Wacław Sierpiński

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Wacław Sierpiński
Wacław Sierpiński.jpg
Doğum Wacław Franciszek Sierpiński
14 Mart 1882(1882-03-14)
Varşova, Polonya Kongresi, Rusya İmparatorluğu
Ölüm 21 Ekim 1969 (87 yaşında)
Varşova, Polonya Halk Cumhuriyeti
Defin yeri Powązki Mezarlığı
52°15′7″K 20°58′22″D / 52.25194°K 20.97278°D / 52.25194; 20.97278
Milliyet Leh
Eğitim Varşova Üniversitesi (1899-1904)
Jagiellonian Üniversitesi (1906-1908)
Tanınma nedeni Sierpinski üçgeni
Sierpinski halısı
Sierpinski eğrisi
Sierpinski sayısı
Sierpiński uzayı
Sierpiński kümesi
Sierpiński süngeri
Ödüller Commander with Star of the Order of Polonia Restituta, Stefan Banach Ödülü (1946), Varşova Üniversitesi fahri doktorası, Lviv Üniversitesi fahri doktorası
Kariyeri
Dalı Matematik
Çalıştığı kurumlar Lviv Üniversitesi (1908-1914)
Varşova Üniversitesi (1919-1960)
Doktora
danışmanı
Stanisław Zaremba
Georgy Voronoy
Doktora öğrencileri Andrzej Schinzel (1960), Jerzy Neyman (1924), Stefan Mazurkiewicz (1913), Edward Marczewski (1932), Adolf Lindenbaum (1928), Stanisław Ruziewicz (1913), Andrzej Rotkiewicz (1963), Antoni Wakulicz (1949), Zygmunt Zalcwasser (1928), Andrzej Rotkiewicz

Wacław Franciszek Sierpiński (Lehçeˈvat͡swaf fraɲˈt͡ɕiʂɛk ɕɛrˈpij̃skʲi (Bu ses hakkındadinle ); 14 Mart 1882 - 21 Ekim 1969) Polonyalı bir matematikçiydi. Küme teorisine (seçim aksiyomu ve süreklilik hipotezi üzerine araştırma), sayı teorisi, fonksiyonlar teorisi ve topolojiye yaptığı katkılarla biliniyordu. 700'ün üzerinde makale ve 50 kitap yayınladı.

Üç tanınmış fraktal (Sierpiński üçgeni, Sierpiński halısı ve Sierpiński eğrisi), Sierpiński sayısı ve ilişkili Sierpinski problemi gibi onunla aynı adı taşır.

Eğitim geçmişi[değiştir | kaynağı değiştir]

Sierpiński, 1899'da Varşova Üniversitesi Matematik ve Fizik Bölümü'ne kaydoldu ve dört yıl sonra mezun oldu. 1903'te, hala Varşova Üniversitesi'ndeyken, Matematik ve Fizik Bölümü, Voronoy'un sayı teorisine katkısı üzerine bir öğrencinin en iyi makalesi için bir ödül verilmesini kararlaştırdı. Sierpiński, makalesi için altın madalya ile ödüllendirildi ve böylece ilk büyük matematiksel katkısının temelini attı. Çalışmalarının Rusça olarak yayımlanmasına gönülsüz olduğundan, 1907'de Samuel Dickstein'ın matematik dergisi Prace Matematyczno-Fizyczne (Lehçe: Matematik ve Fizik Çalışmaları)’de yayınlanmasına kadar elinde tuttu.

1904'te mezun olduktan sonra Sierpiński, Varşova'da matematik ve fizik öğretmenliği yaptı. Ancak, bir grev nedeniyle okul kapanınca, Sierpiński doktora yapmak için Kraków'a gitmeye karar verdi. Kraków'daki Jagiellonian Üniversitesi'nde Stanisław Zaremba'nın matematik derslerine katıldı. Ayrıca astronomi ve felsefe okudu. Doktorasını aldı ve 1908'de Lwów Üniversitesi'ne atandı.

Sierpiński'nin Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Sierpinski karesi, bir fraktal

1907'de Sierpiński, küme teorisiyle ilk olarak, düzlemdeki noktaların tek bir koordinatla belirtilebileceğini ifade eden bir teoremle karşılaştığında ilgilenmeye başladı. Tadeusz Banachiewicz'e (o zaman Göttingen'de) yazdı ve böyle bir sonucun nasıl mümkün olduğunu sordu. Tek kelimelik 'Cantor' cevabını aldı. Sierpiński küme teorisi üzerine çalışmaya başladı ve 1909'da tamamen konuya ayrılmış ilk dersini verdi.

Sierpiński, araştırma makaleleri ve kitaplar üretmeyi sürdürdü. 1908-1914 yılları arasında Lwów Üniversitesi'nde öğretmenlik yaptığı yıllarda birçok araştırma makalesine ek olarak üç kitap yayınladı. Bu kitaplar İrrasyonel Sayılar Teorisi (1910), Küme Teorisinin Anahatları (1912) ve Sayılar Teorisi (1912) idi.

Wacław Sierpiński Mezarı

1914'te I. Dünya Savaşı başladığında, Sierpiński ve ailesi Rusya'daydı. Polonyalı yabancılar için yaygın olan zulümden kaçmak için Sierpiński, savaş yıllarının geri kalanını Moskova'da Nikolai Luzin ile çalışarak geçirdi. Birlikte analitik kümeleri incelemeye başladılar. 1916'da Sierpiński, mutlak bir normal sayının ilk örneğini verdi.

