Arketip
Vikipedi, özgür ansiklopedi
 |
Bu madde ya da bir kısmı, Vikipedi standartlarına uygun değildir ve bu nedenle düzenlenmesi gerekmektedir. Maddeyi Vikipedi standartlarına uygun biçimde düzenleyip, geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. NOT:Gerekli değişiklik yapılmadan bu şablon kaldırılmamalıdır. Bu madde Mayıs 2007 tarihinden beri, düzenleme isteğiyle etiketlidir. |
Arketip, (Fransızca archétype) ilk örnek, asıl numune, özgün model.
Kelime anlamıyla kalıp, şablon, ilktip şeklinde ifade edilen arketipler gerçekte insan kültürünü oluşturan yapı taşlarıdır. İnsanlar, uzun dönemler boyunca karşılaştığı benzer olayları bir süre sonra belli davranış kalıplarına oturtmuş ve bu kalıpları kuşaklar boyunca aktarmaya başlamıştır.
Bunun sonucunda ise, bireyin anne, baba, erkek, kadın gibi rolleri ve geçimini sağlamak, eş ve arkadaş bulmak, yolculuğa çıkmak vb. arketip denilen şablonlar ortaya çıkmıştır.
[değiştir] Sanatta
Sanatın çeşitli kollarında da kullanılan bir sözdür. Mimarlıkta “ileriki dönemlerde geliştiği bilinen bir mimarî ögenin henüz en yetkin biçimine ulaşmamış ilk örneği” anlamına gelir.
[değiştir] Felsefede
Psikolojide ilk defa Carl Gustav Jung (1875-1961) tarafından kullanılmıştır. Jung´un bilime kazandırdığı bir kavramdır. Arketip kavramını çözmesi onu Freud´tan ayıran, bir özelliği olmuştur.
- Felsefe sözlüklerinde genellikle özel örnekleme, sembolik anlatım gibi karşılıkları bulunur.
- Aslında Evrensel bilginin bir nevi sembolik datalarıdır ve rüya tabirlerinde, eski mitlerde, edebiyatta, sosyoloji temel yasaların bağlı olduğu ana örneklemelerdir.
- Örnek olarak, dini literatürlerdeki, Adem, Havva, cennet, cennetten kovulma, Habil-kabil gibi meselelerin tarihi değil de, arketip olduğu.
Örnek:
- Adem: tüm insanlığın ruhani, kolektif kişiliği, soyut şeyleri algılayan demektir (tarihin basında, tüm insanların kendisinden türediği ilk insan olarak bir kişiyi beklemek yanlıştır.)
- Arketip olgusu anlaşılmayınca, dini literatür bilime aykırı gözükür ve hurafeymiş gibi anlaşılır, hem dincilerin hem de bilimcilerin, tek taraflı gitmecesine ve çelişmelerine yol acar.
