Zarife Aliyeva

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Zarife Aliyeva
Doğumunun 90. yılı anısına basılan puldaki fotoğrafı.
Kendi dilinde adı Zərifə Əziz qızı Əliyeva
Doğum 28 Nisan 1923(1923-04-28)
Şahtahtı, İliç Rayonu, Nahçıvan Özerk SSC, Azerbaycan SSC, SSCB
Ölüm 15 Nisan 1985 (61 yaşında)
Moskova, Rusya SFSC, SSCB
Defin yeri Fahri Hiyabanı Mezarlığı
Milliyet Azeri
Vatandaşlık  Sovyetler Birliği
Mezun olduğu okul(lar)

Azerbaycan Devlet Tıp Üniversitesi

Moskova Merkez Doktorları Geliştirme Enstitüsü
Tanınma nedeni

Azerbaycan Cumhuriyeti'nin 3. Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in eşi, 4. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in annesi ve Azerbaycan SSC'nin sağlık bakanı Aziz Aliyev'in kızı.

Trahom ve oftalmolojinin güncel sorunlarını inceleyen, önleyen ve tedavi eden dünyadaki ilk bilim insanlarından biri.
Evlilik Haydar Aliyev
Çocuk(lar) Sevil Aliyeva
İlham Aliyev
Ödüller Azerbaycan SSC'nin Onurlu Bilim Adamı (1980)
SSCB Tıp Bilimleri Akademisi M. I. Averbach Ödülü (1981)
Resmî site zarifa-aliyeva.az
Kariyeri
Dalı Göz doktoru, oftalmolog
Çalıştığı kurum Azerbaycan Millî İlimler Akademisi asil üyesi
Oftalmologlar Genel Birliği Derneği Başkanı
Azerbaycan Oftalmoloji Derneği Yönetim Kurulu Üyesi
Vestnik Oftalmolog Dergisi Yayın Kurulu Üyesi
Mesleki Patoloji Laboratuvarı Başkanı
Azerbaycan Oftalmoloji Bilimsel Araştırma Enstitüsü
Azerbaycan Hekimleri İyileştirme Enstitüsü Göz Hastalıkları Anabilim Dalı Başkanı
Aziz Aliyev [az] (babası)
Leyla Aliyeva (annesi)

Zarife Aliyeva (AzericeZərifə Əziz qızı Əliyeva - Zarife Aziz kızı Aliyeva; d. 28 Nisan 1923; Şahtahtı, İliç Rayonu, Nahçıvan Özerk SSC, Azerbaycan SSC, SSCB - ö. 15 Nisan 1985; Moskova, Rusya SFSC, SSCB, mezarı Bakü'deki Fahri Hiyabanı Mezarlığı'na taşınmıştır), Azerbaycanlı göz doktoru, oftalmolog, Azerbaycan SSC'nin emekli bilim insanı, doktor (1976), profesör (1979) ve Azerbaycan Millî İlimler Akademisi asil üyesi (1983) idi.[1]

Azerbaycan Cumhuriyeti'nin üçüncü Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in eşi ve dördüncü Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in annesidir.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Zarife Aliyeva, 28 Nisan 1923'te her ikisi de doktor olan Aziz Aliyev ve Leyla Aliyeva'nın kızı olarak Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin Nahçıvan Özerk SSC'ne bağlı olan İliç Rayonu'nda (bugünkü adı Şerur Rayonu) doğdu. Babası 1939–1941 yılları arasında Azerbaycan SSC'nin sağlık bakanlığı görevinde bulundu. Yine doktor olan Tamerlan Aliyev, Cemil Aliyev ve müzisyen Gulnara Aliyeva'nın kız kardeşi olan Zarife Aliyeva, 1932-1942 yıllarında lisede okudu.

1949-1950 yılları arasında Azerbaycan Oftalmoloji Bilimsel Araştırma Enstitüsü'nde araştırmacı, 1969'dan itibaren Aziz Aliyev'in adını taşıyan Azerbaycan Hekimleri İyileştirme Enstitüsü'nde oftalmoloji doçenti olarak görev yaptı, 1982'den 1985'e kadar mesleki patoloji laboratuvarının başkanlığını yaptı, yönetici olarak çalıştı.

