Zülfikâr Ali Butto

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Zülfikâr Ali Butto
ذوالفقار علي ڀُٽو
Pakistan Başbakanı
Görev süresi
14 Ağustos 1973 - 5 Temmuz 1977
Cumhurbaşkanı Fazal Elahi Çaudhri
Yerine geldiği Nurul Amin
Yerine gelen Muhammed Han Cuneco
4. Pakistan Cumhurbaşkanı
Görev süresi
20 Aralık 1971 - 13 Ağustos 1973
Yardımcı Nurul Amin
Yerine geldiği Yahya Han
Yerine gelen Fazal Elahi Çaudhri
Kişisel bilgiler
Doğum 5 Ocak 1928(1928-01-05)
Larkana, Britanya Hindistanı
(şimdi Pakistan)
Ölüm 4 Nisan 1979 (51 yaşında)
Rawalpindi, Pakistan
Partisi Pakistan Halk Partisi
Evlilik(ler) Nusrat Ispahani
Çocuk(lar) Benazir
Murtaza
Sanam
Şahnavaz

Zülfikâr Ali Butto (Sindhî: ذوالفقار علي ڀٽو, Urduca: ذُوالفِقار علی بُھٹّو Ocak 1928 - 4 Nisan 1979), 1973'ten 1977'ye kadar Pakistan'ın dokuzuncu Başbakanı, 1971'den 1973'e kadar Pakistan'ın dördüncü Cumhurbaşkanı olarak görev yapan Pakistanlı bir avukat ve politikacı. Aynı zamanda Pakistan Halk Partisi'nin (PPP) kurucusuydu. 1979'da idam edilinceye kadar partinin başkanlığını üstlendi.[1]

Sind eyaletinde doğan ve Kaliforniya Üniversitesi ve Oxford Üniversitesi'nde eğitim gören Butto, Başkan İskender Mirza'nın kabine üyelerinden biri olarak siyasete girmeden önce Lincoln's Inn'de avukatlık eğitimi aldı ve sırasında birkaç bakanlığa atandı. Sonradan yönetime el koyan general Muhammed Eyüb Han'ın 1958'den itibaren askeri yönetimi sırasında 1963'te Dışişleri Bakanı olarak atanan Butto, bakanlık yaptığı sırada II. Hindistan-Pakistan Savaşı meydana geldi. Eyüp Han'ın devrilmesinde sonra yapılan ve 1970'te Yahya Han'ın kazandığı genel seçimlere itiraz etti. Awami Ligi ülke çapındaki sandalyelerin çoğunluğunu kazanırken, Halk Partisi yalnızca Batı Pakistan'da sandalyelerin çoğunluğunu kazandı. İki parti yetki devri ve yeni bir anayasa konusunda anlaşamadı. Bangladeş Kurtuluş Savaşı'nı Hindistan'ın kazanması sonrası Aralık 1971'de cumhurbaşkanlığını devraldı ve olağanüstü hal ilan edildi. Butto Pakistan'ı yeniden inşa etmeye başladığında, niyetinin "güveni yeniden inşa etmek ve gelecek için umudu yeniden inşa etmek" olduğunu belirtti.[2]

