Vikipedi'ye Türkiye'den erişimin engellenmesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Türkçe Vikipedi, engellemeye tepki olarak sitenin ana logosu üzerine siyah bant yerleştirerek kararı protesto etti.[1]

Vikipedi'nin çevrimiçi tüm dillerinin engellenmesi, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından, Türkiye Cumhuriyeti 5651 sayılı kanunun verdiği yetkiye dayanarak 29 Nisan 2017 tarihinde aldığı idari tedbir kararı sonucu meydana gelmiştir. "Türkiye'yi terör örgütleriyle aynı zeminde gösteren ifadelerin bulunması" engele gerekçe olarak gösterildi.[2] 2 Mayıs'ta verilen itiraz dilekçeleri sonucunda İngilizce Vikipedi'de yer alan Turkish occupation of northern Syria (Kuzey Suriye'de Türk İşgali), Foreign involvement in the Syrian Civil War (Suriye İç Savaşı'na yabancı müdahalesi) ve State-sponsored terrorism (Devlet destekli terörizm) maddelerinde Türkiye'ye ayrılan bölümlerin erişim engeline neden olduğu öğrenildi. Vikipedi'nin kurucusu Jimmy Wales katılacağı World Cities Expo İstanbul 2017 davetli listesinden çıkarıldı. 5 Mayıs'ta Vikipedi'nin bağlı bulunduğu Wikimedia Vakfı, idari tedbir kararı alan Ankara 1. Sulh Ceza Hakimliği'ne başvurarak kararın kaldırılmasını istedi, fakat itiraz reddedildi.[3]

Gelişimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bilgi Teknolojileri Kurumu'nun karara ilişkin web sitesinden yayınladığı açıklama
Türkçe Vikipedi'nin Şubat-Mayıs sayfa görüntülemeleri istatistiği. Engelleme sonrası düşüş görülmektedir.

Bilgi Teknolojileri Kurumu (BTK) tarafından 29 Nisan 2017 tarihinde, sabah saat 08.00'de, Wikimedia Vakfına ait wikipedia.org alan adına, Türkiye üzerinden erişilmesine engel getirilerek idari tedbir kararı alındı. Erişim engeli ilk olarak Türkiye'deki internet erişim engellemelerini ve çevrimiçi sansürü eşzamanlı olarak takip eden Turkey Blocks tarafından duyuruldu.[4][5] Erişim engelinin ilk saatlerinde yasağın nedeni açıklanmazken ilerleyen saatlerde Anadolu Ajansı (AA), erişim yasağı kararının "Türkiye'yi çeşitli terör gruplarıyla aynı düzlemde ve iş birliği halinde göstermeye çalışan içerikler" nedeniyle alındığını duyurdu.[6] AA, Türk yetkililerin Vikipedi'ye içeriğin kaldırılması uyarısında bulunduğunu ancak "sitenin ısrarla bu tür içerikleri kaldırmaya yanaşmadığını" da belirtti.[6] BTK, alınan kararla ilgili olarak sayfasında bir içerik yayınladı. İçerikte şu ifadeler kullanıldı:

5651 sayılı Kanun uyarınca yapılan teknik inceleme ve hukuki değerlendirme sonucunda bu İnternet sitesi (wikipedia.org) hakkındaki Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu 'nın 29/04/2017 tarih ve 490.05.01.2017.-182198 sayılı kararına istinaden Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından İDARİ TEDBİR uygulanmaktadır.

(After technical analysis and legal consideration based on the Law Nr. 5651, ADMINISTRATION MEASURE has been taken for this website (wikipedia.org) according to Decision Nr. 490.05.01.2017.-182198 dated 29/04/2017 implemented by Information and Communication Technologies Authority.)

Ayrıca diğer iddialara göre Vikipedi içerisinde Türkiye'yi "terör" ile aynı düzlemde gösteren içerikler tespit edilerek bununla ilgili girişimler başlatıldı. Site yetkilileriyle gerekli yazışmaların yapılmasının ardından söz konusu içeriklerin kaldırılmadığı tespit edildiği için Vikipedi sitesine erişim engeli konuldu.[7] Vikipedi'nin Türkiye'yi çeşitli "terör gruplarıyla" aynı düzlemde ve iş birliği hâlinde göstermeye çalışan yazı ve yorumlara yer verdiği belirtilen açıklamada, Vikipedi'ye yönelik, "teröre karşı iş birliği yapmak yerine, Türkiye'ye uluslararası arenada karalama kampanyası yapan çevrelerin parçası olarak hareket eden bir bilgi kaynağı haline gelmesi" gerekçesiyle erişim engeli uygulamasına başvurulduğu bildirildi.[8]

