Yetim gezegen

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Sanatçı A. Stelter'in izlenimiyle bir yetim gezegen.
Bu video, bir sanatçının serbest-yüzen CFBDSIR J214947.2-040308.9. gezegeniyle ilgili izlenimini göstermektedir.

Yetim gezegen[1] (ayrıca yıldızlararası gezegen, göçmen gezegen, serbest-yüzen gezegen, bağlantısız gezegen, öksüz gezegen, serseri gezegen, yıldızsız gezegen veya güneşsiz gezegen olarak da belirtilir) doğrudan bir yıldızın yörüngesinde bulunmayan gezegen kütleli bir cisimdir. Bu tür cisimler, kendi başına oluşmuş veya herhangi bir yıldıza veya kahverengi cüceye yerçekimsel olarak bağlı olmadıkları bir gezegen sisteminden fırlatılmıştır.[2][3][4] Samanyolu tek başına milyarlarca yetim gezegene sahip olabilir.[5]

Bazı gezegen kütleli cisimler, yıldızlara benzer şekilde oluşmuş olabilir. Uluslararası Astronomi Birliği, bu tür cisimlerin alt-kahverengi cüceler olarak adlandırılmasını önermiştir.[6] Bununla birlikte jeofizik gezegen tanımına göre, yetim gezegenler bir gezegen türüdür. Olası bir örnek olan Cha 110913-773444, fırlatılmış ve yetim gezegen haline gelmiş veya bunun dışında alt-kahverengi cüce olmak için kendi başına oluşmuş olabilir.[7]

Gökbilimciler, çok genç bir serbest-yüzen gezegen kütleli cisim olan OTS 44'ü gözlemlemek için Herschel Uzay Gözlemevi'ni ve VLT'yi kullandılar ve genel kabul görmüş yıldız benzeri oluşum yöntemini karakterize eden süreçlerin, birkaç Jüpiter kütlesine kadar izole edilmiş cisimler için geçerli olduğunu gösterdiler. Herschel'in uzak kızılötesi gözlemleri, OTS 44'ün en az 10 Dünya kütleli bir diskle çevrili olduğunu ve bu nedenle sonunda mini bir gezegen sistemi oluşturabileceğini gösterdi.[8] OTS 44'ün Çok Büyük Teleskop'ta (VLT) SINFONI spektrografı ile yapılan spektroskopik gözlemleri, diskin genç yıldızlara benzer şekilde aktif olarak madde biriktirdiğini ortaya çıkardı.[8] Aralık 2013'te, yetim bir gezegenin öte uydu adayı duyuruldu.[9]

Bilinen veya olası yetim gezegenler[değiştir | kaynağı değiştir]

Aşağıdaki tablo doğrulanmış veya keşfedilmiş olduğundan şüphelenilen yetim gezegenleri listelemektedir. Henüz bu gezegenlerin bir yıldızın yörüngesinden mi fırlatıldıkları yoksa kendi başlarına alt-kahverengi cüceler olarak mı oluştukları bilinmemektedir. Son derece düşük kütleli yetim gezegenlerin (OGLE-2012-BLG-1323 ve KMT-2019-BLG-2073 gibi) kendi başlarına oluşup oluşamayacakları da şu an bilinmemektedir.

