Yunanların İzmir'e çıkışı
| Yunanların İzmir'e çıkışı | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi | |||||||
 Bir kartpostalda, İzmir'e çıkarma yapan Yunan askerlerinin geçit töreni. "Débarquement des Troupes Helléniques à Smyrne - 15 Mai 1919" ("Yunan Birliklerinin İzmir'e Çıkarması - 15 Mayıs 1919") | |||||||
| |||||||
| Taraflar | |||||||
 Yunan KrallığıDonanma desteği:  Birleşik Krallık[1] Fransa[1] İtalya[1] ABD[1][Not 1] |
 Osmanlı İmparatorluğu | ||||||
| Komutanlar ve liderler | |||||||
|
Nikolas Zafirios¹ Aristidis Stergiadis[Not 2] |
Ali Nadir Paşa² Hürrem Bey³ Ali Bey⁴ Kâzım Bey⁵ | ||||||
| Güçler | |||||||
| 20.000 asker (15 Mayıs 1919)[5] | 200 asker (15 Mayıs 1919)[2] | ||||||
| Kayıplar | |||||||
| 300 zayiat[6] | |||||||
| 1: 1. Yunan Tümeni komutanı, 2: 17. Kolordu komutanı, 3: 56. Tümen Komutanı, 4: 172. Alay Komutanı (Ayvalık), 5: 173. Alay Komutanı (Urla) | |||||||
Yunanların İzmir'e çıkışı (Yunanca: Ελληνική απόβαση στη Σμύρνη), Yunan ordusunun 15 Mayıs 1919'da İzmir'e asker çıkardığı askerî harekâttır. İtilaf Devletleri harekâtın planlanmasını onaylayıp denetledi, bazı önemli yerlerin ele geçirilmesine yardımcı oldu ve savaş gemilerini İzmir Körfezi'ne yönlendirdi. Çıkarma sırasında Yunan ordusuna ateş açılması nedeniyle Yunan güçlerinin ve İzmirli Yunanların da katıldığı şiddet olayları yaşandı. Harekât sonucunda üç yıl sürecek olan İzmir'in İşgali başladı ve Türk Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi'nin fitili ateşlendi.
Öncesi
[değiştir | kaynağı değiştir]I. Dünya Savaşı'nın sonunda Osmanlı cephelerini sona erdiren Mondros Mütarekesi ile birlikte, İtilaf Devletleri Osmanlı İmparatorluğu'nun parçalanmasına odaklanan bir dizi barış görüşmesi başlattı. Paris Barış Konferansı sırasında İtalyanlar Antalya'ya çıkarak burayı ele geçirdi ve İzmir'e asker kaydırabileceklerinin sinyalini verdi. İtalyanların başka konular nedeniyle toplantıyı terk etmesi üzerine İngiliz Başbakanı David Lloyd George ve Yunanistan Başbakanı Eleftherios Venizelos, Fransa ve ABD'yi Yunanların İzmir'i ele geçirmesini desteklemeye ikna etmek için barış müzakerelerinde Hristiyan nüfusun doğrudan tehdit altında olduğunu iddia eden düzmece bir rapor hazırladılar. Yunan işgalinin sınırları ve şartları henüz kararlaştırılmamışken Mayıs 1919'un başında İtilaf Devletleri, İzmir'e çıkan Yunan ordusunu destekledi ve savaş gemilerini İzmir Körfezi'ne yönlendirdi.
