Derişim

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Derişim, bir çözeltideki çözünmüş madde miktarını incelemek için kullanılan bir kimya terimidir.

Derişim, birçok şekilde ifade edilebilir. Çözünen madde miktarının belirtilmediği nitel bir ifade şekli olan doymuş, doymamış, aşırı doymuş, seyreltik veya derişik gibi ifadelerin yanında çözünen madde miktarının nicel olarak ifade edildiği kütlece, molce, hacimce ve sayıca derişim ifadeleri kullanılır. Derişim; kütle, hacim, mol gibi özelliklerin çözelti hacmine oranı olarak tanımlanır, bu yüzden ppm, normalite, molarite gibi nicelikler derişim ölçütü değildir. Ancak çözeltileri incelemek için sıkça kullanılır.

Nitel açıklama[değiştir | kaynağı değiştir]

Bardaklardaki çözülmüş madde miktarı soldan sağa gittikçe artar

Derişim incelemelerinde iki çözelti karşılaştırılırken içinde daha çok çözülmüş madde bulunan çözeltiye derişik çözelti, az madde bulunana ise seyreltik çözelti denir.

Nicel gösterimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Derişimi açıklayan dört nicelik vardır:

Kütlece derişim[değiştir | kaynağı değiştir]

Kütlece derişim \rho_i, çözünen madde kütlesinin m_i çözelti hacmine V oranıdır.:

\rho_i = \frac {m_i}{V}.

Birimi kg/m3.

Molce derişim[değiştir | kaynağı değiştir]

Molce derişim c_i, çözünmüş maddenin mol sayısının n_i çözelti hacmine V oranıdır:

c_i = \frac {n_i}{V}.

Birimi mol/m3. Bununla birlikte mol/L (= mol/dm3) de kullanılmakta.

Sayıca derişim[değiştir | kaynağı değiştir]

Sayıca derişim C_i çözünme madde sayısının N_i çözelti hacmine V oranıdır:

C_i = \frac{N_i}{V}.

Birimi 1/m3.

Hacimce derişim[değiştir | kaynağı değiştir]

Hacimce derişim \phi_i çözünmüş madde hacminin V_i çözelti hacmine V oranıdır:

\phi_i = \frac {V_i}{V}.

Birimi m3/m3.

İlgili nicelikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Çözeltileri incelemek için birtakım nicelikler daha kullanılır

Normalite[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Normalite

Normalite molce derişimin c_i eşdeğer etkene f_\mathrm{eq} oranıdır. Eşdeğer etkenin tanımının kesin olmamasından dolayı IUPAC ve NIST normalitenin kullanımını desteklememektedir.

Molalite[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Molalite

Molalite b_i çözünenin mol sayısının n_i çözücü kütlesine m_\mathrm{cozucu} oranıdır.

b_i = \frac{n_i}{m_\mathrm{cozucu}}.

Birimi mol/kg.

Mol kesri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Mol kesri

Mol kesri x_i, çözünenin mol sayısının n_i çözeltideki toplam mol sayısına n_\mathrm{tot} oranıdır:

x_i = \frac {n_i}{n_\mathrm{tot}}.

Birimi mol/mol. Bununla birlikte çok küçük mol kesirleri için pp gösterimi (ppm, ppb) kullanılmaktadır.

Mol oranı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Mol oranı

Mol oranı r_i, çözünenin mol sayısının n_i, diğer çözünmüş maddeler ve çözücü maddenin mol sayısına oranıdır:

r_i = \frac{n_i}{n_\mathrm{toplam}-n_i}.

Kütle kesri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Kütle kesri

Kütle kesri w_i, çözünen kütlesinin m_i çözelti kütlesine m_\mathrm{tot} oranıdır:

w_i = \frac {m_i}{m_\mathrm{toplam}}.

Birimi kg/kg. Bununla birlikte, çok küçük kütle kesirleri için pp gösterimi kullanılır.

Kütle oranı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Kütle oranı

Kütle oranı \zeta_i, çözünen kütlesinin diğer çözünenlerin ve çözücü kütlesine oranıdır:

\zeta_i = \frac{m_i}{m_\mathrm{toplam}-m_i}.

Derişim ve ilgili nicelikler tablosu[değiştir | kaynağı değiştir]

Derişim türü Sembol Tanım SI birimi diğer birim(ler)
kütlece derişim \rho_i or \gamma_i m_i/V kg/m3 g/100mL (= g/dL)
molce derişim c_i n_i/V mol/m3 M (= mol/L)
sayıca derişim C_i N_i/V 1/m3 1/cm3
hacimce derişim \phi_i V_i/V m3/m3
İlgili nicelikler Sembol Tanım SI birimi diğer birim(ler)
normalite c_i/f_\mathrm{eq} mol/m3 N (= mol/L)
molalite b_i n_i/m_\mathrm{cozucu} mol/kg
mol kesri x_i n_i/n_\mathrm{toplam} mol/mol ppm, ppb, ppt
mol oranı r_i n_i/(n_\mathrm{toplam}-n_i) mol/mol ppm, ppb, ppt
kütle kesri w_i m_i/m_\mathrm{toplam} kg/kg ppm, ppb, ppt
kütle oranı \zeta_i m_i/(m_\mathrm{toplam}-m_i) kg/kg ppm, ppb, ppt