Musa (Mansa)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Musa, 1375 tarihli Afrika ve Avrupa haritasında bir altın külçeyi elinde tutarak gösteriyor.

Mansa Kankan Musa[1] 14ncü yüzyılda onuncu mansa veya Mali İmparatorluğu'nun yükseliş dönemindeki imparatoruydu. Ülkeyi mansa olarak 1312 yılından 1337 yılına kadar yönetti. Musa, en çok kendisinin 1324 yılında hac için Mekke'yi ziyareti ve İslami bilginlik velinimetiyle kaydedilir.

Doğum[değiştir | kaynağı değiştir]

Mansa Musa'nın doğum tarihi bilinmemektedir. Sözlü tarihi olaylar onun Mansa Abubakari I'nin torunu, Sundiata Keita'nın yarı-kardeşi olduğunu nakleder.[2] Musa'nın babası Faga Laye isimli bir prensti. Fakat hiçbir zaman mansa (kralların kralı) ünvanını elde edemedi.

İlk yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

Musa mansa, 1312 yılında Mali krallarının en güçlüsü olarak tahta çıktı. Kendisi dindar, samimi bir müslümandı. İslam etkisini yaymak için imparatorluğunda görkemli camiler inşa etti. İmparatorluğu döneminde Timbuktu sadece Afrika'da değil tüm islam dünyasında büyük bir kültür merkezi haline geldi. Mansa musa güç haline geldiğinde Mali İmparatorluğu hala güneyde altın ülkesine giden ve kuzeyde tuz topraklarına giden ticaret yolu rotasına kesin olarak hakimdi. Musa'nın iktidarlığı dönemi altında altın-tuz ticareti Sahara ortasında Timbuktu'da odaklanmaya geliyordu. Şehir bolluk, bereket içindeydi (Trans-Sahara ticaret rotasına girmiş pek çok kasaba gibi). Bu geniş çapta altın ticareti, tuz, fildişi, kola nuts ve kölelere dayanıyordu.

Musa mansa, Mali'nin etkisini Timbuktu şehri dahil olmak üzere pek çok toprağı imparatorluğunun kontrolu altına getirerek Afrika boyunca genişletti. Ve Batı Sudan'ın büyük bir parçasını tek sistemli ticaret ve yasa içinde ilave ederek. Bu yapılması beceri, güç veya cesaret isteyen bir şeydi ve bu Musa mansa'yı Afrika tarihinde en büyük devlet adamlarından biri yaptı. Mansa'nın koruması altında Timbuktu şehri zenginlikte ve prestijde büyüdü ve en güzel şairlerin, bilim adamlarının, Afrika ve Orta Doğu'lu sanatçıların toplantı yeri haline geldi.

Hac[değiştir | kaynağı değiştir]

Musa mansa, 1324 yılında Mekke'de hacı oluşuyla Mali İmparatorluğunu İslam dünyasının dikkatine getirdi. Musa mansa, 60.000 kişi ve fakirlere dağıtılmak üzere 80 devenin taşıdığı 2 tondan fazla altını içeren bir kervanın başında Kahire'ye vardı. Kervana 12.000 köle eşlik ediyordu ve saf altını 500 kişi taşıyordu. Musa mansa Mısır'da savurgan bir şekilde pek çok altını hediye ederek harcıyordu. Böylece altının değeri düştü. Ve birçok sene için eski değerini alamadı.

Kahire'de Mısır sultanı, Musa mansa'yı büyük bir hürmetle bir hoca gibi kabul etti. Görkemli kervanı bir sansasyona sebeb oluyor ve onu getiriyordu. Mali ondördüncü yüzyılda çok meşhur hale geldi ve Avrupalı harita yapımcılarının dikkatini çekmeye başladı. 1375 yılında üretilen bir haritada Musa mansa, Batı Afrika'nın ortasında tahtında otururken sağ elinde bir altın külçesi tutarken gösterildi.


Sonraki dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kutsal şehirlerden Mekke ve Medine'yi ziyaretinden sonra Mansa musa, krallığı içinde büyük camileri, koskocaman kütüphaneleri ve medreseleri (İslam üniversitesi) boydan boya inşa işine girdi. Pek çok Arap bilim adamı (şair ve mimar, Abu-Ishak Ibrahim-es-Saheli) islam alimlerini islam alimlerinin kendileriyle Timbuktu şehrine geri gelmesine yardım etti.

Mansa musa, daima ilmin gelişmesine ve islamın yayılmasını cesaretlendirmiştir.Hükümdarlığının ilk yıllarında Sudan'lı öğrencileri Fas üniversitesi'nde öğrenim görmeleri için göndermiştir. O, Abu-Ishak Ibrahim-es-Saheli'yi Timbuktu'da Ulu Camii(Djingareyber Camii) ve kendisinin kraliyet sarayını yapması için görevlendirmiştir. Djingareyber Camii bugün hala ayakta durmaktadır. Cami dokuz sıra kare direk içermekte ve dua edecekler 2.000 kişilik bir yer sağlamaktadır. Es-Saheli, bu bölgede pişmiş tuğla ve çamuru inşaat malzemesi olarak tanıttı. Djingarey'in çamur konstrüksüyonu 660 yıllık eski bir gelenekle tesisi edildi ve hala ayakta durmaktadır. Djingarey Camii şehrin merkez camisi haline gelmiştir. Musa'nın hükümdarlığı döneminde Timbuktu, bir ticaret merkezi olarak zenginleşti islam ilimleri merkezi olarak gelişti. Mali İmparatorluğu'nun 15nci yüzyılda bölge üzerinde kontrolünü kaybetmesine sonra bile Timbuktu, Afrika-alt Saharasının büyük islam merkezliğini devam etiriyordu.

Musa'nın ölümüyle ilgili bir kayıt yoktur. Buna rağmen genellikle 1330lu yıllarda öldüğüne inanılır. En çok olası ölüm tarihi 1337 olarak verilir ve ölümü tabii nedenlerle olmuştur.

Popüler kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Mansa Musa bilgisayar oyunu Civilization IV da Mali İmparatoru lideri olarak baş rolde oynadı. Onun lider özellikleri finansal ve ruhsaldı. Mali İmparatorluğu'nun başşehri Timbuktu'dur.[3]
  • Celebritynetworth isimli internet sitesi tarafından, tarihte bugüne kadar yaşamış en zengin insan seçilmiştir.[4]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Diğer isimleri:
    • Mansa Kankan Musa I
    • Mali-koy Kankan Musa
    • Lord Musa, King of Mali
    • The Lion of Mali
  2. ^ Niane, D.T.: "Recherches sur l'Empire du Mali au Moyen âge". Presence Africaine. Paris, 1975
  3. ^ http://pc.ign.com/articles/654/654463p1.html
  4. ^ "İşte tarihin en zengin adamı!". gazetevatan.com. 17 Ekim 2012. http://haber.gazetevatan.com/iste-tarihin-en-zengin-adami/487657/30/D%C3%BCnya. Erişim tarihi: 17 Ekim 2012. 

Biblioyografya[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Bell, Nawal Morcos. ""The Age of Mansa Musa of Mali: Problems in Succession and Chronology." The International Journal of African Historical Studies Vol. 5, No. 2(1972), 221-234.
  • Niane, D.T. Recherches sur l’Empire du Mali au Moyen Âge. Paris: Présence Africaine, 1975, 112 pages.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Önce gelen:
II. Abubakari
Mali İmparatoru Mansa
1312–1337
Sonra gelen:
Maghan