Çıkarma
[değiştir | kaynağı değiştir]İzmir'in işgalinden önce, 14 Mayıs'ta İzmir istihkâmları işgal edildi.[7] İngiliz birlikleri Karaburun ve Uzunada'yı, Fransız birlikleri Urla ve Foça'yı, Yunan birlikleri de Yenikale'yi işgal ettiler.[7] 15 Mayıs 1919 sabahı İtilaf Devletleri donanmasının koruması altında Yunan askerleri İzmir rıhtımına çıktılar.[7] İzmir'de ise buna karşı koyabilecek sadece 200 kişilik bir askerî birlik bulunuyordu.[2] İzmir ve çevresindeki birliklerin başında bulunan Ali Nadir Paşa, Yunan askerlerine karşı koyulmaması ve silahları İtilaf Devletleri askerlerine teslim edilmesi için emir verdi.[8] İzmirli Rumların sevinç gösterileri arasında geçit töreni yapan Yunan askerlerine ateş eden Hasan Tahsin bir Yunan askerini öldürdü, akabinde diğer Yunan askerlerinin ateşiyle hayatını kaybetti.[8] Hasan Tahsin'in ateş ettiği kurşun, Türk Kurtuluş Savaşı'nı başlatan ilk kurşun olarak bilinir. Ve bu olay, Türk halkının işgale karşı topyekûn bir direniş başlatmasına zemin hazırlar.[9] Yunan askerleri bu olaya karşılık çevreye yaylım ateşi başlattılar.[8] Askeri kışlada bulunan silahsız Türk askerlerini hedef alan yaylım ateşi, Türk askerlerinin teslim olmasına rağmen devam etti.[8] Türk subayları ve askerleri dipçiklenerek ve süngülenerek öldürüldü. Zito Venizelos (Yaşasın Venizelos) diye bağırmayan Türk subayları süngüleniyordu.[8] Ali Nadir Paşa ise Yunan askerleri tarafından tekmeleniyordu. Türk sivillere karşı öldürme, yağma ve tecavüz olayları başladı.[8][10] İşgalin ilk günü İzmir'de 400 Türk öldürüldü.[8] 15-16 Mayıs arası çevredeki köylerde ve kazalarda yaşanan olaylar ile 5.000 kadar Türk öldürüldü.[8] 19 Mayıs 1919 tarihli New York Times gazetesi, işgalin ilk günü 300 Türk'ün ve 100 Yunan'ın öldüğünü yazdı.[11] 15 Mayıs günü sonunda toplam 20.000 Yunan askeri İzmir ve etrafındaki bölgeye çıkarılmıştı.[5]
16 Mayıs sabahı İzmir'in işgalini duyan 800 kadar yerli Rum, Türk köylerine saldırmaya başladı. Savunmasız insanlar öldürüldü ve malları yağmalanmaya başlandı.[2] Urla'daki Türk mahalleleri Rumlar tarafından kuşatılmaya başlandı. Bunun üzerine 56. Tümene bağlı 173. Alay Komutanı Yarbay Kâzım Bey yanında bulunan 18 er ve birkaç jandarma ile kasabayı savunmaya başladı. İlk Rum saldırısı püskürtüldü.[2] Aynı gün bu olayı öğrenen kasabadaki Türk halkı, Urla'daki askeri silah deposunda bulunan 120 silâhı ve cephaneyi alarak, 120 kişilik bir milis kuvveti meydana getirmiş, böylece Batı Anadolu'da ilk Kuvâ-yi Milliye birliği doğmuştur. Bunu çevrede hızla başka milis kuvvetlerinin kuruluşu izlemiştir.[2]
Etkisi
[değiştir | kaynağı değiştir]Harekât sonucunda üç yıl sürecek olan İzmir'in İşgali başladı ve Türk Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi'nin fitili ateşlendi.
Dipnot
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ ABD İzmir'in işgaline USS Arizona ve üç tane savaş gemisiyle koruma sağlamıştır. Bkz. Türk Kurtuluş Savaşı ve Amerika Birleşik Devletleri
- ^ İşgal boyunca İzmir yüksek komiseridir, kumandasındaki Larissa Tümeni birlikleri İzmir'i işgale başlayan Yunan birliği. (Bakınız: 15 Mayıs 1919’da İzmir’e çıkan Evzon Askerleri 23 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.)
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d New York Times, Smyrna is taken away from Turkey 5 Mart 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 17 Mayıs 1919 (İngilizce).
- ^ a b c d e f Kuva-yı Milliye'nin Askeri Açıdan Etüdü 10 Aralık 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Kadir Kasalak; (Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sayı 42, Cilt: XIV, Kasım 1998, Türkiye Cumhuriyeti'nin 75. Yılı Özel Sayısı)
- ^ "Smyrna is taken away from Turkey" (PDF). The New York Times. 17 Mayıs 1919. Erişim tarihi: 6 Aralık 2025.
- ^ Michael Llewellyn Smith, 1999, ss. 88-92.
- ^ a b Lord Kinross: Ataturk, ISBN 0688010849, William Morrow & Co, 1969, sayfa 154
- ^ Allies lost 300 in Smyrna fighting 6 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., New York Times, 21 Mayıs 1919 (İngilizce).
- ^ a b c İzmir İşgali Olayının Trakya'daki Tepkileri 10 Aralık 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Zekâi Güner, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sayı 27, Cilt: IX, Temmuz-Kasım 1993.
- ^ a b c d e f g h Ergün Aybars: Türkiye Cumhuriyeti Tarihi 1, Ege Ünviversitesi Basımevi, 1986, sayfa 139-145
- ^ "İzmir'in Yunan İşgalinden Kurtuluşu: Atatürk'ün Zaferi - bkmkitap". 6 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2024.
- ^ Zara S. Steiner: The lights that failed: European international history, 1919-1933 27 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Oxford University Press, 2005, ISBN 0198221142, sayfa 91 (İngilizce)
- ^ Asserts hard fighting took place in Smryna 23 Aralık 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., New York Times, 19 Mayıs 1919 (İngilizce).
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
Wikimedia Commons'ta Yunanların İzmir'e çıkışı ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
