İçeriğe atla

Yemenliler

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Yemenliler
يمنيون
Toplam nüfus
y. 38 milyon
Önemli nüfusa sahip bölgeler
 Yemen31,461,438[1]
 Suudi Arabistan2,000,000[2]
 Mısır700,000[3]
 İsrail400,000
 Hindistan300,000[4]
 Amerika Birleşik Devletleri200,000
 Birleşik Arap Emirlikleri100,000
 Birleşik Krallık~80,000
 Cibuti74,000[5]
 Madagaskar60,000[6]
 Türkiye40,000[7]
Diller
Yemen Arapçası (gündelik)
Fasih Arapça (resmî)
Din

Yemenliler (Arapçaيمنيون), Yemen Arapçasını konuşan ve ortak tarih ve kültürü paylaşan bir topluluk olarak Yemen'de ortaya çıkmış millettir. Tarih boyunca Yemen'de ikamet etmiş olan farklı grupların karışımıyla yeni bir kimlik oluşturmuşlardır; Araplar, Yemenli kimliğini oluşturan en büyük gruptur.[8]

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Yemen, adını İslâm coğrafyacılarına göre Dünya'nın merkezi olarak kabul edilen Mekke'nin güneyinde, sağında kalmasından dolayı almıştır. Yemenliler kelimesi Yemen'in nisbet hali olan Yemen'e ait (Arapçaيمنيون) sözcüğünden türetilmiştir.[9]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Antik zamanlarda Güney Arabistan bölgesi yağışlı bir bölge olduğu için tarım medeniyetleri vardı. 4. yüzyılda Yemen kısa süreliğine Aksum Krallığı tarafından işgal edilmiştir. 570 yılında Sasani İmparatorluğu tarafından işgal edildi. 628 yılında Yemen'de İslam'ın yayılmasıyla birlikte bölge Sasani kontrolünden çıktı. 16. yüzyılda Osmanlı tarafından fethedildi.1839'da İngilizler Aden'de bir Koloni kurdular. Böylece Yemen Kuzey ve Güney olarak ikiye ayrıldı. 1918 yılında Osmanlı'nın Yemen'den çekilmesiyle Kuzey Yemen'de İmam Yahya önderliğinde krallık rejimi kuruldu. 1962'de devrim ile birlikte Yemen Arap Cumhuriyeti kuruldu. 1967'de Güney Yemen bağımsızlığını kazandı. 1990 yılında iki devlet birleşerek Yemen Cumhuriyeti halini aldı.

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Yemenliler resmî yazışmalar, eğitim, ticaret ve medyada Modern Standart Arapça'yı kullanırken gündelik iletişimde Yemen Arapçası'nı kullanmaktadır.[10] Yemen Arapçası, muhafazakar bir dil olduğu için Modern Arapçadan farklı olmak üzere Klasik Arapçaya daha yakındır.[11] Yemen Arapçası'nın alt grupları olarak Mahri, Sakot ve Hadramaut lehçeleri de konuşulmaktadır.

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Yemenlilerin inancının çoğunluğunu İslam oluşturmaktadır. Kuzeydoğu bölgesinde genelde Şiiliğin alt kolu olan Zeydiler yaşamaktadır. Sünniler genelde güney, güneybatı bölgelerinde yaşar. Bu mezhepler dışında İsmailik ve İbadilik mezhepine mensup Yemenliler de bulunmaktadır. İslam dışında; Batılı iddialara göre 40.000 civarında Hristiyan[12] ve 200.000 Hindu[13] yaşamaktadır.

Sosyal hiyerarşi[değiştir | kaynağı değiştir]

Cenbiye taşıyan bir aşiret üyesi

Yemen'de 1962 yılında Yemen Arap Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla resmî olarak sosyal tabakalaşma kaldırılmış olsa da pratikte kalkmamıştır. Yemen toplumunda hala hiyerarşik sistemler bulunmaktadır. Birçok aşiret Yemen'de hala etkindir. Tabakalar genelde soy, meslek gibi kriterlere göre belirlenir ve evlilikler genelde grup içinde olur.[14]

Her kabile üyesinin Cenbiye adında bir hançeri vardır. Kabile üyelerinin evlerinde makineli tüfekler, el bombası fırlatıcı gibi ağır silahlar bulunmakla birlikte hafif toplar da bulunabilir.