1954'te, daha sonra Azerbaycan Cumhuriyeti'nin üçüncü Cumhurbaşkanı olacak Haydar Aliyev ile evlendi. 18 Ekim 1955'te kızı Sevil Aliyeva ve 24 Aralık 1961'de ise ileride Azerbaycan Cumhuriyeti'nin dördüncü Cumhurbaşkanı olacak oğlu İlham Aliyev doğdu.[1]

15 Nisan 1985'te Moskova'da hayatını kaybeden Zarife Aliyeva'nın naaşı, 1994 yılında Moskova'daki Novo-Devichye Mezarlığı'ndan Bakü'ye getirilmiş ve Fahri Hiyabanı Mezarlığı'ndaki babası Aziz Eliyev'in mezarının yanına defnedilmiştir.

Eğitimi[değiştir | kaynağı değiştir]

1947'de N. Narimanov adına kurulmuş olan Azerbaycan Devlet Tıp Üniversitesi'nden mezun oldu, 1948'de Moskova Merkez Doktorları Geliştirme Enstitüsü'nde Oftalmoloji kursu aldı. 1950 ve 1953 yılları arasında asistan, 1960 yılından itibaren tıp bilimleri adayı ve 1977'den itibaren tıp bilimleri doktorudur.[1]

Tıbbi faaliyetleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Zarife Aliyeva, Azerbaycan'da oftalmolojinin gelişmesinde istisnai hizmetler gerçekleştirmiştir. Azerbaycan'da bir zamanlar özellikle kimya ve elektronik endüstrisinde yaygın olan trahom ile ilgili göz hastalıklarını ve oftalmolojinin güncel sorunlarını inceleyen, önleyen ve tedavi eden dünyadaki ilk bilim insanlarından biriydi.[1]

12 monografi, ders kitabı ve yardımcı öğretim kitapları, yaklaşık 150 bilimsel çalışması bulunan Aliyeva'nın, 1 buluşun ve 12 rasyonalizasyon önerisinin sahibidir. Zarife Aliyeva, yüksek nitelikli sağlık personeli yetiştirmek için büyük çaba göstermiştir.[1]

Ukrayna'nın Irpin kentindeki Dostluk Parkı'nda Zarife Aliyeva heykeli.

Azerbaycan İlimler Akademisi Fizyoloji Enstitüsünde, görsel organın mesleki patolojisinin incelenmesi için uzmanlaşmış bir araştırma laboratuvarı, düşük yoğunluklu toksik üretim alanlarında fizyolojik, klinik, fonksiyonel ve histolojik mekanizmaların görsel organ üzerindeki etkilerini incelemek için bir dizi değerli çalışma yürütmüştür. Zarife Aliyeva'nın inisiyatifi ve liderliğinde birçok kimyasalın gözler üzerindeki zararlı etkileri bu laboratuvar ortaya çıkarılmıştır.[2] "Akut viral konjonktivit", "Keratit, damar hastalıkları, retina, optik sinir, katarakt", "Glokom ve gözün hipertansiyonu", "Görme organında hasar", "Gözyaşı akışının fizyolojisi ve histolojisi", "Diyabet" üzerine araştırmalar yapıp eserler verdi. Diyabette göz hastalıkları, göz mikrocerrahisi, göz bebekleri sınır adaptasyonu ve koruyucu işlevi üzerindeki bulguları, oftalmoloji dünyasındaki doktorlar tarafından büyük bir ilgi ile karşılandı. Aliyeva, gözyaşı aparatının hastalıklarının incelenmesine özel önem verdi, "Canlı yolların fizyolojisi", "Canlı yolların cerrahi tedavisi", "Gözyaşı kanallarının koruyucu cerrahi yöntemleri" gibi eserleri ile Azerbaycan lakrimolojisinin temelini attı.[3]

Moskova'daki Novo-Devichye Mezarlığı'nda Zarife Aliyeva'nın ilk mezarının bulunduğu yerdeki anıt.