Ötegezegen Kütle (MJ) Yaş (milyon
yıl)
Uzaklık (Iy) Durum Keşif
OTS 44 11,5~ 0,5–3 554 Muhtemelen düşük kütleli bir kahverengi cüce[10] 1998
S Ori 52 2–8 1–5 1150 Yaşı ve kütlesi belirsiz; ön planda bir kahverengi cüce olabilir 2000[11]
Cha 110913-773444 5–15 2~ 529 Aday 2004[12]
SIMP J013656.5+093347 11-13 200~ 20-22 Aday 2006[13][14]
UGPS J072227.51−054031.2 5–40 13 Kütlesi belirsiz 2010
[MPK2010b] 4450 2–3 325 Aday 2010[15]
CFBDSIR 2149−0403 4–7 110–130 117–143 Aday 2012[16]
MOA-2011-BLG-262 4~ Kırmızı cüce olabilir 2013
PSO J318.5−22 5,5–8 21–27 80 Doğrulanmış 2013[17]
2MASS J2208+2921 11–13 21–27 115 Aday; dikey hız gerekli 2014[18]
WISE J1741-4642 4–21 23–130 Aday 2014[19]
WISE 0855−0714 3–10 7,1 Yaşı belirsiz; kahverengi cüce olabilir 2014[20]
2MASS J12074836–3900043 11–13 7–13 200 Aday; uzaklık gerekli 2014[21]
SIMP J2154–1055 9–11 30–50 63 Yaşı şüpheli[22] 2014[23]
SDSS J111010.01+011613.1 10–12 110–130 63 Doğrulanmış 2015[24]
2MASS J1119–1137 4–8 7–13 ~90 Aday 2016[25]
WISEA 1147 5–13 7–13 ~100 Aday 2016[26]
OGLE-2012-BLG-1323 0,007245–0,07245 Aday; uzaklık gerekli 2017[27][28][29]
OGLE-2017-BLG-0560 1,9–20 Aday; uzaklık gerekli 2017[27][28][29]
KMT-2019-BLG-2073 0,19 Aday; uzaklık gerekli 2020[30]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Ethem DERMAN (14 Mart 2012). "Yetim veya Göçmen Gezegenler". TAMSAT Amatör Uydu Teknolojileri Derneği. 25 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2020. 
  2. ^ Shostak, Seth (24 Şubat 2005). Orphan Planets: It's a Hard Knock Life. Space.com 24 Şubat 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 24 Şubat 2005. http://www.space.com/searchforlife/seti_orphan_planets_050224.html 24 Ekim 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
  3. ^ Lloyd, Robin (18 Nisan 2001). Free-Floating Planets – British Team Restakes Dubious Claim. Space.com, 18 Nisan 2001. http://www.space.com/scienceastronomy/astronomy/free_floaters_010403-1.html. 13 Ekim 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  4. ^ Bilinmeyen yazar (18 Nisan 2001). Orphan 'planet' findings challenged by new model. NASA Astrobiology 21 Şubat 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 18 Nisan 2001. "Archived copy". 22 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2009. .
  5. ^ Neil deGrasse Tyson'un Cosmos: A Spacetime Odyssey National Geographic 3 Ocak 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.'te bahsettiği üzere
  6. ^ Working Group on Extrasolar Planets – Definition of a "Planet"Position Statement on the Definition of a "Planet" (IAU) 16 Eylül 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  7. ^ "Rogue planet find makes astronomers ponder theory". 18 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2020. 
  8. ^ a b Joergens, V.; Bonnefoy, M.; Liu, Y.; Bayo, A.; Wolf, S.; Chauvin, G.; Rojo, P. (2013). "OTS 44: Disk and accretion at the planetary border". Astronomy & Astrophysics. 558 (7). s. L7. arXiv:1310.1936 $2. Bibcode:2013A&A...558L...7J. doi:10.1051/0004-6361/201322432. 