Temmuz 1972'ye kadar Butto, Simla Anlaşması'nı imzaladıktan sonra 93.000 savaş esirini ve 5.000 metrekarelik toprağı Hindistan'dan geri aldı.[3]  Çin ve Suudi Arabistan ile bağlarını güçlendirdi, Bangladeş'i tanıdı ve 1974'te Lahor'da ikinci İslam İşbirliği Teşkilatı'na ev sahipliği yaptı. 1973 yılında parlemento oybirliğiyle yeni bir anayasayı onayladı. Fazal Elahi Çaudhri'yi Cumhurbaşkanlığı makamına atadığı ve yeniden yetkilendirilen Başbakanlık makamına geçti. Ayrıca ülkenin nükleer programının başlatılmasında büyük bir rol oynadı. Bununla birlikte, Butto'nun Pakistan'ın yeni gelişen endüstrilerinin, sağlık hizmetlerinin ve eğitim kurumlarının çoğunu kamulaştırması ekonomik durgunlukla karşılandı. Belucistan'daki eyalet feodal hükümetini dağıttıktan sonra kargaşa yaşandı, Butto 1973'te Belucistan'a bir ordu operasyonu emretti ve binlerce sivilin ölümüne neden oldu.[4]  Mevcut karışıklığa rağmen, Halk Partisi 1977'de yapılan parlamento seçimlerinde rakibinin iki katı oy alarak kazandı seçimleri muhalefetin hile yapıldığı iddiasıyla şiddet ülke çapına yayıldı. Aynı yıl 5 Temmuz'da Butto, ordu komutanı Muhammed Ziyâ ül Hak tarafından askeri bir darbeyle devrildi ve 1979'da Pakistan Yüce Mahkemesi tarafından siyasi bir rakibin öldürülmesine izin verdiği gerekçesiyle tartışmalı bir şekilde yargılanıp idam edildi.[5]

Butto, milliyetçiliği ve laik enternasyonalist gündemi nedeniyle övülen, ancak siyasi muhaliflerini sindirdiği ve insan hakları ihlalleri nedeniyle eleştirilen tartışmalı bir figür olmaya devam ediyor. Sıklıkla Pakistan'ın en büyük liderlerinden biri olarak kabul edilir[6] Partisi, kızı Benazir Butto'nun iki kez Başbakan seçilmesiyle Pakistan'ın en büyükleri arasında yer alırken, damadı ve Benazir'in kocası Asıf Ali Zerdari de cumhurbaşkanı olarak görev yaptı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Pakistan Peoples Party". web.archive.org. 28 Ekim 2013. Erişim tarihi: 4 Nisan 2022. 
  2. ^ Jalal, Ayesha (16 Eylül 2014). The Struggle for Pakistan: A Muslim Homeland and Global Politics (İngilizce). Harvard University Press. ISBN 978-0-674-74499-8. 4 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Nisan 2022. 
  3. ^ "1979: Deposed Pakistani PM is executed" (İngilizce). 4 Nisan 1979. 18 Mart 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Nisan 2022. 
  4. ^ "Balochistan Insurgency". www.globalsecurity.org. 24 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Nisan 2022. 
  5. ^ "Pakistan - ZIA UL-HAQ". countrystudies.us. 27 Eylül 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Nisan 2022. 
  6. ^ Hassan, Nadir (4 Nisan 2011). "In memoriam: Zulfikar Bhutto". DAWN.COM (İngilizce). 18 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Nisan 2022. 
Parti siyasi görevi
Yeni makam Pakistan Halk Partisi Lideri
1967-1979
Sonra gelen
Nusret Butto
Siyasi görevi
Önce gelen
Muhammed Ali Buğra
Pakistan Dışişleri Bakanı
1963-1966
Sonra gelen
Şerifüddin Pirzade
Önce gelen
Yahya Han
Pakistan Cumhurbaşkanı
1971-1973
Sonra gelen
Fazal Elahi Çaudhri
Sıkıyönetim Komutanı
1971-1973
Sonra gelen
Ziya ül Hak
Pakistan Dışişleri Bakanı
1971-1977
Sonra gelen
Aziz Ahmed
Pakistan Savunma Bakanı
1971-1977
Sonra gelen
Ziya ül Hak
Önce gelen
Serdar Abdur Raşid Han
Pakistan İçişleri Bakanı
1971-1972
Sonra gelen
Abdul Kayyum Han
Önce gelen
Abdül Cabbar Han
Pakistan Ulusal Meclis Başkanı
1972-1973
Sonra gelen
Fazal Ilahi Chaudhry
Önce gelen
Nurul Amin
Pakistan Başbakanı
1973-1977
Sonra gelen
Muhammed Han Cuneco
Önce gelen
Abdul Kayyum Han
Pakistan İçişleri Bakanı
1977
Sonra gelen
İnamul Hak Han