Vikipedi:Bilimsel Terimlere Duyarlı Çeviri Kılavuzu
Bu kılavuz, Vikipedi’de çeviri yapan kullanıcılar, deneyimli vikipedistler ve teknik/akademik çevirilerde destek sağlayan uzmanlar için hazırlanmıştır. Amacı, çeviri süreçlerinde doğruluğu ve tutarlılığı sağlamak, terminoloji kullanımını standartlaştırmak ve belirsizlik durumlarında uzman desteğinin alınmasını kolaylaştırmaktır. Özellikle Vikipedistlerin; teknik ya da akademik içerikleri çevirirken karşılaşabilecekleri zorluklara pratik çözümler sunarak, çeviri kalitesini artırmayı hedeflemektedir. Ayrıca Türkçe Vikipedi’ye katkı sağlamak isteyen uzmanların, çeviri süreçlerinde Vikipedistlerden ve Vikipedi üzerindeki kaynaklardan destek almasını sağlamaktadır.
Genel ilkeler
[kaynağı değiştir]Vikipedi yazım ve düzenleme kurallarına ek olarak:
- Terminolojiye uygun çeviri yapılmalı ve mümkünse akademik kaynaklara dayandırılmalıdır.
- Terimlerin Türkçe karşılıklarının doğruluğu terimler.org veya aşağıdaki tabloda belirtilen benzer çeviri kaynaklarından kontrol edilmelidir.
- Belirsizlik durumlarında uzman desteği alınmalıdır.
Vikipedistler için çeviri kılavuzu
[kaynağı değiştir]Başka dildeki bir Vikipedi maddesini, Vikipedi araçlarını kullanarak nasıl çevirebileceğinizi öğrenmek için Wikimedia Eğitimi 101 serisinin ilgili videosunu izleyiniz. Ayrıca uzmanların Vikipedi kaynaklarını çevirme veya oluşturma konusunda Vikipedi araç ve politikalarıyla ilgili size danışabilmesi için yardımcı olmak isterseniz, bilimsel-terimler-genel[at]googlegroups.com e-posta grubuna katılabilirsiniz. (Bknz. Google Grubuna Katılma Rehberi)
Çeviri yönergesi
[kaynağı değiştir]1. Çeviri işlemi, doğrulanan terminoloji ve kaynaklara dayalı olarak gerçekleştirilir.
2. Terimin Türkçe karşılığı net değilse doğrulama süreci, güvenilir kaynaklardan veya uzman görüşlerinden yararlanılarak yürütülür.
3. Terimlerin doğrulanan Türkçe karşılıkları, Türkçe çevirmenler için Sözlükçe'ye eklenmelidir.
Terim kontrolü
[kaynağı değiştir]1. Çevrilecek metinde geçen terimlerin Türkçe karşılıkları öncelikle terimler.org, aşağıda tablosu belirtilen alan özelindeki çeviri kaynaklarından veya Türkçe çevirmenler için Sözlükçe üzerinden kontrol edilmelidir.
| Fizik | Matematik | Bilişim | Akademik Kaynak |
|---|---|---|---|
| FMO Terimler Kılavuzu | TMD Sözlük | tbd bilişim terimleri sözlüğü | dergipark |
| bilisimterimleri.org | UlusalTezMerkezi | ||
| scholar.google | |||
2. Eğer akademik ya da kurumsal temellere dayanan kaynaklarda bu terim bulunmuyorsa, çevrimiçi çeviri motorları veya sözlükler (Örn: DeepL, Google Translate, Sesli Sözlük, Tureng) kullanılabilir. Ancak bu araçlardan elde edilen sonuçların karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi önemlidir.
3. Bir terimin, yazının bir bölümünün ya da tamamının Türkçeye doğru şekilde nasıl çevrileceğinden emin olunamıyorsa veya kaynaklarda çelişkili bilgilere rastlanıyorsa, uzman görüşüne başvurmak için aşağıdaki adımlar izlenmelidir.
Uzman Desteği İçin İletişim Yönergeleri
Bilimsel terimler projesi kapsamında, bir terimin ya da metnin Türkçe karşılığı veya anlamı konusunda emin olunamayan durumlarda, ilgili e-posta grubuna başvurularak uzman desteği alınabilir.
- Terimin Türkçe karşılığından emin olunamıyorsa:
Terimin geçtiği Vikipedi maddesi veya yazının konusu, terimin cümle/paragraf içindeki kullanımı, bağlantı adresi ya da alındığı dokümanla birlikte paylaşılmalıdır. E-posta, konunun neden kafa karıştırıcı olduğuna dair kısa bir açıklama içermeli ve Terim Desteği: {Teriminiz} başlığını taşımalıdır.
