Vikiproje:Türkiye kültür varlıkları
16 Nisan 2025 itibarıyla 19679 konum
27 Mayıs 2025 itibarıyla 20431 konum
19 Aralık 2025 itibarıyla 28853 konum
Vikiproje Türkiye Kültür Varlıkları, Türkiye sınırları içinde yer alan tescilli tüm kültür varlıklarının Vikipedi'de kapsamlı ve kaynaklı bir biçimde tanıtılmasını amaçlayan bir projedir. Bu proje kapsamında camiler, medreseler, hamamlar, hanlar, köprüler, çeşmeler, türbeler, sivil mimari örnekleri, kiliseler ve sinagoglar gibi kültürel öneme sahip yapılar sistemli biçimde ele alınacak; maddesi olmayan varlıkların sayfaları oluşturulacak, mevcut olanlar ise geliştirilecektir.
Proje, Vikiveri, Wikimedia Commons ve OpenStreetMap gibi açık veri kaynakları ile entegre bir biçimde çalışmayı hedefler. Böylece hem görsel haritalar üzerinden keşif kolaylaşır, hem de hangi varlıkların maddesinin eksik olduğu belirlenerek içerik üretimi yönlendirilebilir.
Bu sayfada kültür varlıklarının türlerine göre ayrılmış sorgu bağlantıları yer almakta ve kullanıcıların ilgili yapıları görsel haritalar üzerinden inceleyebilmesi sağlanmaktadır.
Kültür varlıkları
[kaynağı değiştir]Wikimedia Commons ile görsel belgeleme
[kaynağı değiştir]Her kültür varlığına ait ayrı bir Wikimedia Commons kategorisi oluşturulması teşvik edilmektedir. Bu sayede kültür varlıklarına ait fotoğraflar düzenli biçimde sınıflandırılabilir, Vikipedi ve Vikiveri başta olmak üzere diğer Wikimedia projelerinde kolayca kullanılabilir hâle gelir.
- Kültür varlıklarının görsel açıdan belgelenmesini sağlamak
- Yüklenen fotoğrafların düzensiz kalmaması için ortak bir sistem oluşturmak
- Vikipedi maddelerinde ve Vikiveri öğelerinde kolayca kullanılabilir bir görsel havuzu oluşturmak
- Harita tabanlı araçlarda (Mapframe, Maplink) ve diğer multimedya içeriklerinde fotoğraf desteği sağlamak
P373: Commons kategorisi: Vikiveri'de P373 (Commons:Commons:Categories) özelliği üzerinden bağlantı verildiği takdirde proje takibi yapılabilmektedir.
Viki Anıtları Seviyor
[kaynağı değiştir]Viki Anıtları Seviyor, her yıl Eylül ve Ekim aylarında 50'den fazla ülkede düzenlenen uluslararası bir anıt fotoğrafı yarışmasıdır. Wikimedia tarafından yürütülen bu yarışma, kültürel mirası belgelemeyi ve Vikipedi'yi zenginleştirmeyi amaçlar. Katılımcılar, ülkelerindeki tescilli kültür varlıklarının fotoğraflarını çekerek yarışmaya katkıda bulunabilir. En iyi ulusal fotoğraflar uluslararası yarışmaya aday gösterilir ve ödüllendirilir.
2010 yılından bu yana Viki Anıtları Seviyor yarışmasına 100’den fazla ülkeden 100.000'i aşkın gönüllü katıldı ve 3,2 milyondan fazla anıt fotoğrafı yükledi. Bu fotoğraflar, Vikipedi ve diğer Wikimedia projelerinde özgürce kullanılabilir durumdadır. Yarışma hakkında daha fazla bilgiye ulaşmak için resmî proje sitesini veya Viki Anıtları Seviyor Türkiye sitesini ziyaret edebilirsiniz.
OpenStreetMap
[kaynağı değiştir]Türkiye'deki kültürel varlıklara ait Vikiveri öğeleri ile OpenStreetMap (OSM) verilerinin birbiriyle ilişkilendirilmesi hedeflenmektedir. Bu ilişki sayesinde, kültür varlıkları hem harita üzerinde görselleştirilebilir hem de OSM verileriyle doğrulanabilir hale gelir. Her kültür varlığının yalnızca bir OSM karşılığıyla eşleştirilmesi ve ilgili özelliklerin Vikiveri (Qid) öğelerine eklenmesi önerilir. Bu eşleşmeler sayesinde Mapframe, {{Maplink}} gibi araçlarla daha işlevsel harita görselleştirmeleri yapılabilir.
