Danıştay (Türkiye)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Danıştay sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Türkiye Danıştayı
Danıştaylogo.jpg

Danıştay Başkanlığı Binası, Ankara
Kuruluş 1868
Tür İdari Yargı
Merkez Ankara
Resmî diller Türkçe
Başkan Zerrin Güngör
Başsavcı Mevlüt Çetinkaya

Danıştay; Türkiye Cumhuriyeti'nin yürütme organlarına yardımcı bir inceleme, danışma ve karar organı olup yönetimin yargı yoluyla denetlenmesi görevini yapan bir yargı kuruluşudur.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Gülhane Hattı Hümayunu ile Osmanlı tebaasının din ve mezhep farkı gözetilmeksizin can, mal, ırz ve namus gibi tabi haklarının kanun teminatı altına alınacağı devletçe vaat edilmiş, böylece yeni bir hukuk devletinin temel prensipleri ortaya konmuş, idarenin (devletin) de hukuk kurallarına uyması gerekliliği Osmanlı’da kabul edilir bir fikir haline gelmiştir.

Bu dönemde, II. Mahmut tarafından 1837 yılında Meclisi Vâlây-ı Ahkâmı Adliye adında ve günümüz Danıştay’ı ile Yargıtay’ının temelleri olan bir yüksek mahkeme kurulmuş; daha sonra 1868 yılında Sultan Abdülaziz döneminde bu yüksek mahkeme (Meclisi Vâlây-ı Ahkâmı Adliye) ikiye ayrılarak Şuray-ı Devlet adıyla Danıştay ve Meclisi Ahkâmı Adliye adıyla Yargıtay kurulmuş; böylelikle, yargı ve yürütme birbirinden ayrılmıştır. Bu iki yargı organından Şura'yı Devlet'e hem kanun tasarılarını hazırlama hem de idarî uyuşmazlıklara çözüm getirme şeklinde hem "kanun tasarı hazırlama" hem "yargı" görevi olarak iki görev verilmişken, Divan­ı Ahkâm­ı Adliye'ye ise yalnızca "yargı" görevi verilmiştir.

Padişah Abdülaziz'in 10 Mayıs 1868 günlü nutkuyla fiilen çalışmaya başlayan Şurayı Devlet'in "Kavanin ve nizamat layihalarını tetkik ve tanzim, mesalihi mülkiyeyi tetkik, hükümet ile eşhas beyninde mütehaddis deaviyi rü'yet ve memurini devletin tahkik ahvaliyle, muhakemelerini icra" görevlerini yerine getirmek üzere kurulmuştur. "Hükümet ile eşhas beyninde mütehaddis davaları" görmek ve çözümlemek görevi, 1876 Kanuni Esasisi ile genel mahkemelere bırakıldığından, İmparatorluk Danıştayının yargısal görevi çok sınırlı kalmıştır.

İmparatorluk döneminde 54 yıl görev yapan Danıştay, 4 Kasım 1922 tarihinde İstanbul’daki bütün merkez kuruluşlarının TBMM Hükümetinin idaresine geçmesiyle 669 sayılı kanunla yeniden düzenlenip, 6 Temmuz 1927 tarihinde çalışmaya başlamıştır. 669 sayılı Kanuna göre Danıştay, üç idari bir dava dairesi olmak üzere, dört daireden oluşmaktaydı.

1961 Anayasası, mahkemelerin ve hakimlerin bağımsızlığını hem yasama ve hem de yürütme organlarına karşı koruyabilmek için gerekli hükümleri öngörmekte idi. Bu Anayasanın 114. maddesinde, "İdarenin hiçbir eylem ve işlemi yargı mercilerinin denetimi dışında bırakılamaz" denilmiş ve 1982 Anayasası ile bazı kısıtlamalar getirilmişse de, temel ilke korunmuştur.

1982 yılında ayrıca, ilk derece idari yargı mercileri olan idare ve vergi mahkemelerinin kurulmasıyla, idari yargı örgütünün kuruluşu tamamlanmıştır. Bu gün Danıştay, bu mahkemelerin üzerinde bir temyiz mercii olarak yargı görevine devam etmektedir.

Yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Danıştay, Türkiye'nin 6 yüksek yargı organından birisidir. 14'ü dava, biri idari daire olmak üzere toplam 15 daireden oluşmaktadır.

Anayasa'da öngörülen Yüksek Mahkemelerden biri olan Danıştay, Anayasa'nın 155. maddesine göre, yönetimin yargı yoluyla denetlenmesinde etkin ve önemli görev yapan bir yargı kuruluşu olmanın yanı sıra, yürütme organına yardımcı bir inceleme, danışma ve karar organıdır.

