Derişim

Bu sayfa, başka dilde bir Vikipedi'den çevrilmektedir. Siz de yardım etmek istiyorsanız veya çeviri yarıda kalmışsa, çalışmaya katılan kişilerle veya çeviri grubu ile iletişime geçip, sayfanın durumunu onlara sorabilirsiniz. Sayfanın geçmişine baktığınızda, sayfa üzerinde çalışma yapanları görebilirsiniz.

Derişim, bir çözeltideki çözünmüş madde miktarını incelemek için kullanılan bir kimya terimidir.

Derişim, birçok şekilde ifade edilebilir. Çözünen madde miktarının belirtilmediği nitel bir ifade şekli olan doymuş, doymamış, aşırı doymuş, seyreltik veya derişik gibi ifadelerin yanında çözünen madde miktarının nicel olarak ifade edildiği kütlece, molce, hacimce ve sayıca derişim ifadeleri kullanılır. Derişim; kütle, hacim, mol gibi özelliklerin çözelti hacmine oranı olarak tanımlanır, bu yüzden ppm, normalite, molarite gibi nicelikler derişim ölçütü değildir. Ancak çözeltileri incelemek için sıkça kullanılır.

Nitel açıklama

Bardaklardaki çözülmüş madde miktarı soldan sağa gittikçe artar

Derişim incelemelerinde iki çözelti karşılaştırılırken içinde daha çok çözülmüş madde bulunan çözeltiye derişik çözelti, az madde bulunana ise seyreltik çözelti denir.

Nicel gösterimler

Derişimi açıklayan dört nicelik vardır:

Kütlece derişim

Kütlece derişim $\rho_i$, çözünen madde kütlesinin $m_i$ çözelti hacmine $V$ oranıdır.:

$\rho_i = \frac {m_i}{V}.$

Birimi kg/m³.

Molce derişim

Molce derişim $c_i$, çözünmüş maddenin mol sayısının $n_i$ çözelti hacmine $V$ oranıdır:

$c_i = \frac {n_i}{V}.$

Birimi mol/m³. Bununla birlikte mol/L (= mol/dm³) de kullanılmakta.

Sayıca derişim

Sayıca derişim $C_i$ çözünme madde sayısının $N_i$ çözelti hacmine $V$ oranıdır:

$C_i = \frac{N_i}{V}.$

The SI unit is 1/m³.

Hacimce derişim

Hacimce derişim $\phi_i$ çözünmüş madde hacminin $V_i$ çözelti hacmine $V$ oranıdır:

$\phi_i = \frac {V_i}{V}.$

The SI unit is m³/m³.

İlgili nicelikler

Çözeltileri incelemek için birtakım nicelikler daha kullanılır

Normalite

Normalite molce derişimin $c_i$ eşdeğer etkene $f_\mathrm{eq}$ oranıdır. Eşdeğer etkenin tanımının kesin olmamasından dolayı IUPAC ve NIST normalitenin kullanımını desteklememektedir.

Molalite

Molalite $b_i$ çözünenin mol sayısının $n_i$ çözücü kütlesine $m_\mathrm{cozucu}$ oranıdır.

$b_i = \frac{n_i}{m_\mathrm{solvent}}.$

The SI unit for molality is mol/kg.

Mole fraction

The mole fraction $x_i$ is defined as the amount of a constituent $n_i$ divided by the total amount of all constituents in a mixture $n_\mathrm{tot}$:

$x_i = \frac {n_i}{n_\mathrm{tot}}.$

The SI unit is mol/mol. However, the deprecated parts-per notation is often used to describe small mole fractions.

Mole ratio

The mole ratio $r_i$ is defined as the amount of a constituent $n_i$ divided by the total amount of all otherconstituents in a mixture:

$r_i = \frac{n_i}{n_\mathrm{tot}-n_i}.$

If $n_i$ is much smaller than $n_\mathrm{tot}$, the mole ratio is almost identical to the mole fraction.

The SI unit is mol/mol. However, the deprecated parts-per notation is often used to describe small mole ratios.

Mass fraction

The mass fraction $w_i$ is the fraction of one substance with mass $m_i$ to the mass of the total mixture $m_\mathrm{tot}$, defined as:

$w_i = \frac {m_i}{m_\mathrm{tot}}.$

The SI unit is kg/kg. However, the deprecated parts-per notation is often used to describe small mass fractions.

Mass ratio

The mass ratio $\zeta_i$ is defined as the mass of a constituent $m_i$ divided by the total mass of all other constituents in a mixture:

$\zeta_i = \frac{m_i}{m_\mathrm{tot}-m_i}.$

If $m_i$ is much smaller than $m_\mathrm{tot}$, the mass ratio is almost identical to the mass fraction.

The SI unit is kg/kg. However, the deprecated parts-per notation is often used to describe small mass ratios.

Dependence on volume

Concentration depends on the variation of the volume of the solution due mainly to thermal expansion.

Table of concentrations and related quantities

Concentration type	Symbol	Definition	SI unit	other unit(s)
mass concentration	$\rho_i$ or $\gamma_i$	$m_i/V$	kg/m3	g/100mL (= g/dL)
molar concentration	$c_i$	$n_i/V$	mol/m3	M (= mol/L)
number concentration	$C_i$	$N_i/V$	1/m3	1/cm3
volume concentration	$\phi_i$	$V_i/V$	m3/m3
Related quantities	Symbol	Definition	SI unit	other unit(s)
normality		$c_i/f_\mathrm{eq}$	mol/m3	N (= mol/L)
molality	$b_i$	$n_i/m_\mathrm{solvent}$	mol/kg
mole fraction	$x_i$	$n_i/n_\mathrm{tot}$	mol/mol	ppm, ppb, ppt
mole ratio	$r_i$	$n_i/(n_\mathrm{tot}-n_i)$	mol/mol	ppm, ppb, ppt
mass fraction	$w_i$	$m_i/m_\mathrm{tot}$	kg/kg	ppm, ppb, ppt
mass ratio	$\zeta_i$	$m_i/(m_\mathrm{tot}-m_i)$	kg/kg	ppm, ppb, ppt