  9. ^ Bennett, D.P.; Batista, V. (13 Aralık 2013). "A Sub-Earth-Mass Moon Orbiting a Gas Giant Primary or a High Velocity Planetary System in the Galactic Bulge". The Astrophysical Journal. 785 (2). s. 155. arXiv:1312.3951 $2. Bibcode:2014ApJ...785..155B. doi:10.1088/0004-637X/785/2/155. 
  10. ^ Luhman, Kevin L. (10 Şubat 2005). "Spitzer Identification of the Least Massive Known Brown Dwarf with a Circumstellar Disk". Astrophysical Journal Letters. 620 (1). ss. L51–L54. arXiv:astro-ph/0502100 $2. Bibcode:2005ApJ...620L..51L. doi:10.1086/428613. 
  11. ^ Zapatero Osorio, M. R. (6 Ekim 2000). "Discovery of Young, Isolated Planetary Mass Objects in the σ Orionis Star Cluster". Science. 290 (5489). s. 103. Bibcode:2000Sci...290..103Z. doi:10.1126/science.290.5489.103. 
  12. ^ Luhman, Kevin L. (10 Aralık 2005). "Discovery of a Planetary-Mass Brown Dwarf with a Circumstellar Disk". Astrophysical Journal Letters. 635 (1). ss. L93–L96. arXiv:astro-ph/0511807 $2. Bibcode:2005ApJ...635L..93L. doi:10.1086/498868. 
  13. ^ Artigau, Étienne; Doyon, René; Lafrenière, David; Nadeau, Daniel; Robert, Jasmin; Albert, Loïc (n.d.). "Discovery of the Brightest T Dwarf in the Northern Hemisphere". The Astrophysical Journal Letters. 651 (1). ss. L57. arXiv:astro-ph/0609419 $2. Bibcode:2006ApJ...651L..57A. doi:10.1086/509146. ISSN 1538-4357. 
  14. ^ Gagné, Jonathan; Faherty, Jacqueline K.; Burgasser, Adam J.; Artigau, Étienne; Bouchard, Sandie; Albert, Loïc; Lafrenière, David; Doyon, René; Bardalez-Gagliuffi, Daniella C. (15 Mayıs 2017). "SIMP J013656.5+093347 is Likely a Planetary-Mass Object in the Carina-Near Moving Group". The Astrophysical Journal. 841 (1). ss. L1. arXiv:1705.01625 $2. doi:10.3847/2041-8213/aa70e2. ISSN 2041-8213. 
  15. ^ Marsh, Kenneth A. (1 Şubat 2010). "A Young Planetary-Mass Object in the ρ Oph Cloud Core". Astrophysical Journal Letters. 709 (2). ss. L158–L162. arXiv:0912.3774 $2. Bibcode:2010ApJ...709L.158M. doi:10.1088/2041-8205/709/2/L158. 
  16. ^ Delorme, Philippe (25 Eylül 2012). "CFBDSIR2149-0403: a 4-7 Jupiter-mass free-floating planet in the young moving group AB Doradus?". Astronomy & Astrophysics. Cilt 548A. s. 26. arXiv:1210.0305 $2. Bibcode:2012A&A...548A..26D. doi:10.1051/0004-6361/201219984. 
  17. ^ Liu, Michael C. (10 Kasım 2013). "The Extremely Red, Young L Dwarf PSO J318.5338-22.8603: A Free-floating Planetary-mass Analog to Directly Imaged Young Gas-giant Planets". Astrophysical Journal Letters. 777 (1). ss. L20. arXiv:1310.0457 $2. Bibcode:2013ApJ...777L..20L. doi:10.1088/2041-8205/777/2/L20. 
  18. ^ Gagné, Jonathan (10 Mart 2014). "BANYAN. II. Very Low Mass and Substellar Candidate Members to Nearby, Young Kinematic Groups with Previously Known Signs of Youth". Astrophysical Journal. 783 (2). s. 121. arXiv:1312.5864 $2. Bibcode:2014ApJ...783..121G. doi:10.1088/0004-637X/783/2/121. 
  19. ^ Schneider, Adam C. (9 Ocak 2014). "Discovery of the Young L Dwarf WISE J174102.78-464225.5". Astronomical Journal. 147 (2). s. 34. arXiv:1311.5941 $2. Bibcode:2014AJ....147...34S. doi:10.1088/0004-6256/147/2/34. 
