Arjantin'in eyaletleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Arjantin 23 eyalete (İspanyolca: çoğul provincias, tekil provincia) ve bir federal bölgeye (Capital de la República ya da Capital de la Nación, gayriresmi olarak Capital Federal) bölünmüştür. Federal bölge ve tüm eyaletlerin kendi anayasaları bulunur ancak hepsi federal bir sistem altında birleşmiştir.

Buenos Aires eyaleti dışındaki eyaletler illere (İspanyolca: çoğul departamentos, tekil departamento) bölünmüştür. Buenos Aires eyaleti ise tek bir belediyeden oluşan bölümlere (İspanyolca: çoğul partidos, tekil partido) ayrılmıştır.

Eyaletler[değiştir | kaynağı değiştir]

Tierra del Fuego Santa Cruz Chubut Rio Negro Neuquen La Pampa Buenos Aires Ciudad Autonoma de Buenos Aires Santa Fe Cordoba San Luis Mendoza San Juan La Rioja Catamarca Salta Jujuy Tucuman Santiago del Estero Chaco Formosa Corrientes Misiones Entre Rios Malvinas Antartida Argentina
Arjantin eyaletleri ve üzerinde hak iddia ettiği topraklar
  1. Ciudad autónoma de Buenos Airesa
  2. Provincia de Buenos Aires
  3. Provincia de Catamarca
  4. Provincia del Chaco
  5. Provincia del Chubut
  6. Provincia de Córdoba
  7. Provincia de Corrientes
  8. Provincia de Entre Ríos
  9. Provincia de Formosa
  10. Provincia de Jujuy
  11. Provincia de La Pampa
  12. Provincia de La Rioja
  13. Provincia de Mendoza
  14. Provincia de Misiones
  15. Provincia del Neuquén
  16. Provincia de Río Negrob
  17. Provincia de Salta
  18. Provincia de San Juan
  19. Provincia de San Luis
  20. Provincia de Santa Cruz
  21. Provincia de Santa Fe
  22. Provincia de Santiago del Estero
  23. Provincia de Tierra del Fuego,
    Antártida e Islas del Atlántico Sur
    c
  24. Provincia de Tucumán

a Federal bölge. Aynı zamanda Ciudad de Buenos Aires olarak da bilinir.
b ya da Provincia del Río Negro.
c Tierra del Fuego, Antarktika'da hak iddia edilen topraklar, Güney Atlantik adaları.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Arjantin'in kuzeyi İspanyol sömürgeciler tarafından ülkenin keşfedilen ilk bölümüdür. Bu kaşifler, Peru'da çıkarılan altın ve gümüşü Buenos Aires limanına getirmek için uygun yolları araştırıyorlardı. 1553 yılında Santiago del Estero bu yolun üzerinde dinlenme noktası olarak kurulan ilk şehirdir. Ancak daha sonraları kurulan Tucumán ve Salta şehirlerinin yerel halkların saldırılarından korunarak ekonomik güçlerini artırması üzerine önemini kaybetmiştir.

Ülkenin orta kesimi de kısa sürede keşfedilmiş ve yerleşime açılmıştır. İlk kurulan şehirler arasında bulunan Córdoba şehri yalnızca siyasal merkez olmamış 1622 yılında Arjantin'in ilk üniversitesi olan Universidad Nacional de Córdoba ile birlikte aynı zamanda kültürel merkez hâline de gelmiştir. Orta ve kuzey Arjantin eyaletlerinin başkentlerinin tamamına yakını ( La Pampa eyaleti başkenti Santa Rosa ve Chaco eyaleti başkenti Resistencia dışında ) 1600 yılından önce kurulmuştur.

Colorado nehrinin güneyinde olan Patagonya yerel halkın kontrolu altında kaldı. Nehir doğal bir sınır görevi görüyordu. 1879 yılında Julio Argentino Roca tarafından başlatılan Çöl Fethi sonrasında bu toprakların kontrolu üzerinde yaşayan yerel halkın soyunun hemen hemen tüketilmesinden sonra Arjantin'in eline geçmiştir.

