Asil (kimya)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Asil grubu

Kimyada asil grubu (veya açil grubu) bir oksoasitten bir veya daha fazla hidroksil grubunun çıkartılmasıyla kalan fonksiyonel gruptur.[1] Sözcük, 'asit radikali' anlamından türetilmiştir[2], 'asil' Türkçeye Fransızca 'acyle' den girmiş, 'açil' ise İtalyanca 'acile'den. Bir asil grubunun eklenmesine asilasyon denir.

Organik kimyada asil grubu genelde RC O OH biçimli bir karboksilik asitten türetilir. Bu yüzden CR(=O)- formülüne sahiptir, karbon ve oksijen arasında bir çift bağ ve R ile karbon arasında tek bağ vardır. Asil grupları ayrıca sülfonik asit, fosfonik asit, amino asit ve bazı diğer asitlerden de türetilebilirler.

Asil halojenürler Friedel-Crafts asilasyonunda kullanılarak aromatik bileşiklere bir asil grubu eklemek için kullanılabilirler.

Biyokimyada Asil-KoA, bir yağ asidi metabolizması ürünüdür. Protein sentezinde bahsi geçen aminoasilasyon, bir amino asidin aminoasil grubunun aktarılmasıdır.

Örnekler[değiştir | kaynağı değiştir]

Asil gruplarının isimleri tipik olarak ona karşılık gelen asitten türetilir, aşağıdaki tabloda gösterildiği gibi, asidin ismindeki -ik eki yerine -il eki getirilir. Ancak, metil, etil, propil, bütil vb., -il ile bitmelerine karşın asil değil, alkil gruplarıdır, alkanlardan türetilmişlerdir.

Asil grup ismi
(R-CO-)
Karşılık gelen karboksilik asidin ismi
(R-CO-OH)
genel sistematik genel sistematik
formil metanoyl formik asit metanoik asit
acetil etanoyl asetik asit etanoik asit
propionil propanoyl propionik asit propanoik asit
benzoyl benzoik asit
akril propenoyl akrilik asit propenoik asit

Asil türleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Asiloksi gruplarında asil grubu oksijene bağlıdır:R-C=O-O-R', burada R-C=O, asil grubudur.

Asilyum iyonları R-C+=O tipi katyonlardır ve organik tepkimelerde ara ürün olarak önemli rol oynarlar.[1]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Compendium of Chemical Terminology, acyl groups (İngilizce)
  2. ^ Oxford English Dictionary (İngilizce)

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]