Yeni Azerbaycan Partisi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Yeni Azerbaycan Partisi
Yeni Azərbaycan Partiyası
Kısaltma YAP
Genel başkan İlham Aliyev
(26 Mart 2005'ten beri)
Kurucu Haydar Aliyev
Genel Başkan Vekili Mihriban Aliyeva
Genel Başkan Yardımcıları Ali Ahmedov
Tahir Budagov
MYK Başkanı Tahir Budagov
Slogan(ları) Dünün, bügünün ve geleceğin partisi!
Kuruluş tarihi 21 Kasım 1992 (kuruluş)
18 Aralık 1992 (resmi kayıt)
Birleşme
  • Azerbaycan Demokratik Girişimciler Partisi(2021)
  • Azerbaycan Halk Demokratik Partisi(2021)
  • Azerbaycan Köylü Partisi (2021)
  • Azerbaycan Millî Hareket Partisi (2021)
  • Azerbaycan Yurttaş Partisi (2021)
  • Millî Kurtuluş Partisi (2021)
Gazete(leri) Yeni Azerbaycan
Üyelik 760 580[1] (Eylül 2020)
İdeoloji Laiklik, Sosyal piyasa ekonomisi
Siyasi pozisyon Merkez sağ
Uluslararası üyelik Merkezci Demokratlar Enternasyonali
Avrupa üyelik Avrupa Muhafazakarlar Grubu ve Demokratik İttifakı
Resmî renkleri          Mavi, beyaz
Millî Meclis
70 / 125
Nahçıvan Yüksek Meclisi
41 / 45
Belediye üyesi
10.430 / 15.156
Millî Meclis
70 / 125
Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi
4 / 648
2 asil, 2 yedek
İnternet sitesi

Yeni Azerbaycan Partisi'nin Bakü'deki Genel Merkezi.

Yeni Azerbaycan Partisi (kısaca YAP) (AzericeYeni Azərbaycan Partiyası), Azerbaycan'da 91'lerin talebiyle 21 Kasım 1992 tarihinde Haydar Aliyev'in liderliği ile 550 kişilik kurucu üyenin katılımıyla gerçekleşen Kuruluş Kurultayı ile kurulan, 18 Aralık 1992 tarihinde Adalet Bakanlığınca resmi kayda alınan siyasi parti.

Kuruluşundan bu yana YAP tüm seçimlere katılmıştır.

Haydar Aliyev'in 2003'te ölmesiyle parti genel başkanı görevine 2005'te İlham Aliyev seçilmiştir.

YAP 1993'ten bu yana Azerbaycan'ın iktidar partisidir.

6 dönem Millî Meclis'in hiç birinde 83 ve 83'ten fazla milletvekili çıkaramayan YAP, tüm dönemlerde bağımsız milletvekillerinden destek almıştır.

1999 tarihinden düzenlenen tüm yerel seçimlere katılan YAP, seçimlerden 1. parti olarak çıkmıştır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Haydar Aliyev dönemi (1992-2003)[değiştir | kaynağı değiştir]

SSCB'nin çöküşü ile Azerbaycan bağımsızlığını kazanmıştı. İlk cumhurbaşkanı Ayaz Mutallibov'un cumhurbaşkanlığından çekilmesi sebebiyle düzenlenen 1992 Azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçiminde Ebulfez Elçibey cumhurbaşkanı seçilmiştir. Ülkede devam eden Karabağ savaşı, iç sorunlar ve Gence Darbesi huzursuzluklara sebep olmuştur. Azerbaycan SSC'nin eski başkanı Haydar Aliyev 1991-1991'li yıllarda Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti Yüksek Meclisi'nin başkanı seçilmişti.

16 Ekim 1992 tarihinde 91 aydının oluşturduğu ve daha sonra 91'ler olarak anılacak bir grup Haydar Aliyev'i cumhurbaşkanı olması için mücadeleye davet etti. Haydar Aliyev bu daveti kabul ederek 1992'de 91'ler de dahil olmak üzere 550 kişilik kurucu kadroyla 21 Kasım 1992 tarihinde Elçibey hükumetine muhalif olan Yeni Azerbaycan Partisi'ni kurdu. YAP 18 Aralık 1992 tarihinde resmi devlet kaydına alındı.

