Carmen
Vikipedi, özgür ansiklopedi
- Bu sayfada Carmen opera oyunundan bahsetmektedir. Sözcüğün diğer anlamları için Carmen (anlam ayrım) sayfasına bakınız.
| Carmen | |
|---|---|
Carmen'in Prömiyer Afişi, 1875 |
|
| Özgün ismi: | Carmen |
| Müzik: | Georges Bizet |
| Libretto: | Henri Meilhac ve Ludovic Halévy Prosper Mérimée'nin bir küçük romanından. |
| Galası: | 3 Mart 1875 |
| İlk gösterim yeri: | Opera Komik, Paris,Fransa |
| Oyuncular: | * Carmen: Tütün fabrikası işçisi çigan kadın (mezzo soprano veya dramatik soprano).
|
Fransız besteci Georges Bizet'nin 4 perdelik Opera eseri. Ana konusu Mérimée'in Carmen adlı kısa romanından alınmıştır. Librettosu ise Meilhac ve Halévy tarafından yazılmıştır. Prömiyeri Paris'te , Opera Komik'te, 1875'te sahnelenmiştir.
Fransa'da 3 Mart 1875'te ilk sahnelendiğinde yerleşik opera ve ahlâk anlayışının ihlali gibi algılandığından olumsuz tepkilerle karşılanan eser, eleştirmenler tarafından yüzeysel, üstünkörü bulunmuştur.
Operanın hikâyesi 1830 civarlarında İspanyanın Sevil şehrinde geçer. Eserin baş kadını çok güzel ve ateşli bir tabiatı olan ve bir tütün fabrikasında işçi olarak çalışan bir çingene genç kız olan Carmen'dir. Aşkını kullanmada çok serbest olan Carmen, aşk alanında hiç tecrübesiz bir asker olan onbaşı Don Jose'yi kandırır. Bu ilişki yüzünden Don Jose eski nişanlısını bırakır. Birliğindeki üst rütbedeki subayların emirlerine karşı gelip askerlikten kaçar. Bir kaçakcı ekibinin üyesi olur. Carmen kendinden bıkıp boğa güreşçisi Escamillo ile aşk hayatına başlayınca kıskançlığından Carmen'i öldürür.
Konu başlıkları |
[değiştir] Roller
| Rol | Ses türü | Prömiyerde rol alanlar, 3 Mart 1875 (Orkestra Yönetmeni: Alphonse Deloffre) |
|---|---|---|
| Carmen, bir çigan kadın | mezo soprano | Marie Celestine Laurence Galli-Marié |
| Don José, onbaşı | tenor | Paul Lhérie |
| Escamillo, boğa güreşcisi | bas-bariton | Jacques Bouhy |
| Micaëla, bir köylü kız | soprano | Marguerite Chapuy |
| Zuniga, teğmen | bas | Eugène Dufriche |
| Moralès, onbaşı | bariton | M. Duvernoy |
| Frasquita, Carmen'in arkadaşı | soprano | Mlle. Ducasse |
| Mercédès, Carmen'in arkadaşı | soprano | Mlle. Chevalier |
| Lillas Pastia, hancı | konuşma rolü | M. Nathan |
| Le Dancaïre, kaçakcı | bariton | Pierre-Armand Potel |
| Le Remendado, kaçakcı | tenor | Paul Fleuret ('Barnolt') |
| Bir kılavuz | konuşma rolü | M. Teste |
| Askerler, delikanlılar, kadın tütün fabrikası işçileri, Escamillo'nun yardımcıları, çiganlar, satıcılar ve portakal satıcıları, polis, boğa güreşcileri, ahali, sokak çocukları. |
||
[değiştir] Konu özeti
- Mekan: Sevil, İspanya
- Zaman: 1830
Not: Oeser verziyonunda III. Perde ve IV. Perde yerine III. Perde 1. Sahne ve III. Perde 2. Sahne bulunup eser 3 perde olarak sahnelenir.