Örn: Konu: Terim Desteği: "quantum decoherence" Merhaba, "Quantum decoherence" teriminin Türkçe karşılığından emin olamadım. Terim, Kuantum bilgi kuramı başlıklı maddede şu cümlede geçiyor: "decoherence" terimi bazı kaynaklarda "bozunum" ya da "uyumsuzlaşma" olarak geçiyor ancak net bir karşılık bulamadım. Quantum decoherence is responsible for the apparent collapse of the wavefunction in quantum systems. Bu terimin Türkçeye nasıl çevrilmesi gerektiği konusunda desteğinizi rica ederim. Teşekkür ederim. İyi çalışmalar.
- Bir cümlenin ya da paragrafın anlamı net değilse:
En fazla bir paragraf uzunluğunda olacak şekilde, ilgili kısım cümle/paragraf içindeki kullanımıyla birlikte gönderilmelidir. Ayrıca, bağlantı adresi ya da alındığı doküman ve neden anlaşılamadığına dair kısa bir açıklama da eklenmelidir. E-posta başlığı: Cümle/Paragraf Desteği: {Cümleniz/Paragrafınız} şeklinde olmalıdır.
Örn: Konu: Cümle/Paragraf Desteği: “deep learning has emerged as a powerful tool...” Merhaba, Aşağıdaki paragrafın anlamından emin olamadım. Kaynak: (https://example.com/original-article) Deep learning has emerged as a powerful tool in image recognition, achieving near-human accuracy in tasks that were previously considered difficult for machines. Cümlede geçen "has emerged as a powerful tool" ifadesinin bağlamı içinde nasıl çevrilmesi gerektiği konusunda kararsız kaldım. Yardımcı olabilir misiniz? Teşekkür ederim. İyi Çalışmalar.
- Tüm bir metin anlaşılamıyorsa ve önceki adımlarda alınan destek yeterli olmadıysa:
Uzmanlarla çevrimiçi görüşme talebinde bulunabilirsiniz. Anlaşılmayan metnin bağlantısı ya da dokümanı, konunun neden anlaşılamadığına dair kısa bir açıklamayla birlikte paylaşılmalı ve e-posta başlığı şu şekilde olmalıdır: Randevu Talebi: {Yazınızın Başlığı}.
Örn: Konu: Randevu Talebi: “AI and Ethics – Makale İncelemesi” Merhaba, Aşağıdaki makalenin genel anlamını tam olarak kavrayamadım. Önceki aşamalarda parça parça destek alsam da bütünsel olarak metni anlamakta zorlanıyorum. Bu nedenle çevrimiçi bir görüşme talep ediyorum. Makale bağlantısı: (https://example.com/ai-ethics-article) Makale, etik felsefesi ile yapay zekâ mühendisliğini birleştiren teknik ve soyut ifadeler içeriyor. Terminoloji oldukça yoğun. Görüşme için uygun olduğunuz bir zaman dilimini paylaşırsanız çok sevinirim.
Randevu talebi sonrasında
[kaynağı değiştir]- Uygun Zaman Belirleme: Uzman ekibi, kullanıcıya uygun tarih ve saat alternatifleri sunar.
- Görüşmenin Gerçekleşmesi: Belirlenen zamanda uzmanlarla çevrimiçi veya yüz yüze bir toplantı yapılır.
- Çeviri ve Doğrulama: Görüşme sırasında ilgili metin uzman desteğiyle çevrilir ve doğrulanır.
- Vikipedi’ye Eklenmesi: Tamamlanan çeviri, Vikipedi standartlarına uygun olarak eklenir.
Yanıt süresi
[kaynağı değiştir]Uzman ekibi, gönderilen maillere 48 saat içinde yanıt verecektir.
E-posta grubu:
[kaynağı değiştir]- bilimsel-terimler-genel[at]googlegroups.com
Uzmanlar için çeviri kılavuzu
[kaynağı değiştir]Vikipedi kullanıcıları uzmanlara e-posta yoluyla rehberlik ve destek sunarak; içerik geliştirme, kaynak kullanımı ve politikalar hakkında bilgilendirme yapabilir.
Uzmanlar destek almak için topluluktaki Vikipedistlerin mail adreslerine ulaşarak onlarla iş birliği içinde çeviri gerçekleştirebilir. Ayrıca sizi bilimsel-terimler-genel[at]googlegroups.com e-posta grubuna katılmaya davet ediyoruz. Bu grup aracılığıyla Vikipedistlerle doğrudan iletişime geçebilir, onlara içerik geliştirme, kaynak kullanımı ve Vikipedi kurallarıyla ilgili sorular sorabilirsiniz. Katılım adımları için Google Grubuna Katılma Rehberi’ni inceleyebilirsiniz.
