Yılmaz Onay

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Yılmaz Onay
Yılmaz.onay.portrait.jpg
Doğum 20 Nisan 1937(1937-04-20)
Gaziantep
Ölüm 9 Ocak 2018 (80 yaşında)
Meslek Yazar, Oyun yönetmeni, Çevirmen
Milliyet Türkiye
Tür Tiyatro, Edebiyat

Yılmaz Onay, (d. 20 Nisan 1937, Gaziantep - ö. 9 Ocak 2018, Bodrum, Muğla)[1], Türk yazar, yönetmen, mütercim.

Oyuncu olarak tiyatroya başlayan Yılmaz Onay, ilk deneyimlerini öğrencilik yıllarında İTÜ Tiyatrosu, Genç Oyuncular gibi oluşumlarda kazandı. Bir dönem Ankara Deneme Sahnesi'nde çalışıp, ilgi alanını oyunculuktan yönetmenliğe çevirdi. Ankara Sanat Tiyatrosu'nda yönetmenlik yaptı. Çağdaş Sahne'nin kurulmasında yer aldı. Tiyatro çalışmalarını bir süre Hollanda ve Almanya'da sürdürdü. 12 Eylül'de sıkıyönetim mahkemeleri tarafından yargılandı, gözaltına alındı. Bu dönemden sonra bir süre serbest çalışmayı tercih eden Onay, yönetmen ve yazar olarak sanat hayatına devam etti. Yılmaz Onay, "toplumcu gerçekçi" bir anlayışı benimsemiş ve Türkiye'de "epik tiyatro"nun[2] öncülerinden biri olmuştur. Tiyatro oyunlarının yanında, Bertolt Brecht'ten tercümeler yaptı, tiyatro ve çeşitli konular hakkında da kuramsal kitaplar yazdı. Oyunları Devlet Tiyatroları'nda sahnelendi. Romanı "Yazılar: Filmatik" ve tiyatro oyunu "Sanatçının Ölümü" senaryolaştırılarak film yapıldı.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Yılmaz Onay, eşi Yurdanur Onay'la birlikte sanat tarihçisi Uğur Bilge ve eşi Figen Bilge'nin Ayvalık'taki evlerinde, 2000

1937 yılında Gaziantep'te ilkokul öğretmeninin oğlu olarak dünyaya geldi. Liseyi 1955'te Ankara Gazi Lisesi'nde bitirdi. 1955-60 arası İstanbul Teknik Üniversitesi'nde okurken İTÜ tiyatrosunda ve Genç Oyuncular'da tiyatro ile tanıştı. 1959’da IASTE bursu ile dört ay Batı Berlin’de kaldı. 1960’ta İTÜ’yü bitirdikten sonra bir yandan inşaat mühendisi olarak Bayındırlık Bakanlığı'nda çalışırken, diğer yandan da tiyatro çalışmalarına devam etti. 1961 yılında DAAD bursuyla bir yıl için Karlsruhe Technische Hochschule'de (Karlsruhe Teknik Yüksekokulu) araştırma çalışmalarına katıldı ve bu arada Duisberger Gesellschaft bünyesinde İonesco’nun “Der Herrscher” oyununu sahneledi. Ankara’ya dönüşünde “Sinema Tiyatro Derneği”nde ve ardından 1972'ye dek “Ankara Deneme Sahnesi”nde çalıştı. 1971 yılında Tübitak Yapı Araştırma Enstitüsü'nde araştırma görevlisi olarak işe başladı.

Yilmaz Onay Rıfat Ilgaz Sempozyumu'nda Kastamonu 2006

İlk profesyonel reji çalışması, 1972’de Ankara Sanat Tiyatrosu’nda Bertolt Brecht'in “Furcht und Elend des Dritten Reiches” (Hitler Rejiminin Korku ve Sefaleti) başlıklı oyunudur. Oyun Siyasal Bilgiler Fakültesi öğrencilerine oynanırken, Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı tarafından yasaklandı.

1972 yılında "konuk sanatçı" olarak Essen ve Berlin’de kaldı. Türkiye'ye döndükten sonra Ankara’da Çağdaş Sahne'nin kuruluşuna katıldı ve tiyatro çalışmalarına burada devam etti.

Yılmaz Onay Erol Keskin'le Messerschmitt Kabinenroller üzerinde. 1968

"Arafta Kalanlar" ve "Karagöz'ün Muamması" adlı oyunlarını Amsterdam'da ve “Sanatçının Ölümü” oyununu Paris’te sahneledi (1985-1989). Bu sırada “Şarkılarımız Ölmesin!” adlı çocuk oyunu, Almanca’ya tercüme edilerek “Sechs Verrückte und ein Lied” başlığıyla Berlin’de Theater am Halleschen Ufer tarafından 1988 yılında sahnelendi. 1990 ve 1991 yıllarında Berlin'de tiyatro çalışmaları için bulundu.

