Mnemiopsis

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
New England Akvaryumu'ndaki M. leidyi

Mnemiopsis leidyi (deniz cevizi de denebilir) tentaküllü Ktenoforların (Taraklılar) bir türüdür ve köken olarak Batı Atlantik kıyı sularının bir yerlisidir. Mnemiopsis cinsi içerisinde 3 tür isimlendirilmiştir fakat şimdilerde birçok zoolog tarafından bu türlerin aslında M.leidyi türünün farklı ekolojik formları olduğuna inanılmaktadır.

Tanımı ve ekolojisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Mnemiopsis dikey olarak gövde boyunca uzanan ve tehlike halinde mavi-yeşil renge bürünen 4 sıra halinde silli taraklı, oval şekilli ve transparan loblu bir bedene sahiptir.Birkaç beslenme tentakülüne sahiptirler. Knidlilerden farklı olarak Mnemiopsis yaralamaz. Bedenleri %97 oranında su içerir. Küçük hayvanlardır, yaklaşık olarak 7-12 cm (3-5 in) beden uzunluğuna ve 2,5 cm (1 in) çapa sahiptirler.

Euryök bir türdür, geniş aralıklı ve çok çeşitli tuzlu ortamlara,sıcaklıklara (2-32 °C veya 36-90 °F) ve su kalitesine toleranslıdırlar.

Mnemiopsis Krustase, diğer Ktenoforlar ve balık yumurta ve larvalarını içerisine alan zooplanktonları tüketen bir karnivordur, bazen kendi türünden küçük bireylerin de yiyicisi olarak bilinir. Ayrıca birtakım başka avcıları da mevcuttur. Bunların birçoğu kuş ve balık türlerini içerisine alan omurgalılardan oluşur. Bazı diğer avcılar ise Beroe ktenoforları ve çeşitli Scyphozoa (deniz anası) gibi jelatinli zooplankton üyelerini içermektedir.

Bu ktenofor hermafroditlik olarak adlandırılan kendini dölleme yeteneğine sahiptir. Gastrodermislerinde yumurtalık ve spermatofor demetleri içeren gonadları bulunmaktadır. Bu hayvan meridyen kanalları boyunca uzanan 150 yumurta taşımaktadır. Yumurtalar ve sperm dış döllenmenin gerçekleştiği su kolonuna salınır. Yumurtlama akşamın geç saatlerinde veya gece 1-2 gibi başlar. Bırakılan yumurtalar deniz suyuna salındıktan sonra 1 dakika içinde kalın bir dış katman içerisinde gelişir. 10.000 kadar yumurta avın iyi olduğu bölgelerde büyük örneklerden üretilebilir. Yumurta üretimi hayvanın boyu 15 mm'ye ulaştığında başlayabilir. Yumurta üretimi Ktenofor boyutu ile birlikte artış gösterir ve yaşlılıkla birlikte sık görülmemeye başlar.

Türler kördür,beyinleri yoktur ve çok yavaşça hareket ederler,bu nedenle "deniz cevizi" olarak atfedilirler.

İstilacı bir tür olarak[değiştir | kaynağı değiştir]

1980'ler – Karadeniz[değiştir | kaynağı değiştir]

Mnemiopsis leidyi 1980'lerde Ktenoforların yalnızca bir türünün bulunduğu yer olan Karadeniz’de tanımlanmıştır. Sunuluşunun en muhtemel nedeni ticaret gemilerinin balast suyu tarafından kazara olmuştur. İlk Karadeniz kaydı 1982’de yapılmıştır.

1989’da Karadeniz nüfusu deniz canlılığı açısından optimal şartlar içinde en yüksek seviyesine ulaşmıştır. Daha sonra,düşük taşıma kapasitesi nedeniyle besin stoğunun tükenmesine bağlı olarak canlı nüfusu biraz düşmüştür.

Karadeniz’de M. leidyi yumurtaları ve pelajik balık larvalarını yer. Bu olay aynı besin kaynakları için yapılan rekabet ve de genç yumurtaların yenmesi nedeniyle üzücü bir şekilde özellikle ticari açıdan önemli hamsi (Engraulis encrasicholus) gibi balıkların populasyonunda düşüşe neden olmuştur.

Biyolojik kontrol değişik kademelerle bir diğer ktenofor olan Beroe ovata ile denenmiştir ; bu durum oldukça istikrarlı bir av-avcı dinamiğinde sağlanabilmiştir.

1999 – Hazar Denizi[değiştir | kaynağı değiştir]

Türler 1999’da Hazar Denizi’nde tanımlanmıştır. Sonuç ise zooplanktonların %75’inin tükenmiş olması dolayısıyla göldeki tüm besin zinciri etkilenmesiydi.