Aşağıdaki Vikiveri özellikleri, OpenStreetMap'teki ilgili nesnelerle bağlantı kurmak için kullanılır:
- P11693: OpenStreetMap nokta tanımlayıcı: OpenStreetMap nokta (node) numarasıdır. Genellikle çeşme gibi harita üzerinde çok küçük yapılar için kullanılabilir.
- P10689: OpenStreetMap yol tanımlayıcı: OpenStreetMap yol (way) numarasıdır. Binalar, camiler, müzeler, vb. gibi mimari yapılarda kullanılabilir. Kültürel varlıkların çoğunda bu numara kullanılır.
- P402: OpenStreetMap ilişki tanımlayıcı: OpenStreetMap ilişki (relation) ID değeridir. Birden fazla yapının bir araya gelerek oluşturduğu yapı grupları için kullanılır.
Bu bağlantılar, kültür varlıklarının konumsal doğruluğunu artırmayı, interaktif haritalar üretmeyi, eksik konum bilgilerini tamamlamayı ve OpenStreetMap verilerini Vikiveri ile senkronize etmeyi sağlar. OSM verisi bulunan/bulunmayan tüm kültür varlıklarının haritası için wikidatamap.github.io adresini ziyaret edebilirsiniz.
Günümüze ulaşmamış, tamamen yıkılmış veya fiziksel olarak izleri kalmamış kültür varlıkları için genellikle OpenStreetMap (OSM) verisi eklenemez. Ancak yapıya ait temel izler, kalıntılar, duvar temelleri veya arkeolojik alan gibi gözlemlenebilir unsurlar hâlen yerinde duruyorsa, bu durumda yapının tahmini alanını işaretlemek amacıyla bir OSM kimliği eklenebilir.
Tescil bilgisi
[kaynağı değiştir]| Tür | Anıtsal |
|---|---|
| Kriter | Korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı (1.grup) |
| Belirleme | 04 Temmuz 2003 |
| Referans no. | 7697 |
| Ülke |  Türkiye |
| Tescil eden kurum | Edirne Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu |
Türkiye'de tarihi eser, anıt, arkeolojik sit alanı, doğal sit alanı, eski ev, köprü gibi taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının tescil edilip korunması gerekli eser olduğuna dair verilen kararlara ait bilgilerin Bilgi Kutularında yer alması amaçlanmaktadır. Tescil standartları için Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu#Korunması gerekli taşınmaz kültür varlıkları sayfasına bakınız. Tescil bilgisi içeren örnek madde için Dibek Çeşmesi.
Talepler
[kaynağı değiştir]Doğrudan kültür varlıkları yerine, madde yazımı sırasında ihtiyaç duyulan kavramsal, teknik veya biyografik konular talep edilebilir. Bu sayede proje kapsamında eksik kalan veya geliştirilmesi gereken konular ortak şekilde takip edilebilir.
- Örnek talepler
- Kalkan duvarlı cami (mimari terim)
- Bursa kemeri (yerel mimari öğe)
- Ters T planlı cami (plan tipolojisi)
- Sıbyan mektebi (Osmanlı eğitim kurumu)
- Mahalle mescidi (sosyal işlevli dini yapı türü)
- Vakfiye (vakıf belgeleri ve tarihî önemi)
- Banî (yapıların yaptıran kişileri, biyografi maddeleri)
- Mimar Hacı Şaban Ağa (örnek mimar biyografisi)
- Edirne kubbe düzeni (bölgesel mimari özellik)
- Erzurum taş işçiliği (yerel süsleme ve yapı tekniği)
- Ahşap minareli camiler (malzeme temelli yapı türü)
- Ağırlık kulesi (mimari öge)
- Dua kubbesi (mimari yapı türü)
- Ayna taşı (mimari öge)
- Mektepli cami (mimari tipoloji)
İçerik yazımı
[kaynağı değiştir]Çeşme
[kaynağı değiştir]- Mimari unsurlar: alınlık, ayna taşı, musluk, yalak (teknelik), kemer, saçak, su oluğu, sütun, niş, kubbe, tonoz, mermer kaplama, taş işçiliği, duvar çeşmesi mi yoksa bağımsız yapı mı olduğu.
- Süsleme ve bezemeler: kabartma süslemeler, oyma motifler, çiçek ve yaprak desenleri, geometrik desenler, rozetler, çini kaplamalar, renkli taş kullanımı, boyalı süslemeler, hat sanatı örnekleri.
