XI. Giorgi
| George XI Gürcüce: გიორგი | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 Anonim sanatçı tarafından yapılmış portre | |||||
| Kartli Kralı | |||||
| Hüküm süresi | 1676–1688 | ||||
| Kaheti Kralı | |||||
| Hüküm süresi | 1676–1688 | ||||
| Taç giymesi | 1676 | ||||
| Önce gelen | V. Vahtang | ||||
| Sonra gelen | I. Erekle | ||||
| Doğum | 1651 | ||||
| Ölüm | 21 Nisan 1709 (58–59 yaşlarında) Kandahar, günümüz Afganistan | ||||
| Eş(ler)i | Tamar Bagration-Davitishvili, Khoreshan Mikeladze | ||||
| |||||
| Hanedan | Bagrationi Hanedanı | ||||
| Babası | V. Vahtang | ||||
| Annesi | Rodam Kaplanişvili-Orbeliani | ||||
| Dini | Gürcü Ortodoks Kilisesi | ||||
| İmza |  | ||||
XI. Giorgi (Gürcüce: გიორგი XI; 1651 – 21 Nisan 1709), İran'da Gurgin Han adıyla da bilinir, 1676'dan 1688'e ve 1703'ten 1709'a kadar Safevîler'e bağlı olarak Kartli Krallığı'nı yönetmiş Gürcü hükümdardır. Kartli Krallığı üzerinde hakimiyet kuran Safevîlere karşı verdiği mücadeleyle ve daha sonra günümüz Afganistan sınırları içinde kalan bölgede Safevi başkomutanı olarak yürüttüğü faaliyetlerle tanınır. Doğu Ortodoks Kilisesi'ne mensup bir Hristiyan olan Giorgi, Kandahar valisi olarak atanmadan önce Şii İslam'a geçmiştir.[1]
Yaşamı
[değiştir | kaynağı değiştir]Kartli hükümdarı V. Vahtang ile ilk eşi Prenses Rodam Kaplanişvili-Orbeliani'nin oğlu olan XI. Giorgi, 1676 yılında babasının yerine tahta geçmiştir. Diğer pek çok Gürcü hükümdar gibi, Şah Süleyman tarafından naib (vali) olarak onaylanabilmesi için ismen İslam'ı kabul etmek ve II. Şahnavaz adını almak zorunda kalmıştır.[2]
Kartli ile Safevi hükümdarları arasındaki yaklaşık yarım asır süren barışçıl ilişkilerin önemli ölçüde bozulmasıyla birlikte XI. Giorgi, Kartli'de krallık otoritesini merkezileştirmeye ve Pers nüfuzunu azalatmaya çalışmıştır. Bu doğrultuda Katolik misyonerleri himayesi altına almıştır. 29 Nisan 1687 tarihinde Papa XI. Innocentius'a yazdığı mektupta, Katolik bir kral olmayı taahhüt edip kendisinin ve ordusunun Papa'nın tüm emirlerine itaat etmeye hazır ve istekli olduğunu beyan etmiştir.
1688 yılında XI. Giorgi, komşu Gürcü bölgesi Kaheti'deki bir Safevî valisine karşı başarısız bir darbe girişiminde bulunmuştur ve Safevî hâkimiyetine karşı Osmanlı desteğini kazanmaya çalışmıştır. Fakat bu girişimleri başarıyla sonuçlanmamıştır. Bunun üzerine Şah Süleyman, XI. Giorgi'yi tahttan indirmiş ve krallık tacını rakibi olan Kahetili prensi I. Erekle'ye vermiştir. I. Erekle İslamiyet'i kabul ederek Nazar Ali Han adını almıştır. Gence beylerbeyi Abbas Kulu Han, Kaheti yönetiminin başına getirilmiş ve Erekle'nin Kartli'deki konumunu güçlendirmekle görevlendirilmiştir. XI. Giorgi Batı Gürcistan'daki Raça'ya sığınmıştır ve buradan tahtını geri almak için çeşitli girişimlerde bulunmuştur. 1696'da geçici bir dönüş yapmayı başarmıştır ve kardeşi Arçil'in İmereti Krallığı'nın tahtını kısa süreliğine yeniden ele geçirmesine yardımcı olmuştur. Ancak sonunda Kartli'den tekrar çekilmek zorunda kalmıştır. 1694'te Şah Süleyman'ın ölümünün ardından Gürcistan'daki yönetimde değişiklik yaşanmıştır. Abbas Kulu Han, rakipleri tarafından XI. Giorgi'yi desteklemekle suçlanmıştır. Yeni şah Hüseyin Mirza'nın emriyle Erekle tarafından tutuklanmış ve muhafız eşliğinde İsfahan'a gönderilmiş ve mallarına el konulmuştur. Yerine Kaheti'nin Safevî valisi olarak Kalb Ali Han atanmıştır. Bununla birlikte, Gürcistan'daki iç karışıklıklar ve Safevî Devleti'ndeki sorunlar, Hüseyin Mirza'yı, XI. Giorgi ile uzlaşmaya zorlamıştır. 1696'da İsfahan'a çağrılan XI. Giorgi'ye imparatorluğun doğu sınırlarında düzeni sağlama görevi verilmiştir ve 1699'da Kirman beylerbeyi olarak atanmıştır.[3]