2006 – Kuzey ve Baltık Denizleri[değiştir | kaynağı değiştir]

O zamandan beri, görünüşe bakılırsa türler Akdeniz havzası ve kuzeybatı Atlantik boyunca yayılmışlardır. 2006 yılında Kuzey Denizi’nde ve 2006 yılının 17 Ekim’inden beri de batı Baltık Denizi’nde,yani Kiel Fjold ve The Belts’te ilk kez kaydedilmiştir. Baltık’ta m3 ‘te en fazla 100 hayvan sayılmıştır , oysaki Kuzey Denizi’nde nüfus yoğunluğu m3’te en çok 4 hayvan kadardı.

Bir yıl sonra, M. leidyi’nin Baltık’taki nüfusu doğudaki Gotland Havzası ve Puck Bay’a yayılmış olarak bulundu. Çoktan ağır bir gerilim altında olan Baltık ekosistemi üzerinde türlerin etkisi tam olarak bilinmemektedir. Türler sıcaklığın 4 °C'nin (39 °F) altına düşmediği derin sularda kışı geçirirler ; işin gerçeği çok katmanlı olan Baltık Denizi’nde haloklin tabakasının altındaki ve üstündeki ufak karışımlar nedeniyle türlerin hayatta kaldığına inanılmaktadır.

Işıldayan vücuda sahip bir Taraklı hayvan

Yaygın olan P. pileus’un yanı sıra, 3 ktenofor türü bazen Kuzey Denizi’nden Baltık’a sürüklenmektedirler fakat şimdilerde dikkate değer boyutta istikrarlı bir nüfus olarak görülmemektedirler. Bu türler şunlardır ; Bolinopsis infundibulum, Beroe cucumis ve Beroe gracilis. İkinci tür potansiyel biyolojik kontrol için kullanılıyor olabilir.

M. leidyi’nin Kuzey Denizi / Baltık bölgesine yayılış rotası bilinmemektedir. Bu olay bireysel sürüklenme ile doğal olarak veya gemilerin balast suyu ile meydana gelmiş olabilir ya da Akdeniz ve doğu Atlantik vasıtası ile kendi doğal habitatından veya Karadeniz’den de geçmiş olabilir. En azından türlerin örihalin alışkanlıklarının gemilerdeki balast suyu ile Rhine-Main-Danube Kanalı vasıtası ile Karadeniz’den Rhine Estuarin’ine taşınması Avrupa kıtasına doğru yayılışlarının değişimli rotasını teknik olarak vermektedir. Bir diğer rota ise Ponto-Caspian bölgesinden çok sayıda zebra midyesi,quagga midyesi, amfipod olan Dikerogammarus villosus ile Chelicorophium curvispinum ve poliket olan Hypania invalida gibi istilacı neozoonun Avrupa kıtasına girişi olarak bilinmektedir.

Genetik olarak Mnemiopsis leidyi[değiştir | kaynağı değiştir]

M. leidyi’nin nüklear ve mitokondriyal genomlarından ikisi Ktenoforların evrimsel pozisyonlarına önemli bir fikir verecek biçimde art arda sıralanmıştır. Varlığının filogenetik analizi ve genlerin,intronların ve amino asitlerin yokluğu Ktenoforların geriye kalan tüm hayvanlarla kardeş soy olduğunu akla getirmektedir.

Mitokondrileri birtakım ilginç özellikler göstermektedir. 10 kilobaz uzunluğunda olması onu şimdiye kadar bilinen en küçük hayvan mitokondriyal DNA dizisi yapmaktadır. atp6 ve tüm tRNA genlerini de içeren en az 25 gen kaybetmiştir. atp6 geni nüklear genoma taşınmıştır ve intronlar ile mitokondriyal hedef belirleme önserisi kazanmıştır. Tüm tRNA genleri nüklear-kodlanmış mitokondriyal aminoasil tRNA sentetaz ile birlikte kaybolmuştur. Mitokondriyal rRNA molekülleri diğer organizmalardaki homologlarıyla küçük bir benzerliğe ve son derece aza indirgenmiş ikincil yapılara sahiptirler.

M. leidyi’nin genomu farkedilebilir derecede bir mikroRNA ve bunun yanı sıra standart microRNA oluşumu için kritik olan nüklear proteinlerden Drosha ve Pasha eksikliği göstermektedir. Bu hayvan Pasha proteininin eksik olduğu rapor edilen tek hayvandır. MikroRNA bu zamana kadar Trichoplax adhaerens dışındaki tüm Ktenofor olmayan canlılardaki gen ifadesinin düzenlenmesinde hayati bir rol oynamaktadır.