Vikipedistlerden Hangi Konularda Destek Alabilirsiniz?
1. Vikipedi politikaları
[kaynağı değiştir]- Tarafsızlık ilkesi
- Kaynak gösterme ve doğrulanabilirlik
- Telif hakkı ve içerik lisansları
2. Madde oluşturma ve geliştirme
[kaynağı değiştir]- Uygun başlık seçimi
- Ansiklopedik dilin sağlanması
- Madde yapısının düzenlenmesi
3. Madde çevirileri
[kaynağı değiştir]- Mevcut dillerden Türkçeye doğru biçimde aktarım
- Kaynak uyarlamaları ve şablon düzenlemeleri
4. Teknik destek ve araç kullanımı
[kaynağı değiştir]- Görsel düzenleyici (VisualEditor) ile düzenleme
- Kaynak ekleme, kategori atama, bağlantı verme
5. İş birliği süreci
[kaynağı değiştir]- Deneme tahtasında birlikte içerik geliştirme
- Geri bildirimleri değerlendirme
- Tartışma sayfalarında yapıcı iletişim
Uzmanlar için Vikipedi gönüllülerine çeviri desteği kılavuzu
[kaynağı değiştir]bilimsel-terimler-genel[at]googlegroups.com google grubuna katılarak çeviri yapmak isteyen Vikipedi gönüllülerinden gelen soruları yanıtlayabilirsiniz. Vikipedi gönüllüleri bir terim veya teknik metnin Türkçe karşılığından veya anlamından emin olamadıkları takdirde gruba 3 farklı tip destek isteğiyle mail atabilir:
- Terim Desteği: Gönüllü, bir terimin Türkçe karşılığından emin olamadığında bu destek tipini kullanır. Terimin geçtiği bağlam, cümle veya paragrafla birlikte paylaşılır. Ayrıca, terimin geçtiği kaynak bağlantısı veya doküman ve neden kafa karıştırıcı olduğuna dair kısa bir açıklama da eklenir. E-posta başlığı:
Terim Desteği: {Terim} - Cümle/Paragraf Desteği: Bir cümlenin ya da paragrafın anlamı net değilse bu destek türü tercih edilir. Gönüllü, en fazla bir paragraf uzunluğundaki metni, bağlamı ve kaynağıyla birlikte gönderir. Anlam karmaşası veya çeviri zorluğu kısaca açıklanır. E-posta başlığı:
Cümle/Paragraf Desteği: {İlgili İfade}
- Randevu Talebi: Gönüllü, bir metni bütünsel olarak anlayamadığında veya önceki adımlardan yeterli destek alamadığında çevrimiçi bir görüşme talep edebilir. E-postada, metnin bağlantısı veya dokümanı, neden anlaşılamadığına dair kısa açıklama ve görüşme talebi belirtilir. E-posta başlığı:
Randevu Talebi: {Yazının/Makalenin Başlığı}
Google gruptan yanıt verirken dikkat edilecekler
[kaynağı değiştir]- Uzman olarak, e-posta grubuna gelen taleplere henüz yanıt veren birisi olmamışsa, atılmasından itibaren 48 saat içinde yanıtlamaya özen göstermeniz beklenir.
- Maile herkese açık şekilde cevap vermeniz ideal durumdur. Bu sayede yazdıklarınızı grup içerisindeki herkes görebilir ve yorum yapabilir. Siz de tartışmalarda eklemek istediğiniz bir şey olduğunda yazmaktan çekinmeyin.
- Uzmanlar arası çelişkili durumlarda, grubun diğer üyeleriyle fikir alışverişinde bulunmaktan çekinmeyin.
- Randevu taleplerinde iletişim bilgilerinizi gruptaki herkesle paylaşmak istemezseniz yalnızca soru mailini yazan Vikipedi gönüllüsüne özel olarak mail gönderebilirsiniz.
- Eğer terimin karşılığı hâlâ belirsizse, bu durumu gönüllüye belirtin ve çeviri sırasında not düşülmesini önerebilirsiniz(örneğin: "[... teriminin karşılığı belirsizdir]").
Google mail grubuna katılma rehberi
[kaynağı değiştir]- Adım: https://groups.google.com/ adresine gidin ve "Gruplarım" yazan yere tıklayın.