Yılmaz Onay, Oğuz Gemalmaz, Avukat Ali Yaşar ve ressam Birim Bozok Bursa'da bir meyhanede. 1993
Nâzım Hikmet Kültür Merkezi'nde bir konuşma yaparken. 1990

1990’da İstanbul’a yerleşti ve 1993'ten itibaren Devlet Tiyatroları'nda yönetmen olarak çalıştı. 2002’de Devlet Tiyatroları’ndan emekli oldu.

Yazdığı oyunlar, yurt içinde ve dışında çeşitli topluluklarca oynandı. Ayrıca, 1998’de “Yazılar Filmatik” romanı, 2006’da da “Sanatçının Ölümü” oyunu, TRT tarafından filme alındı. 2008 yılında Kocaeli Üniversitesi tarafından Önder Önsal yönetmenliğinde Bir Tiyatro Direnişçisi Yılmaz Onay adlı yaşam öyküsü ve tiyatro adamlığını ele alan bir belgesel çekildi.[3]

PEN Yazarlar Derneği, Türkiye Yazarlar Sendikası (TYS), Oyun Yazarları ve Çevirmenleri Derneği (OYÇED), Edebiyatçılar Derneği ve BESAM meslek birliği üyesiydi.

Yılmaz Onay 50.Sanat Yılı Afişi.14.Nisan.2008 Grafik Ali Nesin tarafından bir peçeteye çizilmiştir.

14. Nisan 2008 tarihinde Yılmaz Onay'ın 50'inci sanat yılı Türkiye Yazarlar Sendikası ve Evrensel Basım Yayın tarafından düzenlenen bir törenle kutlandı.

Yılmaz Onay, 9 Ocak 2018'de Bodrum'da vefat etti. Naaşı, buradaki Gündoğan Mezarlığı'na defnedildi.[4]

Ödülleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Savaş Oyunu (Sermet Çağan'ın "Öyle Bir Oyun" adlı radyo oyunundan uyarlama) 1965 İstanbul Uluslararası Gençlik Tiyatro Festivali Ödülü
  • Uzun Dere (Yaşar Kemal'in "Yer Demir Gök Bakır" romanından Nihat Asyalı uyarlaması) 1966 Festival Mondial du Theatre du Nancy Grand Prix ödülü (Brezilya'lı bir grupla paylaştı)
  • Çimento (Gladkov’dan Nihat Asyalı uyarlaması) 1975 Ankara Sanat Severler Derneği Reji Ödülü
  • Küçük Adam N'oldu Sana? (Hans Fallada'dan uyarlama) 1981 Sanat Kurumu Reji Ödülü
  • Dev Masalı 1983 Tobav Oyun Yarışması Üçüncülük Ödülü
  • Sanatçının Ölümü 1986 Tobav Oyun Yarışması Üçüncülük Ödülü
  • 17. Troya Kültür - Sanat Ödülleri / 2009 Tiyatro dalında 10.Ocak.2010[5]

Oyunları[değiştir | kaynağı değiştir]

Tiyatro uyarlamaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Kitapları[değiştir | kaynağı değiştir]

Oyun kitapları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Tren Gidiyor, Hacan Yayınları, Ankara 1984
  • Dört Oyun, Hacan Yayınları, Ankara 1985
    • Bu Zamlar Bana Karşı
    • Dev Masalı
    • Sevdalı Bulut
    • Şarkılarımız Ölmesin
  • Dev Masalı, T.C. Ziraat Bankası Kültür Yayınları, Ankara 1985
  • Romandan Tiyatroya, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul 1992
    • Küçük Adam N'oldu Sana?
  • Toplu Oyunlar 1, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul
    • Sanatçının Ölümü
    • Arafta Kalanlar
    • Karagöz'ün Muamması
  • Toplu Oyunlar 2, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul
    • Karadul Efsanesi
    • Hücre İnsanı
    • Prometheia
    • Karakedi Geçti
    • Tren Gidiyor
  • Şarkılarımız Ölmesin, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul 2005
  • Toplu Oyunlar 3, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul 2015 ISBN 9786055127107[9]
    • Bu Zamlar Bana Karşı
    • Bir Yiğit Masal Kuranda (Dev Masalı)
    • Sonsuz Operet

Romanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yazılar FİLMATİK (Roman), Mitos Yayınları, İstanbul 1994; Çınar Yayınları, İstanbul 1996; Evrensel Basım Yayın, İstanbul 2002
  • Oyun Değil (Roman) Evrensel Basım Yayın, İstanbul 2002

Çevirileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Oyunlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Bir Halk Düşmanı, H.Ibsen İki Oyun, Hacan Yayınları, İstanbul 1985
  • Mariena Pineda, F.G.Lorca İki Oyun, Hacan Yayınları, İstanbul 1985
  • Richard Waverly Davası, R.Schneider, İki Oyun, Yarın Yayınları, İstanbul 1986
  • Sonuncular, M.Gorki, İki Oyun, Yarın Yayınları, İstanbul 1986
  • Brecht Dosyası, G.Tabori, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul 2000
  • Troyalı Kadınlar, Euripides, Eski Yunan Tragedyaları 5, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul
  • Elektra, Euripides, Eski Yunan Tragedyaları 6, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul
  • Barış, Aristofanes, Eski Yunan Komedyaları 2, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul
  • İncil, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul; Bertolt Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Agora Kitaplığı, İstanbul, Ocak 2013[10]
  • Baal, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul
  • Baal (1919 yazımı), Bertolt Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Agora Kitaplığı, İstanbul, Ocak 2013
  • Baal (1922 yazımı), Bertolt Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Agora Kitaplığı, İstanbul, Ocak 2013
  • Erkek Baal'in Yaşam Öyküsü, Bertolt Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Agora Kitaplığı, İstanbul, Ocak 2013
  • Gecede Trampet Sesleri, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul; Bertolt Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Agora Kitaplığı, İstanbul, Ocak 2013
  • Düğün, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul; Bertolt Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Agora Kitaplığı, İstanbul, Ocak 2013
  • Dilenci veya Ölü Köpek, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul; Bertolt Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Agora Kitaplığı, İstanbul, Ocak 2013
  • Şeytan Kovma, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul; Bertolt Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Agora Kitaplığı, İstanbul, Ocak 2013
  • Karanlıkta Işık, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul; Bertolt Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Agora Kitaplığı, İstanbul, Ocak 2013
  • Balık Avı, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul; Bertolt Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Agora Kitaplığı, İstanbul, Ocak 2013
  • Ova, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul; Bertolt Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Agora Kitaplığı, İstanbul, Ocak 2013
  • Vahşi Ormanda, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:2, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul; Bertolt Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Agora Kitaplığı, İstanbul, Ocak 2013
  • Kentlerin Vahşi Ormanında, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:2, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul; Bertolt Brecht, Bütün Oyunları Cilt:1, Agora Kitaplığı, İstanbul, Ocak 2013
  • Adam Adamdır, 1926, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:2, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul, Bütün Oyunları Cilt:2, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2013
  • Adam Adamdır, 1938, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:2, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul, Bütün Oyunları Cilt:2, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2013
  • Mahagonny, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:2, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2013
  • Mahagonny Kentinin Yükselişi ve Düşüşü, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:2, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2013
  • Mezbahaların Kutsal Johanna'sı, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:4, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul, Bütün Oyunları Cilt:3, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2013
  • Sivri Kafalılar ve Yuvarlak Kafalılar / Yuvarlak Kafalılar ve Sivri Kafalılar, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:5, Mitos-Boyut Kitaplığı, İstanbul
  • Sivri Kafalılar ve Yuvarlak Kafalılar ya da Devlet ile Servet birleşmeyi Sever, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:4, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2013
  • Yuvarlak Kafalılar ve Sivri Kafalılar ya da Devlet ile Servet birleşmeyi Sever, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:4, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2013
  • Küçük Burjuvanın Yedi Ölümcül Günahı, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:6, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul, Bütün Oyunları Cilt:4, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2013
  • Horasyalılar Kuriasyalılar, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:6, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul, Bütün Oyunları Cilt:4, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2013
  • Carrar Ananın Silahları, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:6, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul, Bütün Oyunları Cilt:4, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2013
  • III.Reich’in Korku ve Sefaleti, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:6, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul, Bütün Oyunları Cilt:4, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2013
  • Puntila Ağa ile Uşağı Matti, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:9, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul, Bütün Oyunları Cilt:6, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2013
  • Kafkas Tebeşir Dairesi 1949, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:11, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul, Bütün Oyunları Cilt:8, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2014
  • Kafkas Tebeşir Dairesi 1954, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:8, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2014
  • Komün Günleri, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:8, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2014
  • Coriolanus, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:9, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2014
  • 1431 Rhouen’da Jeanne d’Arc Davası, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:9, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2014
  • Turandot ya da Aklayıcılar Kongresi, B.Brecht, Bütün Oyunları Cilt:9, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2014
  • Henrik Ibsen Toplu Oyunları 1, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul 2011
    • Catilina
    • Bir Halk Düşmanı
  • Largo Desolato, Ağır Yalnızlık, Vaclav Havel, Toplu oyunları 1, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul 2015
  • Helena, Euripides, Eski Yunan Tragedyaları 15, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul
  • Hippolütos, Euripides, Eski Yunan Tragedyaları 16, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul
  • Lisistrata, Aristofanes, Eski Yunan Komedyaları 5, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul 2015