[değiştir] I. Perde
Sevil'de bir meydan Sağda bir sigara fabrikası, solda bir şehir muhafızları karakolu ve geri planda bir köprü bulunur.
|
Morales ve askerler karakol önünde nöbet tutmaktadırlar. Micaela girer ve onbası Don Jose'yi aradığını söyler; fakat Morales onun daha işe gelmediğini söyler; eğer isterse orada onlarla bekleyebileceğini belirtir. Fakat Micaela sonra geri döneceğini bildirip hızla oradan ayrılır. Nöbeti devir alacak muhafızlarla birlikte Zuniga ve Jose gelirler. Sokak çcocukları onların yürüyüşünü taklit ederler (Koro:Avec la garde montante - "Nöbetteki muhafızlar ile"). Sigara fabrikasında paydos zili çalınılır. Sigara işleyicisi kızlar fabrikadan çıkarlar ve orada birikmiş olan genç erkekler tarafından karşılanırlar. ("La cloche a sonné" - "Paydos zili çaldı"). En son Carmen çıkar ve oradaki bütün genç erkekler ona kendilerini ne zaman seveceğini sorarlar.(Quand je vous aimerai? - "Ne zaman seni seveceğim."). Ünlü "Habenara aryası"nı söyleyerek, Carmen kendini sevmeyen bir erkeği seveceğini söyler "Arya (Habenara): L'amour est un oiseau rebelle - "Aşk bir asi kuştur"). Gençler Carmen'e kendi aralarından bir sevgili seçmesi için yalvarırlar. (Carmen! sur tes pas, nous nous pressons tous!). Bunun üzerine Carmen eteğginde bulunan bir çiceği orada kendine hiç aldırmamış tavırlı Don Jose'ye atar ve sonra diğer isçi kızlarla birlikte fabrikaya geri girer. Jose kızın bu küstahlığına sinirlenmiştir. Micaela geri gelir, ona annesinden bir mektup getirmiştir ve ona bir opücük verir (Parle-moi de ma mère! - "Annem hakkında bana birşeyler söyle.") Jose hasretle evini hatırlamıştır ve mektubu okuyunca annesinin evine geri dönüp evlenmesini istediğini öğrenir. Micaela utanmıştır ve ayrılmaya hazırlanırken Don Jose onunla evlenmeye hemen hazır olduğunu bildirir. Micaela'nın ayrılmasından hemen sonra fabrika içinden kadın çığrıkları gelmeye başlar; işçi kızlar dışarı fırlarlar ve karışıklık içinde şarkı ile bağırışırlar (Au secours! Au secours! - "Yardim! Yardim!") Don Jose ve Zuniga Carmen'in bir başka işçi kızla kavga ettiğini ve kavgada bıçak çekip rakibi kızın yüzünü yaraladığını öğrenirler. Zuniga Carmen'e buna karşı diyeceği olup olmadığını sorunca Carmen pervasızca bir şarkıya başlar ("Tra la la"). Zuniga bir tutuklama belgesi hazırlaması sırasında Carmen'i koruma altına tutmasını ister. Carmen o gece "yalniz onbasi" olan gelecek sevgilisi ile surların gölgesinde geçireceği zamanı anlatan bir Seguidilla tipi bir şarkı söyleyip ellerini bağlayan ipleri çözmesi için Don Jose'yi kandırır (Près des remparts de Séville - "Sevil surlarının yanında" ). Zuniga geri gelir ve Carmen onunla birlikte gitmeye başlar. Fakat birden döner Jose'yi yere iter ve etraflarını sarmış olan sigara işçisi kızlarının Zuniga'yla alay eden kahkahaları içinde, kaçmayı başarır. |
[değiştir] II. Perde
Lillas Pastia'nin hanında akşam. Masalar etrafa dağılmış. Subaylar ve çingeneler yemekten sonra dinlenmekteler
|
İki ay sonra Lillas Pastia'nın hanında Carmen ve arkadasları Frasquita ve Mercedes şarkı söyleyip dans etmektedirler (Les tringles des sistres tintaient). Hancı, subayları handan uzaklaştırmak istemektedir. Zuniga Carmen ve arkadaşlarını birlikte tiyatroya gitmeye davet eder. Fakat Carmen davet reddeder. Kendinin tutuklanmasından kurtulmasını sağladığı için rütbesini kaybeden ve hapse atılan Jose hapisden o gün çıkacaktır ve onu beklemektedir. Toreador Escamiglio'yu takip eden bir alay hanın önünden geçerken Esacmiglio hana davet edilir (Vivat, vivat le Toréro). Escamiglio ünlü Treador şarkısını