Danezalar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Danezalar
(ᑕᓀᖚ Dane-ẕaa)
Beaver tipi in winter near Peace River Alberta - NA-1315-23.jpg Beaver women and children in front of their tipi - NA-1440-6.jpg
üste: kışın Daneza tipi çadırı, Peace River, Alberta, 1899
altta: tipi çadırı önünde Daneza kadını ve çocukları, 1899
Toplam nüfus
2.000 (Alberta) + 1000 (Britanya Kolumbiyası)
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Kanada Kanada
Diller

Danezaca, İngilizce

Din

Hıristiyanlık, Animizm / Şamanizm

İlgili etnik gruplar

Kanada Atabaskları, Tsutinalar

Daneza reisi ve ailesi, Alberta, 1899

Danezalar ya da eski adlarıyla Biverler[1] (Danezaca ᑕᓀᖚ Dane-ẕaa, İngilizce: Danezaa, Dane-zaa, Dunneza, Tsattine, Beaver, Beaver Dene), Kanada'nın Alberta ile Britanya Kolumbiyası eyaletlerinde Peace Nehri yöresinde yaşayan, avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, animist ya da şamanist Subarktik Kızılderilileri kültür grubundan Kızılderili halkı. Kuzey Atabaskları içindeki Yukon Atabaskları alt grubunda yeralırlar. Diğer Kanada Kızılderilileri gibi Danezalar da yasal olarak Kızılderili rezervi adı verilen kamp benzeri toplama yerleşimlerde yaşamak zorundadırlar.

Adlandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Daneza (Danezaa, Dane-zaa, Dunneza) adı halkın günümüzde kullanılmaya başlanan yeni adlarıdır ve kendi dillerinde ᑕᓀᖚ Dane-ẕaa «gerçek halk / real people»[2] anlamına gelir.

Tsattine (Dakelce Tsa’tenne) ile bu adın İngilizce çevirisi olan Biver[1] (Beaver «kunduz») adı ise günümüzde yaşadıkları Peace Nehri yöresine Kriler tarafından sürülmeden önceki asıl yerleri olan Beaver Nehri için kullandıkları Tsades ve burada yaşamış olan local bandın Tsa-dunne[2] adına dayanır.

Yerleşimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde Danezaların yaklaşık yarısı dördü Britanya Kolumbiyası'nda ikisi Alberta'da toplam altı rezervde yaşamaktadır.

Britanya Kolombiyası'nda: Snare Hill (Madátsʼatlʼǫje), Aledze Creek (Alédzé Tsáá), Big Camp (Ṯs̠aẕuulh Saahgáe), Doig River (Hanás̠ Saahgéʔ), Osborne River (Nętlʼuk), Petersen's Crossing (Alááʔ S̠atǫ), Montney (Gat Tah Kwą̑) yöreleri

Alberta'da: Sweeney Creek yöresiyle Boyer River (Rocky Lane) ve Child Lake (Eleske) Kızılderili rezervleri.

Komşuluk[değiştir | kaynağı değiştir]

Danezaların komşuları arasında kuzeyde Sahtular (Tsattine), doğuda Denetalar ile sonradan Danezaların yerini işgal eden Kriler, batıda Sekaniler ve güneyde Tsutinalar bulunur.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Alexander Mackenzie 1793 yılında Daneza topraklarına ulaşmış ve 1794 yılında da bugünkü Fort St. John kasabasının yakınlarında North West Company tarafından ticaret karakolu kurulmuştur. Günümüzdeki Daneza sözlü tarihi bu döneme ait kürk ticareti anılarını hâlâ canlı tutar.

1900 yılında Fort St. John Danezaları Treaty No 8 anlaşmasını imzalayarak avcılık ve tuzakçılıkla sağladıkları geçimlerini resmileştirdiler[2].

Güneydeki Tsutinaların (Tsattine) 1700 lerde Danezalardan kopup güneye göç ettikleri sanılıyor. Bu konuda yazılı tarih bulunmamasına rağmen, Tsutina sözlü tarihi bunu desteklemektedir[3][4][5].

Sosyal yaşam[değiştir | kaynağı değiştir]

Tören ve şenlikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Geçmişte 25-30 kişilik bandları hâlinde avlanan Danezalar büyük gruplar hâlinde yaz törenleri için biraraya gelir, şarkı söyler, dans eder, el oyunları oynar ve erkek takımları arasında tahmin yarışmaları düzenlerlerdi[2].

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Animizm ve şamanizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Danezalar rüya yoluyla elde edilebilen doğaüstü avcılık gücüne inanırlardı. Rüyalar yoluyla bu gücü elde edenlere nááchę («dreamers») adı verilir[6]. Daha sonra bu "dreamer"ler Hristiyanlığın gelişiyle "peygamber" olarak da görülmeye başlanmıştır.

Hristiyanlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Hristiyanlıkla tanışmaları 1858 yılında Roma Katolik Kilisesi misyoneri Henri Faraud ile olmuştur. Fakat günümüzde Evanjelik Protestan Hristiyan olup eski yerel inançlarla harmanlanmıştır[2].

Avcılık ve toplayıcılık[değiştir | kaynağı değiştir]

Diğer Atabask halkları gibi Danezalar da avcı ve toplayıcı göçebelerdi. Geçmişte 25-30 kişilik avlanma bandları hâlinde yapılanma gösterirlerdi[2]. Ana avları arasında sığın, rengeyiği ve Amerika bizonu gelir. Fakat, Beyazların gelip tüfekleri tanıtmasından sonra 25 yıl içerisinde büyük avlarda azalma olmuş ve 1900 yılında bizonun bölgedeki soyu tükenmiştir. Bizonu Peace River yakınlardaki kırlık ovalarda, sığını bataklık ve ormanlarda, rengeyiğini dağlarda avladıkları gibi ayı da avlanan diğer büyük avlardandı[2]. Avcılık nááchę («dreamers») adı verilen şamanlar tarafından avcıları avın olacağı yere yönlendirerek yapılırdıref name="refMoosehunt">Patrick Moore, Dane-zaa Moose Hunt: Hadaa ka naadzet. An online exhibition project of the Doig River First Nation with support from Canada’s Digital Collections Program (Industry Canada)</ref>.

Günümüzdeki gruplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Treaty 8 Tribal Association[7]

  • Doig River First Nation[8] (Dane-Za Adishtl'sh, adını Doig River'den alır. Blueberry River First Nation ile güçlü bağları vardır. Bandın ofisi en kalabalık rezervdedir IR #206, rezervleri: Beaton River #204 (North Half), Doig River #206, nüfus: 276)
  • Blueberry River First Nations (nehrin vadisinde bolca bulunan "blueberry" yüzünden adını alır. Bandın ofisi en kalabalık rezervdedir IR #205, about 80 km northwest of Fort St. John, Danezaa and Cree, rezervleri: Beaton River #204 (South Half), Blueberry River #205, nüfus: 455)
  • Halfway River First Nation[9] (köken olarak Chowade River (Stony River)'den gelirler. Altmışlı yılların başında yeni konumuna taşınan son Kanada Kızılderili grubudur. Once forming with the West Moberly First Nation the Hudson Hope Band, the First Nations separated in 1971, the community is located 75 km northwest of Fort St. John, rezervi: Halfway River #168, nüfus: 251)
  • Prophet River First Nation (the First Nation is located 100 km south of Fort Nelson, rezervi: Prophet River #4, nüfus: 253)
  • Saulteau First Nations[10] (In the 1870s one group of Anishnaubemowin (Saulteau) migrated westward from Manitoba and settled at Moberly Lake, where they later intermarried with the Nēhiyawēwin (Cree) and Danezaa (Beaver) who were already living in the area, the community is located at the east end of Moberly Lake, about 100 km southwest of Fort St. John, rezervi: East Moberly Lake #169, nüfus: 840)
  • West Moberly First Nations (was originally part of the Hudson Hope Band, which split into West Moberly and Halfway River First Nations in 1971, the community is located at the west end of Moberly Lake, about 90 km southwest of Fort St. John, Danezaa and Cree, rezervi: West Moberly Lake #168A, nüfus: 232)

North Peace Tribal Council (NPTC)'[11]

Western Cree Tribal Council

  • Horse Lake First Nation is a First Nation headquartered in Hythe, Alberta. It is a party to Treaty 8, and despite being a member of the the Western Cree Tribal Council, the Horse Lake nation is linguistically and culturally a part of the Danezaa or "Beavers". rezervleri: Clear Hills #152C, Horse Lakes #152B, nüfus: 938)[12]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b AnaBritannica (1986, cilt: 4, sayfa: 288, madde: Biver)
  2. ^ a b c d e f g Beaver (Native Group)
  3. ^ Report on the Sarcee Indians by the Rev. E.F. Wilson - as published in the Report of the Fifty-Eighth Meeting of the British Association for the Advancement of Science -Page 243
  4. ^ Indian Legends of Canada by Ella Elizabeth Clark - Page 92
  5. ^ The Canadian Encyclopedia : Sarcee (Tsuu T'ina)
  6. ^ Patrick Moore, Dane-zaa Moose Hunt: Hadaa ka naadzet. An online exhibition project of the Doig River First Nation with support from Canada’s Digital Collections Program (Industry Canada)
  7. ^ Treaty 8 Tribal Association Communities
  8. ^ Doig River First Nation
  9. ^ Halfway River First Nation
  10. ^ Saulteau First Nations
  11. ^ North Peace Tribal Council (NPTC)
  12. ^ http://www.aboriginal.alberta.ca/documents/MetisSettlement_FirstNation_Profile.pdf

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]