Öyküler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Öyküler, Anna Seghers, Yarın yayınları, Ankara 1983
  • İlk Adımlar, Anna Seghers, Evrensel Basım Yayın, İstanbul 1998

Romanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Evlerde Uyur Uyanık Yalanlar, Botho Strauß, Kırmızı Yayınları, İstanbul 2008

Şiirler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Svendborg Şiirleri, B.Brecht, Bütün Şiirleri Cilt:2, Mitos Boyut Yayınları, İstanbul 2002
  • Steffin Derlemesi, B.Brecht, Bütün Şiirleri Cilt:2, Mitos Boyut Yayınları, İstanbul 2002
  • Hollywood Elejileri, B.Brecht, Bütün Şiirleri Cilt:2, Mitos Boyut Yayınları, İstanbul 2002
  • Sürgün Şiirleri, B.Brecht, Bütün Şiirleri Cilt:2, Mitos Boyut Yayınları, İstanbul 2002
  • Savaş El Kitabı, B.Brecht, Bütün Şiirleri Cilt:2, Mitos Boyut Yayınları, İstanbul 2002
  • Alman Taşlamaları (İkinci Bölüm), B.Brecht, Bütün Şiirleri Cilt:2, Mitos Boyut Yayınları, İstanbul 2002
  • Çocuk Şarkıları, B.Brecht, Bütün Şiirleri Cilt:2, Mitos Boyut Yayınları, İstanbul 2002
  • Yeni Çocuk Şarkıları, B.Brecht, Bütün Şiirleri Cilt:2, Mitos Boyut Yayınları, İstanbul 2002
  • Buckow Elejileri, B.Brecht, Bütün Şiirleri Cilt:2, Mitos Boyut Yayınları, İstanbul 2002
  • Bakır Alımı, B.Brecht, Bütün Şiirleri Cilt:2, Mitos Boyut Yayınları, İstanbul 2002
  • İşçi B'nin Hikayeleri, Peter Maiwald, Evrensel Basım Yayın, İstanbul 2004

Kuramsal kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • İşçi Tiyatroları Ajitprop Topluluklar, A.Kammrad-F.R.Scheck, İşçi Kültür Yayınları, Ankara 1978
  • Edebiyat Bilimi, Gennadiy Nikolayeviç Pospelov, Bilim Sanat Yayınları, Ankara 1984; Evrensel Basım Yayın, İstanbul 1995
  • Brecht'le Yaşamak - Çalışma Günlüğü, Bertolt Brecht, Broy Yayınları, İstanbul 1985
  • Epik Tiyatro, M.Kesting, Adam Yayınları, 1985; Mitos Boyut Yayınları, İstanbul 2005
  • Tiyatro Çalışması, Berliner Ensemble, Mitos Boyut Yayınları, İstanbul 1994
  • Yönetmen Peter Stein, Hazırlayan: Aziz Çalışlar, Çeviriler: Yılmaz Onay, Mitos Boyut Yayınları, İstanbul 1996
  • Komünist Parti Manifestosu, Friedrich Engels, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul 1998
  • Ütopyadan Bilime Sosyalizm, Friedrich Engels, Evrensel Basım Yayın, İstanbul 2005
  • Antik Yunan Tragedyaları, Joachim Latacz, Mitos Boyut Yayınları, İstanbul 2006
  • Müzik Üzerine Tartışmalar, Derleme, Hazırlayanlar: Yılmaz Onay, Tonguç Ok, Aynur Toraman, Zübeyde Aydemir, Mehmet Erdal, Olcay Geridönmez, Taylan Şahbaz, Evrensel Basım Yayın, İstanbul 2006
  • Batı Diye Diye, Daniela Dahn, Yordam Kitap, İstanbul 2007
  • Poetika, Aristoteles, Mitos-Boyut Yayınları, İstanbul 2008

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]