Kolorado Platosu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Colorado ile birlikte Utah, Arizona, New Mexico eyaletlerinde bulunan Kolorado Platosu

Kolorado Platosu "Ingilizce : Colorado Plateau) ABD'nin güney-doğusunda coğrafik ve jeolojik niteliklere göre belirlenmiş çok büyük bir bölgedir. Tüm yüzölçümü 337.000 km² olup Utah, Arizona, New Mexico ve Kolorado eyaletlerine yayılmıştır.

Kolorado Platosu ABD'de en çok sayıda federal devlet koruması altında bulunan bölgedir. Bu plataoda 9 tane "Ulusal Park", 17 tane "Ulusal Anit" ve bircok "Vahşi Doğa Bölgesi" statülü korumalı araziler bulunmaktadir.

Nitelendirme ve belirtme[değiştir | kaynağı değiştir]

Kolorado Platosu'nun arazisini çoğu bazı ormanlar da bulunmakla beraber, yüksek rakımlı çöl arazisidir.

Kolorado Platosu'nun güneybatı köşesinde Kolorado Nehri'nin geçtiği Büyük Kanyon bulunur. Platoda bulunan arazilerin çoğunluğu, hem görüntü itibariyle hem de jeolojik tarih itibariyle, bu kanyon arazisi ile gayet ilişklidir. Bu arazilere verilen "Kırmızı Kaya Arazisi" lakabı bu plato arazilerini çok parlak renkli ve iklim kuruluğu ve erozyon dolayısıyla yeryüzünde açığa çıkmış kayaçları olarak iyi tasvir etmektedir. Bu platoda kayalarin aldığı acayip şekillere verilen "kubbeler", "peribacaları", "balık yüzgeçleri", "cinler", "ırmak daralmaları", "doğal köprü veya kemerler" vb. gibi niteleyici sözcükler de bu platoda bulunan özel arazi-kaya şekillerine gayet uygun olmaktadır.

Kolorado Platosu'nu nitelendirilmesi için başlıca özellik bu platonun Kolorado Nehri ve altkollarının su toplama havzası olmasıdir. Kolorado Platosu'nda bulunan Kolorado Nehri'nin en önemli altkolları Green Irmağı, San Juan Irmağı ve Little Kolorado Irmağı'dir. Bu ırmakların guzergahlarında çok kavisler yapıp akmaları ve bu akarsuların geçtiği platodaki kayalık araziler içinde çok derin kanyonlar içinden geçtikleri de özel niteliklerden oldugu kabul edilmiştir.[1] Bu kanyonların en iyi bilineni [[Arizona]'da bulunan Büyük Kanyon'dur.

Kolorado Platosu'nun nitelendirilip belirtilmesi Amerikan coğrafya bilim adamı olan Nevin Fenneman'ın ilk defa 1917'de ortaya attığı ABD arazilerini "Fiziyografik Bölge"ye ayırmasıdır. Bu ayırıma göre ABD'de 8 "bölge (region)", 25 "vilayet (province)" ve 85 "kısım (section)" bulunmaktadir. Bunlardan "İntermontane Plato Bölgesi" adını verdiği VII. "Bölge"de bulunan 3 "vilayet" içinde "Kolorado Platosu" bulunmaktadır. Bu ayırıma göre Kolarado Platosu "vilayet"i içerisinde 7 "kısım" bulunmaktadır. Bunlar:

  1. "Utah Yüksek Platoları",
  2. "Uinta Havzası",
  3. "Kanyon Arazileri",
  4. "Navajo Kısmı",
  5. "Büyük Canyon Kısmı",
  6. "Datıl-Mogollon Kısmı",
  7. "Acoma-Zuni Kısmı"

olarak adlandırılmıştır.[2] [3] [4]

Kolorado Platosu "vilayet"inin sınırları Colorado'da Rocky Dağları ve kuzey ve merkezi Utah'da Rocky Dağlarınin kısımları olan "Uinta Dağları", "Wasatch Dağları" olarak belirlenmiştir. Diğer sınırlar Rio Grande Çatlağı (Rift), "Mogollan Rim" (Kenar) ve "Havza ve Sıradağ Vilayeti" dir. Güney Rocky Sıradağlari ve Kolorada'da bulunan "San Juan Sıra Dağları" ve Utah'da "La Sal Dağları" diğer sıradağlardan ayrık olmakla beraber Kolorado Platosu'nun merkezi ve güney kısmı sınırlarını oluştururlar.

Korumali araziler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kolarado Platosu'nda Federal devletin Ulusal Park Hizmeti buro-dairesi tarafindan idare edilen 9 tane ulusal park; 17 tane "Ulusal anit" ve 30 tane federal "vahsi doga arazisi" bulunmaktadir. Bunlara soyle siralanabilir: Ulusal Parklar (guneyden kuzey dogru):

Ulusal Anıtlar (alfabe sirasi):

"Vahşi Doğa Bölgesi":

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Kıver, Eugene P. ve David V. Harris, (1999) Geology of U.S. Parklands, Wiley, 5th ed., s.395, ISBN 0-471-33218-6
  2. ^ İlk bildiri: Fenneman, Nevin M. (Ocak 1917). "Physiographic Subdivision of the United States" ((İngilizce)). Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 3 (1): 17–22. OCLC 43473694. PMC =pmcentrez 1091163. PMID 16586678. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=1091163. Erişim tarihi: 5 Ekim 2010. 
  3. ^ 1931 tarihli kitap:Fenneman, Nevin Melancthon (1931) ((İngilizce)). Physiography of Western United States. McGraw-Hill. 
  4. ^ 1938 tarihli kitap: Fenneman, Nevin Melancthon (1938) ((İngilizce)). Physiography of Eastern United States. McGraw-Hill. OCLC 487628. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
Kolorado Platosu ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.