- Kitabeler ve yazıtlar: inşa kitabesi, tamir kitabesi, vakfiye metni, ayet, hadis, beyit, tarih mısrası, hattat adı, yazı dili (Osmanlıca, Arapça, Türkçe), yazı türü (sülüs, talik vb.).
- Konum ve çevre: bulunduğu mahalle veya sokak, cami, sebil, türbe, medrese gibi yapılarla ilişkisi, yol kenarında mı, meydanda mı, duvara bitişik mi, çevresel etkisi, şehir dokusu içindeki yeri.
- Tarihî bilgiler: yapım yılı, banî (yaptıran kişi), mimar adı (varsa), ait olduğu dönem (örneğin Osmanlı klasik dönemi, geç dönem, Cumhuriyet öncesi), kaynaklardaki alternatif adları, restorasyon geçmişi.
- Kullanım ve güncel durum: çeşme çalışıyor mu, musluklar aktif mi, su veriyor mu, günümüzde işlevi korunuyor mu, belediye/vakıf/özel mülkiyeti, çevre düzenlemesi ve bakım durumu.
- Koruma durumu: kültür varlığı tescili olup olmadığı, tescil tarihi ve kapsamı, envanter numarası, koruma statüsü, restorasyon uygulamaları, fiziksel bütünlük, vandalizm veya müdahale izi.
- Değerlendirme ve özgünlük: mimari özgünlük, sanatsal-estetik değer, dönemin üslubunu yansıtma derecesi, benzer yapılarla karşılaştırma, halk arasında bilinirliği veya turizm değeri.
Cami
[kaynağı değiştir]Cami maddeleri yazılırken yapının mimarisi, iç düzeni, çevresi ve tarihî öğeleri bütüncül bir yaklaşımla ele alınmalıdır. Aşağıdaki unsurlar mevcutsa, maddeye eklenmesi tavsiye edilir:
- Mimari öğeler: cümle kapısı, giriş kapısı, ana cephe ve yan cephe görünüşü, kubbe ve tavan yapısı, fil ayakları, yardımcı sütunlar, minare.
- İç mekân: mihrap, minber, vaaz kürsüsü, müezzin mahfili, hat levhaları, son cemaat yeri, avize, saat, neonlu namaz vakti levhası, kandil, halı, rahle, tesbihlik, tesbihler, kütüphane veya kitaplık.
- Dış mekân ve çevre: avlu, ağaçlar, abdest teknesi, kuyu, şadırvan, çeşme, sebil, sadaka taşı, modern bağış kutuları, duvar yapısı ve süslemeleri, caminin çevresindeki yapılarla ilişkisi.
- Tarihî ve bilgilendirici unsurlar: kitabeler, yeni eklenen açıklayıcı levhalar, güneş saati.
- Mezar alanları: hazire, mezar taşları, türbe, banisinin kabri.
- Genel yaklaşım: yapının 360° bakış açısıyla bütüncül değerlendirilmesi.
Türbe
[kaynağı değiştir]- Mimari unsurlar: plan tipi (sekizgen, kare, dikdörtgen, dairesel), malzeme (tuğla, taş, mermer), kubbe, tonoz, kasnak, pencereler, dış cephe süslemeleri, saçaklar, giriş kapısı, sanduka odası ve varsa avlu.
- İç mekân düzeni: sandukalar (adet ve yerleşim), zemin kaplaması, mihrap nişi (varsa), tavan bezemeleri, hat yazıları, süslemeler, kandil veya avize, halı veya kilim gibi iç düzenleme unsurları.
- Süsleme ve bezemeler: çini kaplama, kalem işi süslemeler, kabartma motifler, geometrik desenler, bitkisel süslemeler, hat levhaları, renkli taş kullanımı.
- Kitabeler ve yazıtlar: inşa kitabesi, onarım kitabeleri, sanduka üzerindeki yazılar, ayet ve beyitler, hattat adı, yazı dili (Osmanlıca, Arapça, Türkçe), yazı türü (sülüs, talik vb.).
- Konum ve çevre: türbenin bulunduğu yer (mahalle, semt, ilçe, il), cami, tekke, medrese, hazire gibi yapılarla ilişkisi, mezarlık içinde mi, bağımsız mı olduğu, çevresel etkisi ve kent dokusu içindeki yeri.
