi soprano veya mezzo-soprano
Aeneas, Truvali Prens tenor veya tiz bariton[3]
Büyücü mezzo-soprano, kontralto, kontrtenor veya bas[4]
İkinci büyücü (Merkür kılığında) mezzo-soprano
Hayalet soprano veya kontrtenor
Birinci denizci tenor[5]
Koro: değişik kısımlarsa saraylılar, büyücüler, aşk perileri ve denizciler


Konu özeti [6][değiştir | kaynağı değiştir]

I. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

Kartaca'da Kraliçe Dido'nun Sarayı:

Kartaca Kraliçesi Dido'nun kız kardeşi ve sırdaşı olan Belında kızkardeşini daha mesut görünmeye ve gülmeye çalışmaya teşvik etkektedir. (Arya:"Shake the cloud from off your brow (Alnında bulunan karabulutu silkip at)." . Fakat Dido üzüntü içerisindedir. (Arya: "Peace and I are strangers grown (Huzur ve ben birbirimizin yabancısı olduk artık)". Belind Dido'nun bu üzüntüsünün kaynağının bu şehre gelmiş olan Truva'lı Prens Aeneas olduğuna inanmaktadır ve kızkardeşine Kartaca'nın sorunlarının Dido'nun Aeneas'la eveenmesi ile çözüleceğine inandığını belirtir. Dido ve belında konuşmaya devam ederler. Dido Aeneas'a olan aşkının ve onunla evlenmesinin kendini zayıf bir Kartaca hükümdarı yapmasından ve ülkenin halkının bu evlenmeden hoşlanmıyacağından korktuğunu açıklar. (Arya: "Ah Belinda I am prest with torment (Belında ben azap baskısı içindeyim") Fakat Belında ve orada bulanan diğer bir sırdaş olan "İkinci Kadın" Aeneas'ın da kendini sevdiğini ve onun için bundan korkmaması gerektiğini onu inandırlar.(Arya: "The hero loves as well (Kahraman da seni sevmekte.)". Aeneas saray salonuna girer. Önce Dido ona soğuk davranır ama sonra onun evlenme teklifini kabul eder.

II. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

Büyücüler Kraliçesi'nin mağarası:

Büyücüler Kraliçesi, Kartaca'yı ve onun kraliçesini ortadan kaldırmak için komplo planları hazırlamıştır. Bu kötü planlarını gerçekleştirmek için diğer büyücülerini mağarasına yanında toplantıya çağırmıştır. Bu plana göre büyücü kraliçesinin yakını olan bir büyücü cüce Tanrı "Merkür kılığına bürünüp kıyafet değiştirecek; Merkür rolü yaparak Aeneaş'ı Dido'dan ayrılmaya ve İtalya'ya gitmeye inandıracaktır. Bu Dido'yu büyük bir üzüntü ve yasa sokacak ve buna dayanamıyan Dido hayatı bırakmayı tercih edecektir. Büyücüler korosu bu komployu ve beklenen sonucu gayet mesut olarak kahkahalar atarak karşılarlar ve mağara onların korkunç gülme sesleri ile dolar. Büyücüler, bir sürek avı için saraydan ayrılıp bir koru içinde bulunan Dido ve maiyetini oradan uzaklaştırıp saray dönmesini sağlamak için bir bir büyük fırtına yaratırlar. Bu fırtına yaratma sırasından yapılan büyüler sonundan büyücüler de bir yıldırım çakması ile sahneden kaybolurlar.


Sürek avının yapıldığı koru :