1993'te iç savaşı engellemek sebebiyle cumhurbaşkanı Ebulfez Elçibey Haydar Aliyev'i Bakü'ye davet ederek ona Başbakan görevini teklif etti. Daha sonra durum kötüleşince Ebulfez Elçibey Nahçıvan'a bağlı Keleki köyüne gitti. Bunun üzerine Haydar Aliyev yönetimi ele aldı ve Azerbaycan Yüksek Sovyeti'in (daha sonra Millî Meclis) başkanı seçildi.

1993 Azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçiminde Haydar Aliyev %98,8 oy alarak cumhurbaşkanı seçildi.

1995 Azerbaycan genel seçimlerinden 2,228,435 (%62,7) oy alarak birinci parti olaran YAP 53 milletvekili çıkarmayı başardı. Lakin çoğunluk hükûmet için gereken % 50+1 ve kanun kabulü için gereken 63 (bazı durumlarda 83) milletvekiline sahip olamadı. YAP parlamentoya seçilen bağımsız milletvekillerinin desteğini alarak hükûmet kurdu.

1998 Azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçiminde Haydar Aliyev %77,8 oy alarak cumhurbaşkanı seçildi.

2000 Azerbaycan genel seçimlerinde YAP 1,809,801 (%62,3) oy alarak 72 milletvekili çıkarardı ve tek başına iktidar oldu.

2003 Azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçiminde YAP'ın resmi adayı Haydar Aliyev olsa da, Haydar Aliyev ağırlaşan sağlık durumları nedeniyle adaylığını oğlu, YAP genel başkan yardımcısı, başbakan İlham Aliyev'in leyhine geri çekti. İlham Aliyev seçimde %75,38 oy alarak Azerbaycan Cumhuriyeti'nin 4. Cumhurbaşkanı seçildi.

12 Aralık 2003 tarihinde genel başkan Haydar Aliyev tedavi aldığı hastanede ölmüştür.

İlham Aliyev dönemi (2003-)[değiştir | kaynağı değiştir]

Haydar Aliyev'in vefatı üzerine vekaleten genel başkanlık görevini İlham Aliyev yürüttü. 26 Mart 2005 tarihinde düzenlenen 3. Olağan Kurultayda İlham Aliyev YAP Genel Başkanı seçildi.

YAP genel başkanı ve adayı olarak İlham Aliyev 2008 Azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçiminde %87,34; 2013 Azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçiminde %84,54; 2018 Azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçiminde ise %86,2 oy alarak yeniden cumhurbaşkanı seçilmiştir.

2005 Azerbaycan genel seçimlerinde 1.110.885 (%46,48) oy alan YAP 57, 2010 Azerbaycan genel seçimlerinde 71, 2015 Azerbaycan genel seçimlerinde 1.340.770 (%47,20) oy alan YAP 71, 2020 Azerbaycan genel seçimlerinde ise 70 milletvekili çıkarmayı başardı ve iktidar partisi oldu.

2012 tarihinde dönemin Ana Vatan Partisi Genel Başkan Yardımcısı Zahid Oruç tarafından AVP ve YAP'ın tek çatı altında birleştirilmesi teklifi sunuldu. Lakin daha önce de aynı teklife olumsuz cevap almış AVP'ye yine birleşmenin mümkün olmadığı cevabı verildi.[2]

1 Mart 2021 tarihinde Azerbaycan Yurttaş Partisi, 2 Mart 2021 tarihinde Azerbaycan Demokratik Girişimciler Partisi, 3 Mart 2021 tarihinde Millî Kurtuluş Partisi (5. Olağan) ve Azerbaycan Halk Demokratik Partisi kurultaylarını düzenlediler ve Kurultaylarda partilerin Yeni Azerbaycan Partisi'ne birleşme kararı alındı.

