Yay (makina elemanı)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Saat mekanizmasında enerji biriktirme elemanı olarak spiral yaylar kullanılır.
Bilezik yaylar büyük sönümlemelerin gerektiği yerlerde kullanılırlar.
X düzeninde tertiplenmiş disk yaylar.
13-04-05-Skoda Museum Mladá Boleslav by RalfR-009.jpg

Yay (İngilizce; spring, Almanca; Feder), bir kuvvetin etkisi altında kaldığı zaman elastik şekil değiştirebilme özelliğine sahip mühendislik malzemelerinden imal edilen, bu şekil değiştirme esnasında enerji (şekil değiştirme enerjisi) depolayabilen, kendisine etki eden kuvvetin etkisi kalktığı zaman eski şeklini kısmen veya tamamen alabilen ve bu sırada depolamış olduğu enerjinin bir kısmını geri verebilen, makine elemanıdır.

Yaylarda geri çağırıcı kuvvet[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaylarının uzatılması ya da sıkıştırılması halinde, uygulanan kuvvete zıt yönde geri çağırıcı kuvvet vardır. Bu kuvvet, Hooke kanunu ile açıklanmıştır.

Çeşitleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaylar çeşitli özelliklerine göre sınıflandırılabilirler.

Şekline göre[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaylar dış şekillerine göre ve kullanılan malzemenin kesitine göre sınıflandırılabilirler. Dış şekillerine göre;

  1. Bilezik yaylar
  2. Disk yaylar
  3. Helisel yaylar
  4. Helisel silindirik yaylar
  5. Helisel konik yaylar
  6. Kangal yaylar
  7. Silindirik yaylar
  8. Blok yaylar
  9. Çubuk yaylar
  10. Kovan yaylar
  11. Spiral yaylar
  12. Yaprak yaylar

Malzeme kesitine göre;

  1. Dairesel kesitli yaylar
  2. Dikdörtgen kesitli yaylar

Zorlanma şekillerine göre[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaylar zorlanma şekillerine göre aşağıdaki şekilde sınıflandırılırlar;

  1. Burulmaya zorlanan yaylar
    1. Helisel yaylar (kangal yaylar hariç)
    2. Silindirik yaylar (blok yaylar hariç)
  2. Çekme ve basmaya zorlanan yaylar
    1. Bilezik yaylar
    2. Blok yaylar

Kuvvetin uygulama şekline göre[değiştir | kaynağı değiştir]

Üzerlerine etki eden kuvvetin uygulama şekline göre ikiye ayrılırlar.

  1. Çeki yayları
  2. Bası yayları
  3. Kurma yayları
  4. Form yayları

Dinamometrelerde kullanılabiliyor. Okullarda en çok kullanılan yaylar Helisel Yaylardır.

Malzeme esasına göre[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Metalik yaylar
    1. Demir esaslı yaylar
    2. Bakır esaslı yaylar
    3. Nikel esaslı, özel alaşımlı yaylar
  2. Metalik olmayan yaylar

Kauçuk, mantar, çeşitli sıvılar ve hava

Kullanım alanları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaylar yük altında, elastik şekil değiştirme özellikleri dolayısıyla enerji depolaya bildiklerinden makine konstrüksiyonlarında çeşitli maksatlarla kullanılırlar.