- Tarihî bilgiler: türbenin yapım tarihi, banîsi (yaptıran kişi), mimarı (varsa), türbede yatan kişi(ler), hangi döneme ait olduğu (Selçuklu, Osmanlı, Cumhuriyet öncesi), tarihsel olaylarla ilişkisi.
- Kullanım ve güncel durum: halk tarafından ziyaret edilip edilmediği, adak-adet uygulamaları, kapalı mı açık mı olduğu, bakımlı mı, belediye ya da vakıf tarafından korunup korunmadığı.
- Koruma durumu: tescilli kültür varlığı olup olmadığı, tescil tarihi ve kapsamı, envanter numarası, geçmiş restorasyonlar, fiziksel bütünlüğü, son müdahale tarihi, yapıya verilen tahribatlar veya yapı üzerinde bozulmalar.
- Değerlendirme ve özgünlük: mimari olarak özgünlüğü, diğer türbelerle kıyaslandığında öne çıkan özellikleri, sanatsal değeri, halk kültüründeki yeri ve bilinirliği, türbenin genel estetik ve tarihî değeri.
Kale
[kaynağı değiştir]- Mimari unsurlar: surlar, burçlar, mazgallar, kuleler, iç kale (baş kale), dış kale, kale kapısı, hendek, avlu, zindan, sarnıç, cephanelik, karakol binası, gözetleme noktaları, bayrak direği, yapım malzemesi (taş, tuğla, moloz vb.).
- İç yapılar ve düzen: kale içindeki cami, kilise, hamam, konut yapıları, erzak ambarı, su deposu, fırın, askerî barınaklar, yöneticilere ait bölümler, iç yollar ve bağlantı geçitleri.
- Savunma yapıları: çift sur sistemi, sur yürüyüş yolu, ok delikleri, topluklar, mancınık yerleri, top mazgalları, iç avlu güvenlik sistemi, geçiş tünelleri, tahkimat unsurları.
- Süsleme ve bezemeler: giriş kapısı süslemeleri, armalar, kabartmalar, taş işçiliği, tuğla desenleri, süs kemerleri, restorasyon sonrası eklemeler.
- Kitabeler ve yazıtlar: yapım kitabesi, tamir/yenileme kitabeleri, kuşatma sonrası yazıtlar, banî bilgileri, hattat adı, yazı dili (Osmanlıca, Arapça, Latince, Yunanca, Ermenice vb.), yazı türü (sülüs, kufi, talik vb.).
- Konum ve çevre: bulunduğu şehir, semt veya doğal zemin (tepe, kıyı, nehir kenarı), ulaşım yollarına olan yakınlığı, stratejik konumu, çevresindeki yapı ve doğal unsurlarla ilişkisi, kent silueti içindeki etkisi.
- Tarihî bilgiler: yapım tarihi, yaptıran kişi (banî), hangi uygarlığa ait olduğu (Roma, Bizans, Selçuklu, Osmanlı, Haçlılar vb.), kale üzerinde zaman içinde kimlerin egemenlik kurduğu, farklı dönemlerdeki mimari değişiklikler.
- Kullanıcı uygarlıklar: kaleyi kullanan farklı uygarlıklar (örneğin: Bizans tarafından inşa edilmiş, Osmanlı tarafından kullanılmış ve restore edilmiş olabilir), her bir uygarlığın bıraktığı izler ve eklentiler.
- Savaş ve muharebeler: kalenin kullanıldığı önemli savaşlar veya kuşatmalar, örneğin Haçlı Seferleri, Osmanlı kuşatmaları, Kurtuluş Savaşı gibi tarihî olaylar, savaşlardaki rolü, hasar durumu, savunma stratejileri.
- Kullanım ve güncel durum: günümüzde ziyarete açık olup olmadığı, turistik işlevi, içinde müze veya sergi alanı bulunup bulunmadığı, konser gibi etkinliklerde kullanılıp kullanılmadığı, restorasyon sonrası kullanım şekli.
- Koruma durumu: kültür varlığı olarak tescilli olup olmadığı, tescil yılı ve kapsamı, envanter numarası, restorasyon geçirdi mi, ne kadarı özgün, fiziki bütünlük, mevcut koruma önlemleri ve tehditler.
- Değerlendirme ve özgünlük: mimari özgünlük, estetik değer, dönemin askerî mimarisini yansıtma derecesi, bölgedeki diğer kalelerle kıyaslandığında ayırt edici özellikleri, halk arasındaki bilinirliği ve kültürel miras içindeki yeri.
Görevler
[kaynağı değiştir]
|
|