1884 yılında Patagonya eyaletleri kuruldu ve 1944 ile 1955 yılları arasında Chubut eyaletinin güneyi ile Santa Cruz eyaletinin kuzeyindeki bir bölümün Comodoro Rivadavia Askerî Bölgesi olarak adlandırılmasının dışında idarî yapısını günümüze kadar korudu.

Ancak Ulusal Topraklar 20. yüzyıla kadar eyalet statüsüne sahip değildi. Ancak 1957 yılında eyalet olarak tanındılar. Buna istisna 1990 yılında eyalet olanTierra del Fuego, Antarktika, ve Güney Atlantik adaları eyaletidir.

Güneyin geç dönemde fethedilmesi ve soğuk iklim nedeniyle nüfusun çoğu orta ve kuzey eyaletlerde yaşar. Özellikle Buenos Aires eyaleti ve Buenos Aires'ten güneye doğru olan göç bu farkı azaltma yönündedir.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Eyalet CPAa Nüfus (2006) Yüzölçümü (km²) Eyalet başkenti
1 Buenos Aires C 3034161 203
2 Buenos Aires eyaleti B 14276909 307804 La Plata
3 Catamarca K 371459 102602 San Fernando del Valle de Catamarca
4 Chaco H 1055011 99633 Resistencia
5 Chubut U 443779 224686 Rawson
6 Córdoba X 3203309 168766 Córdoba
7 Corrientes W 997224 88199 Corrientes
8 Entre Ríos E 1220123 78781 Paraná
9 Formosa P 534015 72066 Formosa
10 Jujuy Y 662477 53219 San Salvador de Jujuy
11 La Pampa L 319152 143440 Santa Rosa
12 La Rioja F 327960 92331 La Rioja
13 Mendoza M 1658873 150839 Mendoza
14 Misiones N 1060199 29801 Posadas (Arjantin)
15 Neuquén Q 525355 94078 Neuquén
16 Río Negro R 578554 203013 Viedma
17 Salta A 1191748 154775 Salta
18 San Juan J 662439 86137 San Juan de la Frontera
19 San Luis D 412110 76748 San Luis
20 Santa Cruz Z 217402 243943 Rio Gallegos
21 Santa Fe S 3089311 133007 Santa Fe
22 Santiago del Estero G 866576 135254 Santiago del Estero
23 Tierra del Fuego V 123458 20912 Ushuaia
24 Tucumán T 1432552 22524 San Miguel de Tucumán

a CPA = Código Postal Argentino, Arjantin Posta Kodu

Eyalet yönetimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yürütme erki[değiştir | kaynağı değiştir]

Arjantin eyaletleri seçimle iş başına gelen valiler tarafından yönetilir. Dört yıllığına seçilen valiler bazı eyaletlerde arka arkaya sınırsız sayıda seçilebildiği gibi bazı eyaletlerde seçilemez.

Yasama erki[değiştir | kaynağı değiştir]

Tüm eyaletler, Arjantin Ulusal Anayasasının 75. maddesiyle Ulusal Meclis'e verilen yetkiler dışındaki tüm konularda yasa çıkaracak meclislere sahiptir. Bazı eyaletler tek meclisli, diğerleri ise çift meclislidir.

Tek meclisli eyaletler:

Çift meclisli eyaletler:

Tüm eyaletlerde yasama erkinin en üstünde bir Eyalet Yüksek Mahkemesi bulunur, bunların altında değişik temyiz mahkemeleri ve mahkemeler yer alır.

Yasalar Ulusal Meclis tarafından kabul edilmiş olsa bile eyalet mahkemeleri medeni, ticari, çalışma ve ceza hukuku konularındaki tüm anlaşmazlıklara bakar. Ancak federal konulardaki anlaşmazlıklara müdahele edemezler.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]