  20. ^ Luhman, Kevin L. (10 Mayıs 2014). "Discovery of a ~250 K Brown Dwarf at 2 pc from the Sun". Astrophysical Journal Letters. 786 (2). s. L18. arXiv:1404.6501 $2. Bibcode:2014ApJ...786L..18L. doi:10.1088/2041-8205/786/2/L18. 
  21. ^ Gagné, Jonathan (10 Nisan 2014). "The Coolest Isolated Brown Dwarf Candidate Member of TWA". Astrophysical Journal Letters. 785 (1). s. L14. arXiv:1403.3120 $2. Bibcode:2014ApJ...785L..14G. doi:10.1088/2041-8205/785/1/L14. 
  22. ^ Liu, Michael C. (9 Aralık 2016). "The Hawaii Infrared Parallax Program. II. Young Ultracool Field Dwarfs". Astrophysical Journal. 833 (1). s. 96. arXiv:1612.02426 $2. Bibcode:2016ApJ...833...96L. doi:10.3847/1538-4357/833/1/96. 
  23. ^ Gagné, Jonathan (1 Eylül 2014). "SIMP J2154-1055: A New Low-gravity L4β Brown Dwarf Candidate Member of the Argus Association". Astrophysical Journal Letters. 792 (1). s. L17. arXiv:1407.5344 $2. Bibcode:2014ApJ...792L..17G. doi:10.1088/2041-8205/792/1/L17. 
  24. ^ Gagné, Jonathan (20 Temmuz 2015). "SDSS J111010.01+011613.1: A New Planetary-mass T Dwarf Member of the AB Doradus Moving Group". Astrophysical Journal Letters. 808 (1). s. L20. arXiv:1506.04195 $2. Bibcode:2015ApJ...808L..20G. doi:10.1088/2041-8205/808/1/L20. 
  25. ^ Kellogg, Kendra (11 Nisan 2016). "The Nearest Isolated Member of the TW Hydrae Association is a Giant Planet Analog". Astrophysical Journal Letters. 821 (1). s. L15. arXiv:1603.08529 $2. Bibcode:2016ApJ...821L..15K. doi:10.3847/2041-8205/821/1/L15. 
  26. ^ Schneider, Adam C. (21 Nisan 2016). "WISEA J114724.10-204021.3: A Free-floating Planetary Mass Member of the TW Hya Association". Astrophysical Journal Letters. 822 (1). s. L1. arXiv:1603.07985 $2. Bibcode:2016ApJ...822L...1S. doi:10.3847/2041-8205/822/1/L1. 
  27. ^ a b Becky Ferreira (9 Kasım 2018). "Rare Sighting of Two Rogue Planets That Do Not Orbit Stars" (İngilizce). Motherboard. 10 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2019. 
  28. ^ a b Jake Parks (16 Kasım 2018). "These Two New 'Rogue Planets' Wander the Cosmos Without Stars" (İngilizce). Discover Magazine. 16 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2019. 
  29. ^ a b Jake Parks (15 Kasım 2018). "Two free-range planets found roaming the Milky Way in solitude" (İngilizce). Astronomy Magazine. 16 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2019. 
  30. ^ Kim, Hyoun-Woo; Hwang, Kyu-Ha; Gould, Andrew; Yee, Jennifer C.; Ryu, Yoon-Hyun; Albrow, Michael D.; Chung, Sun-Ju; Han, Cheongho; Jung, Youn Kil; Lee, Chung-Uk; Shin, In-Gu; Shvartzvald, Yossi; Zang, Weicheng; Cha, Sang-Mok; Kim, Dong-Jin; Kim, Seung-Lee; Lee, Dong-Joo; Lee, Yongseok; Park, Byeong-Gon; Pogge, Richard W. (14 Temmuz 2020). "KMT-2019-BLG-2073: Fourth Free-Floating-Planet Candidate with $\theta_\rm E < 10 \rm\mu as$". arXiv:2007.06870 [astro-ph]. Erişim tarihi: 15 Temmuz 2020. 

Bibliyografya[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]