söyler (Toreador şarkısı: Votre toast, je peux vous le rendre) ve Carmen'le flört etmeye başlar. Fakat Carmen ona şu zaman için kendinin onunla birlikte olmasını ancak rüyalarda göreceğini bildirir. Carmen, Frasquita ve Mercedes hariç handan ayrılırlar. O sırada Dancaire ve Remendado adlı kaçakcılar gelir ve kızlara Cebelitarik'tan kaçak getirdikleri malları nasıl ellerinden çıkaracaklarını açıklarlar. (Beşli: "Nous avons en tête une affaire"). Carmen onlarla birlikte girmez ve nedeni olarak da birine aşık olduğunu söyleyip herkesi şaşırtır. Jose'nin sesi dışarıdan duyulur ("Halte là!"). Dancaire Carmen'e Don Jose'yi kandırıp kaçakcılara yardım etmesini sağlamasını söyler. Carmen'le yalnız kalan Jose ona hapishaneye gönderdiği altını geri verir ve o da hancıdan meyva ve şarap getirmesini ister. Carmen ona subaylar için dans etme hikayelerini anlatır ve ona sadece kendisi için kastenetlerle nasıl şarkı söyleyip dans ettiğini gösterir.("Je vais danser en votre honneur...Lalala"). Bu şarkı ve dans sırasında askerleri kışlaya çağıran boru sesi duyulur. Jose kışlaya geri dönmek isteyince Carmen birden kızıp parlar. Ama Jose hapse gitmeden önce onun atmış olduğu ve bütün hapis boyunca kurutup saklamış olduğu çiçeği gösterip ona aşık olduğunu kanıtlar.(Çiçek şarkısı: La fleur que tu m'avais jetée) Carmen biraz yatışmakla beraber Jose'ye eğer kendini gerçekten severse çingene hayatına girmesi gerektigini soyler (Non, tu ne m'aime pas). Jose çigenelerin bir serbest hayatlarına gıpta etmektedir ama sonunda askerden kaçması gerekeceği için onlara katılmayı reddeder. Zuniga Carmen'i bulmak icin tekrar gelir. Don Jose üstü olan subaya karşı kılıçını çekip düeloya hazırlanır. Fakat tam bu sırada kaçakcılar gelr ve onları yakalayıp silahlarını ellerinden alırlar. Zuniga esir düşer.(Bel officier). Don Jose ise hiç çaresiz onlara katılmak zorunda kalır ve Carmen'le birlikte kaçmaktan başka çaresi kalmamıştır.(Suis-nous à travers la campagne) |
[değiştir] III. Perde
Bir vahşi ıssız kayalık alanda geceleyin
[değiştir] IV. Perde
Sevil'de boğa güreşi arenası önündeki alan. O gün boğa güreşi olduğu için çok hareketli ve kalabalık
[değiştir] Ünlü müziksel parçalar
Uvertür
[değiştir] I. Perde
- Avec la garde montante Çocukların korosu
- L'amour est un oiseau rebelle, Habanera Carmen aryasi
- Parle-moi de ma mère!, İkili: Don Jose ve Micaela
- Près des remparts de Séville, Seguidilla: Don Jose icin Carmen.
- Intermezzo (II. Perdeki Haltelà, Qui va là? Dragon d'Alcala! sarkisina giris)
[değiştir] II. Perde
- Les tringles des sistres tintaient, Çingene kadınlar şarkısı Carmen, Frasquita, Mercedes
- Votre toast, je peux vous le rendre... Toreador, en garde, Escamillo
- Nous avons en tête une affaire, Beşli: Mercedès, Frasquita, Carmen, Remendado ve dansör
- Je vais danser en votre honneur, Ikili: Don Jose ve Carmen,
- La fleur que tu m'avais jetée, Don Jose aryasi
- Bel officier, bel officier, final ensanbl
- Intermezzo (Andantino quasi allegretto)
[değiştir] III. Perde
- Mêlons!, Coupons! Üçlü: Frasquita, Mercedes, Carmen ve Carmen aryası
- En vain pour éviter les réponses amères"
- Je dis que rien ne m'épouvante Micaela aryası
- İntermezzo (Allegro vivo)
[değiştir] IV. Perde
- A deux cuartos, Saticilar korosu
- Les voici, le quadrille!, Kalabalik ve cocuklar korosu
- C'est toi! C'est moi! Ikili ve final: Carmen, Don Jose
[değiştir] Medya
- Toreador'un şarkısı. Tenör "Pasquale Amato" tarafından 1911de:
- Prelüd.IV. Perde'de boğa güreşi hazırlığı ve toreodarun şarkısından oluşturulmuş. Damrosh Orkestrası 1903.