Yemen'deki hiyerarşik gruplar beşe ayrılmaktadır. Hiyerarşinin en tepesinde Sada denilen din adamları ve şeyhler vardır. Bunları yargıçlar takip eder. Üçüncü hiyerarşik grup, aşiretlere mensubu, genellikle tarım ve ticaretle geçinen arazi sahibi köylüler olan kab'ildir. Dördüncü grup, zanaatkar ve kasap gibi işlere sahip arazi sahibi olmayan mazayanah grubudur. Grupların en altında köleler (a'bid) vardır. Bu grubun içinde daha da altta olan hizmetkarlar anlamına gelen el-Ahdam grubu vardır.[15]

Diaspora[değiştir | kaynağı değiştir]

Yemen diasporası büyük ölçüde 70.000 ila 80.000 Yemenlinin yaşadığı Birleşik Krallık'ta yoğunlaşmıştır . ABD'de 20.000'den fazla, İtalya'da 2.812 Yemenli yaşamaktadır. Ayrıca Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Bahreyn, Malezya, Endonezya, Brunei ve eski SSCB ülkelerinde yaşamaktadırlar. Bununla birlikte 1940'ların sonlarında gerçekleşen Sihirli Halı Operasyonu ile İsrail'de 350 bin civarında Yemen Yahudisi yaşamaktadır.[16]

Önemli Yemenliler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Yemen Population (2022) - Worldometer". www.worldometers.info (İngilizce). 2 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Kasım 2022. 
  2. ^ Center, Sana'a (3 Eylül 2020). "Yemenis in Saudi Arabia: Less Money to Send Home, More Pressure to Leave". Sana'a Center For Strategic Studies (İngilizce). 2 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2022. 
  3. ^ Center, Sana'a (18 Aralık 2020). "The Struggle Far From Home: Yemeni Refugees in Cairo". Sana'a Center For Strategic Studies (İngilizce). 21 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2022. 
  4. ^ "Hadhramis present a slice of Yemen in India's Hyderabad". 22 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2022. 
  5. ^ "Djiboutian Arabs, Arabs of Djibouti". 22 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2022. 
  6. ^ "Yemeni Arabs of Madagascar". 22 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2022. 
  7. ^ "The Arab communities in Istanbul..a special love for specific region". 22 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Kasım 2022. 
  8. ^ "Книга Коротаев А.В. "Социальная история Йемена, Х в. до н.э. – ХХ в. н.э. Вождества и племена страны Хашид и Бакил" 2019 г. | купить книгу и найти похожие | Магазин научной книги URSS.ru | ISBN 978-5-9710-6562-3". urss.ru. 6 Şubat 2005 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2022. 
  9. ^ "Kelime Kökeni, Kelimesinin Anlamı - Etimoloji". www.etimolojiturkce.com. 4 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2022. 
  10. ^ Dalby, Andrew (1998). Dictionary of languages : the definitive reference to more than 400 languages. New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-11568-7. OCLC 40935565. 
  11. ^ "South Arabian and Yemeni Dialects" (PDF). 16 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2022. 
  12. ^ "Guide: Christians in the Middle East". 3 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  13. ^ "Religions in Yemen | PEW-GRF". globalreligiousfutures.org. 23 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2022. 
  14. ^ "Yemen's Al-Akhdam face brutal oppression - CNN iReport". web.archive.org. 29 Kasım 2014. 30 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2022. 
  15. ^ Hall, Bogumila. “Subaltern Rightful Struggles, Comparative ethnographies of the Bedouin villagers in the Naqab, and the akhdam slum dwellers in Sana’a.” Ph.D. diss., European University Institute, 2016.
  16. ^ "Yemenis in the UK". 4 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2022.