1. Adım - Adım: "Tüm gruplar ve iletiler"e tıklayın.
2. Adım - Adım: Arama çubuğuyla grubun ismini aratın (bilimsel-terimler-genel) ve grup açıklamasının olduğu satırın sağ tarafındaki "Gruba katıl" butonuna tıklayın
3. Adım - Adım: Açılan pencerede grup ayarlarını belirleyip (olduğu gibi bırakabilirsiniz) "Gruba katıl" butonuna tıklayın.
4. Adım
Sık karşılaşılan sorular
[kaynağı değiştir]Soru: Çeviri sırasında kaynakta geçen bir terime dair güvenilir bir çeviri bulunamıyor. Çözüm: Öncelikle www.terimler.org kontrol edilmelidir. Eğer terim yoksa uzman desteği alınmalıdır.
Soru: Çevrilen metin taraflı ya da yoruma açık bir şekilde yazılmışsa ne yapılmalı? Çözüm: Tarafsız bir üslup kullanarak ifadeler sadeleştirilmeli, gerekiyorsa yeni kaynaklar eklenmelidir.
Soru: Uzman desteği talep edilmesine rağmen yanıt almakta gecikme yaşanırsa ne yapılmalı? Çözüm: Uzman ekibi 48 saat içinde yanıt vermezse, alternatif akademik kaynaklar incelenerek sürecin ilerletilmesi önerilir. Ayrıca, uzman ekibiyle tekrar iletişime geçilerek sürecin hızlandırılması talep edilebilir.
Soru: Uzman tarafından önerilen terim, Vikipedist tarafından uygun bulunmazsa nasıl bir yol izlenmelidir? Çözüm: Uzman tarafından önerilen terim, Vikipedist tarafından uygun bulunmazsa, tarafsız bir biçimde tartışma sayfasında değerlendirilmelidir. Alternatif çeviri önerileri sunularak topluluk görüşüne başvurulabilir.
Soru: Çeviri sürecinde uzman ve vikipedist arasında iletişim kopukluğu yaşanırsa ne yapılmalı? Çözüm: İletişimin sağlıklı yürütülebilmesi için net ve kısa e-postalarla bilgi alışverişi sağlanmalıdır. Doğrudan iletişim kurmayı garanti altına almak için, taraflar uygun görürse kişisel iletişim bilgisi istenebilir.
Soru: Çeviri yaparken Vikipedi'nin biçimlendirme kurallarına nasıl uyulmalıdır? Çözüm: Vikipedi'nin biçimlendirme yönergeleri takip edilmeli ve maddeye uygun başlık, alt başlık, liste ve kaynakça formatı kullanılmalıdır.
Soru: Bir terimi çevirirken, anlamını bildiğiniz halde doğru Türkçe karşılığını bulmakta zorlandığınızda ne yapmalısınız?
Çözüm: Terimi bildiğiniz durumlarda bile, bağlamı koruyarak sade bir Türkçeye aktarmak için sözlük ve teknik kaynaklarla kontrol sağlanabilir. Çeviride birebir karşılık aramak yerine anlamın bütüncül aktarımını odaklanılmalıdır.
Soru: Kendi uzmanlık alanınız dışındaki bir konuda çeviri yaparken teknik terimlerle karşılaştığınızda nasıl bir yaklaşım benimseyebilirsiniz?
Çözüm: Alan dışı maddelerde çeviri yaparken konunun temelini anlamaya yönelik kısa araştırmalar yapılmalıdır.(örneğin, ilgili maddeyi hızlıca okumak, teknik videolar izlemek). Zorlandığınız maddelerde "Bilimsel Terimlere Duyarlı Çeviri" Google grubundaki diğer uzmanlardan ve Vikipedistlerden destek alınmalıdır.
Soru: Çeviri yaparken öz Türkçe kullanımı ile teknik doğruluk arasında bir ikilemle karşılaştığınızda, hangi kriterlere göre karar vermelisiniz?
Çözüm: Çeviride özgünlük, anlaşılabilirlik ve teknik doğruluğun korunması her zaman öncelikli olmalıdır. Bu tür bir ikilemle karşılaştığınızda ilk adım olarak terimin yerleşik Türkçe karşılığı olup olmadığına bakabilirsiniz. Eğer terimin yerleşik Türkçe karşılığı varsa ve anlamı bozulmuyorsa bu şekilde kullanılabilir. Ancak terimin teknik anlamı kayboluyorsa yabancı terimi orijinal haliyle bırakmak veya parantez içinde kullanmak daha doğru olur. "Örneğin: Geriye yayılım (backpropagation)"