Yel Ana

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Yel Ana - Türk, Altay, Tatar ve Macar mitolojilerinde Rüzgar Tanrıça. Cel (Çel, Şil, Cil) Ana da denir. Macarlar Szel Anya (Yel Ana) adı da verirler.

Diğer dillerde[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Özbekçe: Yel Ona
  • Tatarca: Җил Әни / Ана veya Cil Ana
  • Kazakça: Жел Ана
  • Çuvaşça: Ҫил Анне veya Ҫил Абай
  • Başkurtça: Εл Апай
  • Yakutça: Тыал Ий̃э
  • Türkmence: Ýel Ene veya Yel Eje
  • Osmanlıca: يل آنا
  • Kırgızca: Жел Эне
  • Hakasça: Чил Ине veya Чил Иӌе
  • Balkarca: Джел Ана
  • Macarca: Szélanya

Moğol kültüründeki Салхи Ээж (Buryatça: Һалхин Эхэ, Oyratça: Салькн Эк, Altayca: Салкын Эне, Tuvaca: Салгын Ава) adlı varlıklar ile büyük benzerlikler gösterir. Bu sözcükler birebir Yel Anası anlamı taşır.

Özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Eskiden yaşamsal unsurlardan birisi sayılan havanın hareketli hali olan yel için algılanan canlılık içeriği daha sonra ruh, cin gibi kavramları da çağrıştırmaya başlamıştır. Macarlara göre dünyanın sonundaki büyük bir dağda bulunan bir mağarada yaşar ve bu mağaranın etrafında güçlü fırtnalar döner.[1] Bu mağarayı koruyan Yel Ana kendisi güçlü bir kasırga olup eser. Divayev'in verdiği bilgiye göre Özbekler; "Çal Mama! Çal Mama!" yani Yel Ana diye bağırarak kendisinden güçlü rüzgarları dindirmesini isterler.[2]

Türk kültüründe yel kavramı[değiştir | kaynağı değiştir]

"Yel/ Yil" sözcüğü, Türk boylarının birçoğunda rüzgar anlamının yanında "kötü ruh, zarar verici varlık" anlamında kullanılır. Örneğin Hakas ve Teleğütlerde "Çil" şekliyle "kötü ruh"ları ifade eder. Bu anlayış, Anadolu'da olduğu gibi, Azerbaycan'da da insan organlarına yayılan ağrı ve sızıları anlatır. Bu ağrı, sızı ve hastalıkların, belli bir şeytanî güçten kaynaklandığı düşünülür. İnsan vücudunu saran kötü ruhlar, orada ağrı ve sızı meydana getirirler.[3]

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

(Yel/Yil/İl/Zel/Cel) kökünden türemiştir. Esinti anlamı vardır. Havanın yer değiştirmesi nedeniyle meydana gelen akım. Ruh, can, gizem gibi anlamlarla aynı kökten kaynaklanır. Rüzgar, esinti demektir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt, Türkiye, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
  2. ^ Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Sayfa - 608)
  3. ^ Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Sayfa - 610)

İç bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]