5 Mart 2021 tarihinde Yeni Azerbaycan Partisi'nin Olağanüstü, sayca 7. Kurultayı düzenlendi. COVİD-19 pandemisi nedeniyle kısıtlı sayıda kurultay delegesi kurultaya katılmıştır. Kurultayda Yeni Azerbaycan Partisi'ne birleşme talebiyle başvuran 6 siyasi partinin: Azerbaycan Demokratik Girişimciler Partisi[a]Azerbaycan Halk Demokratik Partisi [b], Azerbaycan Köylü Partisi [c], Azerbaycan Millî Hareket Partisi [d], Azerbaycan Yurttaş Partisi [e] ve Millî Kurtuluş Partisinin [f] talepleri kabul edildi ve birleşme gerçekleşti. Ayrıca Kurultayda Siyasi Şûra feshedilerek yerine Kıdemliler Şûrası kuruldu. Yönetim Kurulu üyelerinin sayı 20'den 40'a yükseltilmiştir. YAP Genel Başkanı İlham Aliyev yeniden Genel Başkan seçildi. Partinin yeni tüzüğü kabul edildi, yeni programı için çalışmalar başlatıldı. Mihriban Aliyeva yeni tüzüğe uygun olarak Parti Genel Başkanı İlham Aliyev tarafından 2. makam olan Genel Başkan Vekili, Ali Ahmedov ve Tahir Budagov ise Genel Başkan Yardımcıları olarak atandı. Ayrıca partinin Genel Sekreterliği feshedildi, Merkez Yürütme Kurulu oluşturuldu ve Tahir Budagov MYK Başkanı olarak atandı.

İdeoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

YAP bağımsız devletçilik, hukuk devleti, Azerbaycancılık, vatanseverlik, muhafazakârlık, birlik beraberlik ve sosyal adalet ideolojisini destekleyen siyasi partidir. Parti siyasi yelpazede merkez sağ konumundadır.

Yapılanması[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel Başkanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel Başkan Görev Başlangıcı Görev Bitişi
1 Haydar Aliyev
Haydar Aliyev
22 Ekim 1992 12 Aralık 2003
- İlham Aliyev
İlham Aliyev
12 Aralık 2003[3] 26 Mart 2005
2 İlham Aliyev
İlham Aliyev
26 Mart 2005[4] Görevde

Gençlik Kolları[değiştir | kaynağı değiştir]

1995 tarihinde kurulan YAP Gençlik Kolları resmi olarak "YAP Gençler Birliği" adlanmaktadır. 11 mart 2021 tarihinde düzenlenen toplantıda Bahtiyar İslamov YAP Gençler Birliği Başkanı seçilmiştir.

Kadın Kolları[değiştir | kaynağı değiştir]

1995 tarihinde kurulan YAP Kadın Kolları resmi olarak "YAP Kadınlar Şurası" adlanmaktadır. 5 Mart 2021 tarihinde Kadın Kolları feshedilmiştir. YAP KŞ yerine Merkez Yönetim Kuruluna bağlı Gender Siyaseti Başkanlığı kurulmuştur.

Kurultaylar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kongre Tarih Seçilen Başkan Aday
Kuruluş Kurultay 21 Kasım 1992 Haydar Aliyev Haydar Aliyev (Tek Aday)
1. Olağan Kurultay 20-21 Aralık 1999
2. Olağan Kurultay 21 Kasım 2001
3. Olağan Kurultay 26 Mart 2005 İlham Aliyev İlham Aliyev (Tek Aday)
4. Olağan Kurultay 2 Ağustos 2008
5. Olağan Kurultay 7 Haziran 2013
6. Olağan Kurultay 8 Şubat 2018
7. (Olağanüstü) Kurultay 5 Mart 2021

Seçimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel seçimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Azerbaycan[değiştir | kaynağı değiştir]