Bugün Danıştayın idari görevleri ile yargı görevi birbirlerinden kesin olarak ayrılmış ve her iki görevi yürütecek daireler birbirinden tamamen ayrı olarak kurulmuşlardır. Yönetimin yargı yoluyla denetlenmesi görevini, idare ve vergi mahkemeleriyle birlikte, Danıştayın dava daireleri yürütmektedir.

Günümüzde Danıştay, 1982 yılında yürürlüğe giren 2575 sayılı Danıştay Kanununa göre örgütlenmiştir. Bu Kanuna göre Danıştay, ondördü dava, biri idari olmak üzere onbeş daireden oluşmaktadır. Bugün Danıştayda, Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri, daire başkanları ve üyeler olarak, 168 yüksek mahkeme hakimi görev yapmaktadır.

Danıştayda, Daire başkan ve üyeleri haricinde, dava dosyalarını inceleyerek daire veya görevli kurullara gerekli açıklamaları yapmak, tutanakları hazırlamak, dava hakkındaki görüşlerini daire veya kurula bildirmek ve karar taslaklarını yazmakla görevli tetkik hâkimleri ile davalar hakkında hukukî mütalaalarını bildirmekle görevli savcılar da görev yapmaktadır.

Danıştay Başkanları[değiştir | kaynağı değiştir]

Danıştay Şuanki Yönetimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Görevi Adı Seçildiği tarih Bitiş tarih Danıştay'a seçildiği tarih Emeklilik tarihi
Başkan Zerrin Güngör 18 Temmuz 2013 18 Temmuz 2017 12 Haziran 2008 20 Mart 2020
Başsavcı Mevlüt Çetinkaya 21 Eylül 2012 9 Ocak 2015 16 Ocak 2008 9 Ocak 2015
Başkanvekili (İdari) Namık Kemal Ergani 2 Ekim 2014 2 Ekim 2018 12 Haziran 2008 30 Eylül 2021
Başkanvekili (Vergi) Mehmet Solgun 12 Eylül 2013 12 Eylül 2017 21 Mayıs 2010 1 Nisan 2026
Genel Sekreter Enver Kaya 11 Eylül 2013 - 24 Şubat 2011 15 Ocak 2029
1. Daire Başkanı İlyas Arlı 21 Eylül 2012 21 Eylül 2016 15 Nisan 2009 1 Ocak 2026
2. Daire Başkanı Kamuran Erbuğa 6 Haziran 2008 6 Haziran 2016 8 Eylül 1995 11 Temmuz 2016
3. Daire Başkanı Suna Nilgün Akpınar 8 Aralık 2009 8 Nisan 2016 21 Mart 2002 8 Nisan 2016
4. Daire Başkanı Bahadır Doğusoy 19 Eylül 2011 9 Temmuz 2015 20 Kasım 2001 9 Temmuz 2015
5. Daire Başkanı Mustafa Behiç Kılıçhan 11 Kasım 2010 11 Kasım 2014 21 Ekim 2002 14 Şubat 2016
6. Daire Başkanı Habibe Ünal 4 Nisan 2011 4 Nisan 2015 10 Şubat 2004 25 Temmuz 2018
7. Daire Başkanı Ali Atagün 4 Ekim 2010 4 Ekim 2018 20 Eylül 2004 26 Ocak 2019
8. Daire Başkanı Yüksel Öztürk 22 Kasım 2012 22 Kasım 2016 21 Haziran 2008 15 Nisan 2027
9. Daire Başkanı Hatice Ceyda Kerman 22 Ocak 2013 22 Ocak 2017 19 Ocak 2005 16 Mayıs 2019
10. Daire Başkanı Mehmet Rıza Ünlüçay 28 Mart 2007 28 Mart 2015 17 Ocak 2000 27 Ekim 2015
11. Daire Başkanı Asuman Yet 4 Aralık 2012 4 Aralık 2016 12 Haziran 2008 29 Eylül 2019
12. Daire Başkanı Ahmet Çetin Zöngür 3 Temmuz 2009 13 Ekim 2015 31 Ağustos 2000 13 Ekim 2015
13. Daire Başkanı Nevzat Özgür 1 Mart 2012 1 Mart 2016 3 Şubat 2009 15 Ocak 2025
14. Daire Başkanı Levent Artuk 15 Mart 2011 15 Mart 2015 10 Eylül 2003 10 Nisan 2019
15. Daire Başkanı Kırdar Özsoylu 7 Mart 2011 7 Mart 2015 10 Şubat 2004 16 Kasım 2020

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]