- II. ve III. Perde arasinda İntermezzo:
- III. ve IV. Perde arasinda İntermezzo:
[değiştir] Çeşitli uyarlamalar
[değiştir] Filmografi
- 1915 : Carmen - ABD sessiz film. Yönetmen: Cecil B. DeMille ;
- 1915 : Burlesque on Carmen ABD sessiz film. Yönetmen: Charlie Chaplin
- 1918 : Carmen, - Alman sessiz film. Yönetmen:Ernst Lubitsch
- 1927 : The Loves of Carmen - ABD filmi. Yönetmen: Raoul Walsh
- 1945 : Carmen - ABD filmi. Yönetmen:"Christian-Jaque"
- 1954 : Carmen Jones - ABD filmi. Yönetmen:Otto Preminger. Oscar Hammerstein II tarafından bir müzikal'in filmi
- 1983 : Carmen - İspanyol filmi. Yönetmen: Carlos Saura
- 1983 : Prénom Carmen, - Fransız filmi. Yönetmen: Jean-Luc Godard
- 1984 : Carmen - Opera filmi. Yönetmen: Francesco Rosi
- 1984 : La Tragédie de Carmen - Tiyatro oyunu yapımından üç film: Yönetmen: Peter Brook
- 2001 : Carmen, a hip hopera, - ABD filmi. Yönetmen:Robert Townsend ve Michael Elliot. Başrollerde: Beyoncé Knowles, Mos Def, "Jermaine Dupri", Lil Bow Wow...
- 2003 : Carmen - İspanyol filmi. Yönetmen:Vicente Aranda]]
- 2004 : Carmen de Khayelitsha (U-Carmen e-Khayelitsha) - Güney Afrika filmi. Yönetmen:Mark Dornford-May"
[değiştir] Bale eserleri
- 1949: Carmen balesi - Koreografisi "Roland Petit" tarafından.
- 1967: Carmen Suite balesi - Koreografisi "Alberto Alonso" tarafından.
- 2000: The Car Man balesi - Koreografisi "Matthew Bourne" tarafından.
- 2007: Carmen, Felemenko danslı bale - Koreografi "Sara Baras" tarafından.
[değiştir] Müziksel kompoziyon
- Fantaisie sur Carmen besteleyen "Pablo de Sarasate"
[değiştir] Dipnotları
[değiştir] Ayrıca bakınız
[değiştir] Dışsal kaynaklar
- [1] İngilizce Wikipedia "Carmen" maddesi (İngilizce) (Görülme tarihi:12.3.2009}
- [2] Wikisource'da "Carmen" operası librettosu (Fransızca) (Görülme tarihi:12.3.2009}
- [3] "Carmen" operası ses kayıtları listesi. (İngilizce) (Görülme tarihi:12.3.2009)
- [4] Bir diğer "Carmen" operası ses kayıtları listesi. (İngilizce) (Görülme tarihi:12.3.2009)
- [5] "Carmen" operası ve uyaralamarının sinema ve TV filmleri listesi. (İngilizce) (Görülme tarihi:12.3.2009)
- [6] "Carmen" operası tümü için piyano notaları ve notlar(İngilizce) (Görülme tarihi:12.3.2009)
| Georges Bizet Operaları | ||
|---|---|---|
| Doktorun evi (La maison du docteur (1852) •
Le docteur Miracle (1857) • Don Procopio (1859) • İnci avcıları (Les pêcheurs de perles) (1863) • İvan IV (opera) (1865) • Perth'in güzel kızı (La jolie fille de Perth) (1867) • Cemile (1872) • Carmen (1875) • Noé (opera) (Halevy'nin operasının tamamlanması(1885) • |
||