Seçim Genel Başkan Oy Sandalye Meclis Sıra
# % ± Y # ±
1995 Haydar Aliyev
Haydar Aliyev
2,228,435
%62.7
53 / 125
(34 listü usulü, 19 nispi)
Hükûmet 1.
2000 Haydar Aliyev
Haydar Aliyev
1,809,801
%62.31
azalış 0.39
72 / 125
(56 liste usulü, 16 nispi)
artış 19 Çoğunluk Hükûmet 1.
2005 İlham Aliyev
İlham Aliyev
57 / 125
azalış 15 Hükûmet 1.
2010 İlham Aliyev
İlham Aliyev
1,110,885
%46.48
71 / 125
artış 14 Çoğunluk Hükûmet 1.
2015 İlham Aliyev
İlham Aliyev
1,340,470
%47.20
artış 0.52
71 / 125
Sabit Çoğunluk Hükûmet 1.
2020 İlham Aliyev
İlham Aliyev
70 / 125
azalış2 Çoğunluk Hükûmet 1.

Nahçıvan[değiştir | kaynağı değiştir]

Seçim Genel Başkan Oy Sandalye Meclis Sıra
# % ± Y # ±
1995 Haydar Aliyev
Haydar Aliyev
Çoğunluk Hükûmet 1.
2000 Haydar Aliyev
Haydar Aliyev
40 / 45
Çoğunluk Hükûmet 1.
2005 İlham Aliyev
İlham Aliyev
39 / 45
azalış 1 Çoğunluk Hükûmet 1.
2010 İlham Aliyev
İlham Aliyev
42 / 45
Sabit Çoğunluk Hükûmet 1.
2015 İlham Aliyev
İlham Aliyev
42 / 45
Sabit Çoğunluk Hükûmet 1.
2020 İlham Aliyev
İlham Aliyev
126,144
%67,1
42 / 45
Sabit Çoğunluk Hükûmet 1.

Ara genel seçimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ ADGP Mahmut Mammadov liderliğinde 23 Nisan 1994 tarihinde kurulmuş, 17 Mayıs 1994 tarihinde resmî devlet kaydına alınmış ve 1995 Azerbaycan genel seçimlerinde 1 milletvekili çıkarmıştır. Daha sonra 1 milletvekili de transfer etmiştir. Son genel başkanı Kasım Kasımov Şamahı Vali Yardımcısı görevini taşımaktadır.
  2. ^ 1966 tarihinde ilk ve tek genel başkanı olan Refik Turabhanoğlu tarafından kurulan Bütünazerbaycan Çalışkan İşçi Köylü Partisinin 1967'de ismini değişmesiyle kurulmuştur. Resmî olarak 11 Temmuz 1992 tarihinde kayda alınmıştır.
  3. ^ AKP 19 Nisan 1992 tarihinde düzenlenen 1. Kurultayında eski geçici Başbakan Feyruz Mustafayev başkanlığında kuruldu, 23 Eylül 1992 tarihinde resmî devlet kaydına alındı. 7 Temmuz 2018 tarihinde Feyruz Mustafayev’in vefatı üzerine Mammad Mammadov geçici genel başkan oldu.
  4. ^ Samir Caferov (Turan) başkanlığında 5 Aralık 1992 tarihinde kurulmuş ve 2 Mart 1994 tarhinde resmî devlet kaydına alınmıştır
  5. ^ Mais Seferli tarafından 27 Şubat 1993 tarihinde kurulmuş ve 12 Mart 1993 tarihinde resmî devlet kaydına alınmıştır. 2001 Azerbaycan ara genel seçimlerinde 1 milletvekili çıkarmıştır. 7 Aralık 2020 tarihinde Mais Seferli’nin ölümü üzerine kardeşi Gülaye Seferova genel başkan seçildi.
  6. ^ 3 Mart 1993 tarihinde Muhammet Hatemi tarafından kuruldu ve 12 Mart 1993 tarihinde resmî devlet kaydına alındı. 2008 tarihinde resmî devlet kaydı olmayan ve 1998 tarihinde Vügar Oruç tarafından kurulan Türk Milletçi Partisi MKP’ye birleşti. Birleştirici Kurultayda Vügar Oruç MKP Genel Başkanı seçildi.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]