Dido, Aeneaş, her ikisini maiyeti ve hizmetliler bir sürek avına çıkmışlardır ve bir koruya gelmişlerdir. Bu korunun doğal güzelliklerini görmek için burada bir mola vermektedirler. Bu mola sırasında büyük faaliyet olamakta maiyettekiler ve hizmetliler av için ve molada bir yemek yiyebilmek için hazırlıklar içinde bulunmaktadırlar. Dido ve Aeneaş da bu faaliyetlere katkıda bulunmaktadırlar. Fakat tam bu sırada uzaktan bir yıldırım çakması görülüp ve gök gürültüsü başlar. Bu faaliyeterin durmasına neden olur. Belinda maiyettekilere ve hizmetlilere yağmurdan korunmak için biran önce bir sığınak bulmalarını emreder. Bunun üzerinde maiyet ve hizmetliler sahneden ayrılmakta iken Aeneas'ın yanına tanrı Merkür kıyafetinde biri (aslında büyücüler kraliçesini adamı bir büyücü cüce) yanaşır. Bu yapma-Merkür baştanrı olan Zeus'den bir ilahi haber getirdiğini bildirir. Ona Zeus'un Aeneas'dan İtalya'ya gidip biran evvel orada Latin ülkesinde yeni bir Truva yaratmasını istediğini haber verir. Aeneas bu haberciye inanır. Dido'dan ayrılamasının çok zor olacağını bilmekle beraber, Zeus'un isteklerini hemen yerine getireceğini bildirir. Aeneas sahneden hemen ayrılarak Kartaca'dan ayrılma hazırlıkları yapmaya gider.

III. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

Kartaca Limanı:

Truvalıların denizcileri Truva gemilerinin Kartaca'dan ayrılması için hazırlıkllar içindedirler. Denizciler bir şarkı söylemeye başlarlar (Koro: "Come away fellow sailors! (Denizciler haydi birlikte gidelim.") Çok geçmeden Büyücüler Kraliçesi ve maiyetindeki büyücüler birden limana gelirler. Büyücüler Kraliçesi planının gerçekleşmesinden çok memnundur. Büyücüler Kraliçesi planının ikinci evresi içinde Aeneas'ın "denizde" ölmesi gereği hakkında bir solo aryayi söylemeye başlar. Sahnede bulunanlar üç değişik grup halinde sahneden ayrılıp dağılırlar.

Saray:

Dido ve Belinda sahneye girerler. Aeneas'ın ortadan kaybolmasından şoke olmuşlardır. Dido gayet bitkindir ve Belinda onu teskin etmeye çalışmaktadır. Birdenbire Aeneas geri gelir. Dido bu geri gelişinden sonra onu kaybedeceğinden çok korkmaktadır. Aeneas'ın açıklamaları bu korkusunun yerinde olduğunu doğrular. Dido Aeneas'ın kendini geride bırakip ayrılmasının nedenlerini doğru olmadığını söyler. Aeneas tanrıların emrini yerine getirmeyip Dido'nun yanında kalmayı kabul ettiğin bildirmesine rağmen Dido Aeneas'ın kendini geride bırakıp ayrılmasını düşünmesinin bile kendisini çok incittiğini ona bildirip artık Aenaeas'la birlikte olmanın imkansız olduğunu açıklar; onun bu kararını kabul etmez ve yanından uzaklaşmasını ister. Böylece Dido Aeneas'ı ayrılamaya zorladıktan sonra kendinin ne yapacağını bir acıklı, "Dido'nun Ağıtı" adı verilen, arya ile açıklar. (Arya:"Death must come when he is gone (O ayrılınca artık bana ölüm gelir)". Dido'nun hayattan ayrılmasından sonra koro ve orkestra "aşk tanrılarının onun kalbi gibi yumuşak ve nazik olan gül yapraklarını onun mezarına atılmalarını ve burada onun mezarında daimi nöbetciler olarak hiçbir zaman buradan ayrılmadan beklemelerini" ifade eden bir müzik parçasını icra ederler ve opera sona erer.

Medya[değiştir | kaynağı değiştir]

Merkür kılığındaki büyücü cücenin Aeneas'ı Kartaca'dan ayrılmaya inandırmak için söylediği "Stay, Prince and hear (Prens, dur bekle ve işit)" aryası