XI. Giorgi, kardeşi Levan'ın yardımıyla 1700 yılına gelindiğinde Kirman'da şahın egemenliğini yeniden tesis etmiştir. Bunun sonucu olarak 1703 yılında Kartli tahtına yeniden getirilmiştir; ancak ülkesine dönmesine izin verilmemiştir. Bunun yerine Mayıs 1704'te Afgan isyanını bastırmakla görevlendirilmiştir. Şah tarafından kendisine Gurgin Han unvanı verilmiş, Kandahar eyaletine naip olarak atanmış ve Safevî ordularının sipahsaları (başkomutanı) yapılmıştır. Seferde bulunduğu sırada Kartli'nin yönetimini, ileride kral olacak olan yeğeni VI. Vahtang'a bırakmıştır. Gurgin Han, Afgan kabilelerinin ayaklanmalarını bastırmayı başarmış ve Kandahar'ı sert bir şekilde yönetmiştir. Birçok yerel lideri komuta altına almış ve Gilzay Afganlarının (Peştunlar) güçlü reislerinden Mirveyis Han Hotak'ı zincire vurulmuş hâlde İsfahan'a göndermiştir. Ancak Mirveyis Han şahın ilgsini kazanmayı başarmış ve beylerbeyi hakkında şüphe uyandırmıştır. Gurgin'i devirmeye kararlı olan Mirveyis Han, bir darbe düzenlemiştir. 21 Nisan 1709'da, Gurgin'in yeğeni Aleksandre komutasındaki Gürcü birliklerinin büyük kısmı Kandahar dışında isyancılara karşı bir akında bulunduğu sırada, Mirveyis Han, Gurgin'i Kandahar şehrindeki bir malikânede verilen ziyafete davet etmiş ve burada öldürtmüştür. Suikastın, Mirveyis Han'a bağlı kabile reislerinden biri olan Yunus Kakar tarafından gerçekleştirildiği düşünülmektedir. Gurgin'in maiyeti de katledilmiş ve Mirveyis Han Kandahar'da iktidarı ele geçirmiştir. XI. Giorgi’nin yeğeni Keyhüsrev komutasında Afgan topraklarına düzenlenen intikam seferi ise Ekim 1711’de büyük bir felaketle sonuçlanmıştır. Keyhüsrev hayatını kaybetmiş ve yaklaşık 30.000 kişilik askerlerin neredeyse tamamı öldürülmüştür.[4][5]
Ailesi
[değiştir | kaynağı değiştir]XI. Giorgi iki kez evlenmiştir. İlk evliliğini 1676 yılında Prens David Bagration-Davitishvili’nin kızı Tamar ile yapmıştır. Tamar 4 Aralık 1683 tarihinde ölmüştür. Bu evlilikten iki çocuk dünyaya gelmiştir:
- Prens Bagrat, Safevî sarayına siyasî rehine olarak gönderilmiştir. Daha sonra Herat’ta ölmüştür.
- Prenses Mariam, 1687 yılında Ksani dükü David Kvenipniveli ile evlenmiştir.
XI. Giorgi ikinci evliliğini 1687 yılında Kojori’de, Prens Giorgi Mikeladze’nin kızı Prenses Khoreshan Mikeladze ile yapmıştır. Khoreshan 24 Şubat 1695 tarihinde ölmüştür. Bu evlilikten bir kız çocuğu doğmuştur:
- Prenses Rodam, İmereti Kralı VII. Giorgi ile evlenmiştir. Bu evlilikten dört çocuk dünyaya gelmiş olup bunlar arasında İmereti Kralı V. Aleksandre ve Mamuka Bagrationi de bulunmaktadır.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Avery, Peter, (Ed.) (1991), The Cambridge history of Iran. 7: From Nadir Shah to the Islamic Republic / ed. by Peter Avery, Cambridge Univ. Pr
- ^ Dodge, John Vilas, (25 Sept. 1909–23 April 1991), Senior Editorial Consultant, Encyclopædia Britannica, since 1972; Chairman, Board of Editors, Encyclopædia Britannica Publishers, since 1977, Oxford University Press, 1 Aralık 20076 Mart 2026
- ^ Jackson, Peter, (Ed.) (1986), The Cambridge history of Iran. 6: The Timurid and Safavid periods / ed. by Peter Jackson, Cambridge Univ. Pr
- ^ Sicker, Martin (2001). The Islamic world in decline: from the Treaty of Karlowitz to the disintegration of the Ottoman Empire. Westport, Conn: Praeger. ISBN 978-0-275-96891-5.
- ^ Vogelsang, W. J. (2002). The Afghans. The peoples of Asia. Oxford, UK ; Malden, Mass: Blackwell Publishers. ISBN 978-0-631-19841-3.