Zarife Aliyeva'nın "Lakrimal pasajların fizyolojisi", "Lakrimal pasajların cerrahi tedavisi", "Lakrimal kanalların koruyucu cerrahi yöntemleri" ve başka birçok çalışmaları bugün hâlâ geçerliliğini korumaktadır. İridoloji ve iridoterapi sorunları ile de ilgilenmiş, bu alanda iki monografi yazmıştır. Zarifa Aliyeva'nın bu kitapları, iridoloji alanında yazılmış dünyadaki ilk eserlerdir.[4]

Kurum üyelikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Akademisyen Zarife Aliyeva, Oftalmologlar Genel Birliği Derneği Başkanlığı, Sovyet Barışı Savunma Komitesi, Azerbaycan Oftalmoloji Derneği Yönetim Kurulu ve Vestnik Oftalmolog (Moskova) dergisinin yayın kurulu üyesiydi.

Aldığı ödüller[değiştir | kaynağı değiştir]

1980'deki yüksek bilimsel başarılarından dolayı Azerbaycan Bilim Adamı unvanını aldı ve 1981'de SSCB Tıp Bilimleri Akademisi M. I. Averbach Ödülü'ne layık görülen ilk kadın oldu.

Günümüz kültürüne etkisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Zarife Aliyeva'nın 80. yaşı anısına adanmış posta pulu. (2003)
Posta pulu (2008).

Fahri Hiyabanı Mezarlığı'ndaki mezarının üzerine bronz bir heykel dikildi. Bakü'deki Oftalmoloji Enstitüsü ve Nahçıvan şehir polikliniği onun adını almıştır. Bakü'nün Binagadi semtine onun adını taşıyan bir dinlenme parkı yapılmıştır. Bakü ve Nahçıvan'daki birer caddeye Zarife Aliyeva'nın adı verilmiştir. Ayrıca Yasamal semtinde Zarife Aliyeva'nın adını taşıyan bir lise de bulunmaktadır.

2010 yılında inşa edilen bir ham petrol tankerine, anısı için adı verilmiştir.[5]

Türkiye'nin başkenti Ankara'nın Yenimahalle ve Keçiören ilçeleri arasındaki bir parka adı verilmiştir.[6]

  • Azerbaycan'ın önde gelen devlet adamlarından Sağlık Bakanı Aziz Aliyev'in kızıdır.
  • Azerbaycan Cumhuriyeti'nin üçüncü Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in eşidir.
  • Azerbaycan Cumhuriyeti'nin dördüncü Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in annesidir.
Azerbaycan Ulusal İlimler Akademisi A. I. Garayev'in adını taşıyan Fizyoloji Enstitüsü önünde akademisyen Zarife Aliyeva'nın bölümü.

Kitapları[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e "Bu gün aprelin 28 görkəmli oftalmoloq alim, akademik Zərifə xanım Əliyevanın anadan olmasının 87-ci ildönümüdür" [Bugün 28 Nisan, önde gelen göz doktoru akademisyen Zarife Aliyeva'nın doğumunun 87. yıldönümü] (Azerice). 28 Nisan 2020. Erişim tarihi: 3 Ekim 2020. 
  2. ^ Şmelyeva, V. V. "Haqqında - Ana itirmişik ana yaşında" (Azerice). 16 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2020. 
  3. ^ "Haqqında - Oftalmologiyamızın tükənməz xəzinəsi" (Azerice). 31 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2020. 
  4. ^ "Академик Зарифа Алиева внесла важный вклад в развитие медицинской науки Азербайджана" [Akademisyen Zarifa Aliyeva, Azerbaycan'da tıp biliminin gelişmesine önemli katkılarda bulundu] (Rusça). 28 Nisan 2020. 8 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2020. 
  5. ^ "ZARIFA ALIYEVA Crude Oil Tanker, IMO: 9420617, MMSI: 248821000". 11 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2020. 
  6. ^ "Zarife Aliyeva Parkı". 11 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2020. 
  7. ^ "Zərifə xanım Əliyevanın kitabları". 30 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2020. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]