Seçilmiş disk kayıtları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Roller
(Dido, Belinda, Aeneas, Büyücüler Kraliçesi)
Orkestra şefi,
Opera evi ve Orkestra
Marka
1961 Janet Baker,
Patricia Clark,
Raimund Herincx,
Monica Sinclair
Anthony Lewis,
English Chamber Orkestrasi ve St. Anthony Singers
Decca 4663872 (2000).
1963 Mary Thomas,
Honor Sheppard,
Maurice Bevan,
Helen Watts
Alfred Deller,
Oriana Orkestrasi ve Korosu
Vanguard 3003332
1965 Victoria de los Angeles,
Heather Harper,
Peter Glossop,
Patricia Johnson
John Barbirolli,
English Chamber Orchestra ve Ambrosian Singers korosefi: Raymond Leppard
EMI, CDM 5 65664 2
1967 Tatiana Troyanos,
Sheila Armstrong,
Barry McDaniel,
Patricia Johnson
Charles Mackerras,
Kuzey Almanya Radyosu Oda Orkestrasiv ve Hamburg Monteverdi Korosu Korosefi:Jürgen Jürgens
Deutsche Grammophon Archiv 447 148-2
1970 Josephine Veasey,
Helen Donath,
John Shirley-Quirk,
Elizabeth Bainbridge
Colin Davis,
Academy of St Martin-in-the-Fields ve John Alldis Korosu
Philips Eloquence 4428334
1971 Shirley Verrett,
Helen Donath,
Dan Iordachescu,
Oralia Dominguez
Raymond Leppard,
Ambrosian Singers, Orchestra Sinfonica della RAI Torino
Arkadia 619
1975 Janet Baker
Norma Burrowes,
Peter Pears,
Anna Reynolds
Steuart Bedford,
Aldeburgh Festivali Yaylı Çalgıları ve Londra Opera Korosu
Decca 468 561-2
1977 Tatiana Troyanos,
Felicity Palmer,
Richard Stilwell,
Alfreda Hodgson
Raymond Leppard,
English Chamber Orkestrasi ve Korosu
Erato
2292-45263-2
1978 D'Anna Fortunato,
Nancy Armstrong,
Mark Baker,
Bruce Fithian
Joel Cohen,
Boston Camerata
Harmonia Mundi HM 10.067 (LP only)
1981 Emma Kirkby,
Judith Nelson,
David Thomas,
Jantina Noorman
Andrew Parrott,
Taverner Consort and Players
Chandos CHAN 8306
1982 Ann Murray,
Rachel Yakar,
Anton Scharinger,
Trudeliese Schmidt
Nikolaus Harnoncourt,
Concentus Musicus Wien ve Arnold Schoenberg Korosu
Teldec 4509-93686-2
1985 Guillemette Laurens,
Jill Feldman,
Philippe Cantor,
Dominique Visse
William Christie,
Les Arts Florissants
Harmonia Mundi HMC 905173
1985 Teresa Berganza,
Danielle Borst,
Per-Arne Wahlgren,
Glenys Linos
Michel Corboz,
Ensemble instrumental de Lausanne ve Lausanne City Opera Korosu
Erato 2292-45263-2
1985 Jessye Norman,
Marie McLaughlin,
Thomas Allen,
Patricia Kern
Raymond Leppard,
English Chamber Orkestrasi
Philips,
416299
1988 Anne Sofie von Otter,
Lynne Dawson,
Stephen Varcoe,
Nigel Rogers
Trevor Pinnock,
English Concert
Deutsche Grammophon Archiv Produktion, 427 624-1
1989 Della Jones,
Donna Deam,
Peter Harvey,
Susan Bickley
Ivor Bolton,
St. James’s Baroque Players ve Korosu
Teldec 4509-91191-2
1989 Rachel Ann Morgan,
Camille van Lunen,
David Barick,
Myra Kroese
Roderick Shaw,
Academy of the Begynhof Amsterdam
Globe 5020
1990 Carolyn Watkinson,
Ruth Holton,
George Mosley,
Teresa Shaw
John Eliot Gardiner,
English Baroque Soloistleri and Monteverdi Korosu"
Philips 432 114-2
1992 Catherine Bott,
Emma Kirkby,
John Mark Ainsley,
David Thomas
Christopher Hogwood,
Academy of Ancient Music
Decca,475 7195
1993 Lorraine Hunt,
Lisa Saffer,
Michael Dean,
Ellen Rabiner
Nicholas McGegan,
"Philharmonia Baroque Orkestrasi" ve "Clare College, Cambridge Korosu"
Harmonia Mundi HMU 907110
1994 Emily Van Evera,
Ben Parry,
Janet Lax,
Hanne Mari Ørbaek,
Haden Andrews
Andrew Parrott, Taverner Consort and Players Sony Classical Listening Station SK 62993
1994 Kym Amps,
Anna Crookes,
David van Asch,
Sarah Connolly
Scholars Baroque Ensemble Naxos,
8.553108
1994 Véronique Gens,
Sophie Marin-Degor,
Nathan Berg,
Claire Brua
William Christie, Les Arts Florissants Erato, 4509-98477-2
1995 Jennifer Lane,
Cassandra Hoffman,
Michael Brown,
Desiree Halac
Bradley Brookshire, "I Musici di San Cassiano" Vox 7518
1995 Maria Ewing,
Rebecca Evans,
Karl Daymond,
Sally Burgess
Richard Hickox, "Collegium Musicum 90" Chandos CHAN 0586
1995 Jennifer Lane,
Ann Monoyios,
Russell Braun,
Jennifer Lane (bis)
Jeanne Lamon, Tafelmusik Chandos CHAN 8306
1996 Nancy Maultsby,
Susannah Waters]],
Russell Braun,
Laura Tucker
Martin Pearlman, Boston Baroque Telarc 80424
1998 Lynne Dawson,
Rosemary Joshua,
Gerald Finley,
Susan Bickley
Harmonia Mundi HMX 2991683
2000 Laura Pudwell,
Salomé Haller,
Peter Harvey,
Laura Pudwell (bis)
Hervé Niquet, Le Concert Spirituel Glossa GCD 921601
2002 Evelyn Tubb,
Thomas Meglioranza,
Julia Matthews,
Evelyn Tubb
Predrag Gosta, New Trinity Baroque Edition Lilac, 200204-2.
2003 Susan Graham,
Camilla Tilling,
Ian Bostridge,
Felicity Palmer
Emmanuelle Haïm, "Le Concert d'Astrée" ve "European Voices" Virgin Veritas, 45605.
2004 Nicola Wemyss,
Francine van der Heijden,
Matthew Baker,
Helen Rasker
Jed Wentz, Musica ad Rhenum Brilliant 92464
2007 Julianne Baird,
Andrea Lauren Brown,
Timothy Bentch,
Tatyana Rashkovsky
Valentin Radu, Ama Deus Baroque Ensemble Lyrichord, LEMS 8057
2008 Sarah Connolly]],
Lucy Crowe,
Gerald Finley,
Patricia Bardon
Steven Devine ve Elizabeth Kenny, "Age of Enlightenment Orkestrasi" ve "Enlightenment Korosu" Chandos, CHAN 0757
2008 Simone Kermes,
Deborah York,
Dimitris Tiliakos,
Oleg Ryabets
Teodor Currentzis,
Music Aeterna ve "New Siberian Singers Sarkicilari
Alpha, HMU 140