Birinci Dünya Savaşı 1918'de sona erdiğinde, Sierpiński Lwów'a döndü. Ancak, Lwów'daki görevine tekrar başladıktan kısa bir süre sonra, kabul ettiği Varşova Üniversitesi|'nde bir görev teklif edildi. 1919'da profesörlüğe yükseltildi. Hayatının geri kalanını Varşova'da geçirdi.

Polonya–Sovyet Savaşı (1919–1921) sırasında Sierpiński, Polonya Genelkurmay Başkanlığı'nın Polonya Kriptoloji Ajansı için Sovyet Rus şifrelerinin kırılmasına yardım etti.

1920'de Sierpiński, Zygmunt Janiszewski ve eski öğrencisi Stefan Mazurkiewicz ile birlikte Fundamenta Mathematicae matematik dergisini kurdu. Sierpiński, küme teorisi üzerine makalelerde uzmanlaşmış derginin editörlüğünü yaptı.

Bu dönemde, Sierpiński ağırlıklı olarak küme teorisi üzerinde çalıştı, ama aynı zamanda nokta küme topolojisi ve gerçek bir değişkenin fonksiyonları üzerinde çalıştı. Küme teorisinde Seçim aksiyomuna ve Süreklilik hipotezine katkıda bulundu. Zermelo-Fraenkel'in kuramının, Genelleştirilmiş Süreklilik hipotezi ile birlikte, dolaylı olarak Seçim aksiyomunu gösterdiğini kanıtladı. Ayrıca şimdi Sierpiński eğrisi olarak bilinen şey üzerinde çalıştı. Sierpiński, analitik ve izdüşümsel kümelerin araştırılmasında Luzin ile işbirliği yapmaya devam etti. Gerçek değişkenin fonksiyonları üzerine yaptığı çalışma, fonksiyonel seriler, fonksiyonların diferansiyellenebilirliği ve Baire sınıflandırması üzerine sonuçları içerir.

Sierpiński, 1960 yılında Varşova Üniversitesi'nde profesör olarak emekli oldu, ancak 1967'ye kadar Polonya Bilimler Akademisi'nde Sayılar teorisi üzerine bir seminer vermeye devam etti. Ayrıca Açta Arithmetica’nın genel yayın yönetmeni olarak ve Rendiconti del Circolo Matematico di Palermo, Composito Matematica ve Zentralblatt für Mathematik’in yayın kurulu üyesi olarak editoryal çalışmalarına devam etti.

1964'te, kültür özgürlüğüne ilişkin Başbakan Józef Cyrankiewicz'e 34'lük Mektubun sözde imzacılarından biriydi.

Sierpiński, Polonya'nın Varşova kentindeki Powązki Mezarlığı'na defnedildi.

Onur ve Başarıları[değiştir | kaynağı değiştir]

Onur Dereceleri: Lwów (1929), St. Marks of Lima (1930), Amsterdam (1931), Tarta (1931), Sofya (1939), Prag (1947), Wrocław (1947), Lucknow (1949) ve Moskova (1967).

Polonya'da matematiğin gelişimine yüksek oranda dahil olduğu için Sierpiński, 1921'de Polonya Öğrenim Akademisi'ne seçilmekle onurlandırıldı ve aynı yıl Varşova Üniversitesi'nde fakülte dekanı yapıldı. 1928 yılında Varşova Bilim Derneği yardımcısı başkanı oldu ve aynı yıl Polonya Matematik Derneği genel başkanı seçildi.

Lima Coğrafya Topluluğu (1931), Liège Kraliyet Bilimsel Topluluğu (1934), Bulgar Bilimler Akademisi (1936), Lima Ulusal Akademisi (1939), Napoli Kraliyet Bilimler Topluluğu (1939), Accademia dei Lincei of Rome (1947), Almanya Bilimler Akademisi (1950), Amerikan Sanat ve Bilim Akademisi (1959), Paris Akademisi (1960), Hollanda Kraliyet Akademisi (1961),[1] Brüksel Bilim Akademisi (1961), Londra Matematik Derneği (1964), Romanya Akademisi (1965) ve Papalık Bilimler Akademisi (1967)'ne seçildi.

1949'da Sierpiński, Polonya Bilim Ödülü'ne birinci derece layık görüldü.

Ay'daki Sierpiński krateri onun onuruna isimlendirilmiştir.[2]

Yayınları[değiştir | kaynağı değiştir]

Sierpiński, çoğu Lehçe olmak üzere 724 makale ve 50 kitap yazdı. Cardinal and Ordinal Numbers adlı kitabı ilk olarak 1958'de İngilizce olarak yayınlandı. İki kitap, Genel Topolojiye Giriş (1934) ve Genel Topoloji (1952) Kanadalı matematikçi Cecilia Krieger tarafından İngilizceye çevrildi. Pisagor Üçgenleri (1954) adlı başka bir kitap, Hint matematikçi Ambikeshwar Sharma tarafından İngilizce'ye çevrildi, 1962'de yayınlandı ve Dover Books yayın evi tarafından 2003'te yeniden yayınlandı; Rusça çevirisi de vardır.[3] İngilizce olarak yayımlanan bir başka eseri de, Polonyalı Teoria Liczb (1914 ve 1959)'a dayanan ve 1964'te A. Hulanicki tarafından çevrilen Elementary Theory of Numbers adlı eseridir.[4]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "W. Sierpinski (1882-1969)". Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2015. 
  2. ^ Sierpiński krateri
  3. ^ Hopkins, Brian (January 2019), "review of Pythagorean Triangles", The College Mathematics Journal, 50 (1), ss. 68-72, doi:10.1080/07468342.2019.1547955 
  4. ^ W. Sierpinski (1 Şubat 1988). Elementary Theory of Numbers: Second English Edition (edited by A. Schinzel). Elsevier. s. iv, 5-6. ISBN 978-0-08-096019-7. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]