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Z. 686" Amerikan muzikologu Franklin B. Zimmerman tarafından hazirlanan Henry Purcell eserleri katalogunda verilen dizin numarası
  2. ^ Orijinal olarak oprano, ama mezzo-soprano sesine de uygun. Bkz. Price, Curtis (1984), Henry Purcell and the London stage' 'Cambridge University Press. ISBN 0-521-23831-5 [1] s. 247 (İngilizce)
  3. ^ Orijinal partitur notalari tenor için, ama cok kez bariton tarafindan seslendirilmee. Bknz Harris, Ellen T.,(1990) Henry Purcell's Dido and Aeneas , Oxford University Press. ISBN 0-19-315252-5 [2] s.60–62 (İngilizce)
  4. ^ Price, Curtis ve Irena Cholij, (1986), "Dido's Bass Sorceress", The Musical Times, c.127 (Kas.1986), s. 615-618
  5. ^ Bu rol ilk temsilde bir kadın tarafından seslendirilmiştir ama 1700'lu yılları başından itibaren bir tenor sesi kullanılmıştır.
  6. ^ Bu konu özeti için kaynak Kobbé, Gustav (ed. Earl of Harewood) (1987) The Definitive Kobbé's Book of Opera , New York:P. Putnam's and Sons, s.1010–1014.


Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]