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) resmî internet sayfasının "Site Bilgileri Sorgu Sayfası" üzerinden yapılan sorgulamada Vikipedi sayfalarına idari tedbir kararı uygulandı. BTK sorgulamasında yer alan şunlar yazıldı:

"5651 sayılı Kanun uyarınca yapılan teknik inceleme ve hukuki değerlendirme sonucunda bu İnternet sitesi (wikipedia.org) hakkındaki Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu 'nın 29/04/2017 tarih ve 490.05.01.2017.-182198 sayılı kararına istinaden Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından İDARİ TEDBİR uygulanmaktadır."

Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Yaman Akdeniz ve Avukat Kerem Altıparmak, 2 Mayıs'ta dilekçe vererek karara itiraz ettiler. Verilen dilekçeyle Vikipedi'ye hangi maddeler nedeniyle erişim engeli getirildiği ortaya çıktı.[9] İngilizce Vikipedi'de yer alan Foreign involvement in the Syrian Civil War (Suriye İç Savaşı'na yabancı müdahalesi) ile State-sponsored terrorism (Devlet destekli terörizm) maddelerinde Türkiye'ye ayrılan bölümler erişim engeline neden oldu.[9] Maddelerde Türkiye'nin El Kaide'den ayrılan Ahrar-uş Şam ve yine radikal İslamcı örgütlerden İslami Cephe'ye silah yardımı yaptığı iddiası yer alıyor.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi, 15-18 Mayıs'ta Haliç Kongre Merkezi'nde düzenleyeceği[10] World Cities Expo İstanbul 2017 davetli listesinden Vikipedi'nin kurucusu Jimmy Wales'in çıkartıldığını Twitter üzerinden duyurdu.[11]

3 Mayıs'ta Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı Ömer Fatih Sayan, yargı kararı uygulanmadan sitenin engelinin açılmasının mümkün olmadığını söyledi.[12] Ayrıca "Wikipedia bilgiyi veriyorsa teyit de ediyor olması gerekir. Benim çağrım Wikipedia’nın kapanmasına sebep olan problemleri halletmesi, bu noktada gerekirse sistemin rehabilite edilmesidir." sözlerini de kullandı.

5 Mayıs'ta Wikimedia Vakfı, idari tedbir kararı alan Ankara 1. Sulh Ceza Hakimliği'ne başvurarak kararın kaldırılmasını istedi. Ancak hâkim, iki ayrı URL adresinde bulunan içerikten dolayı erişimin engellendiğini hatırlatarak itirazı reddetti.[3][13] Wikimedia Vakfı, bu karar dolayısıyla 9 Mayıs'ta Anayasa Mahkemesine başvurdu.[14]

11 Mayıs'ta Ulaştırma Bakanı Ahmet Arslan, "Türkiye'nin bu karalama kampanyalarının bir parçası olmadığını Wikipedia'nın teyid etmesini ve Türkiye'ye bir temsilcilik açarak vergi verebilir hale gelmelerini istiyoruz. Şimdiye kadar Türkiye'de yaptıkları işlerden dolayı vergi vermediler." açıklamasında bulundu.[15]

Resmî açıklamalar[değiştir | kaynağı değiştir]

BTK tarafından, alınan kararla ilgili olarak Twitter üzerinden Türkçe ve İngilizce olarak yapılan açıklama yapılmış ve açıklamasında şu ifadeler kullanılmıştır:[16][17]

  1. Türkiye’nin terör örgütlerini desteklediğini belirten içerikler tüm girişimlere rağmen Wikipedia'dan çıkarılmamıştır. 
  2. Bu içeriklerin doğru bilgilerle düzenlenmesine izin verilmemiştir.
  3. https protokolü ile yayın yaptığı için sadece ilgili içeriklerin engellenmesi mümkün olmamıştır. 
  4. Bu nedenle sitenin tamamına tedbir uygulanmak zorunda kalınmıştır. 
  5. Bu ve benzeri içerikler ile ilgili Wikipedia editörleri gereğini yapmalıdır.

Wikimedia Topluluğu Kullanıcı Grubu Türkiye'nin resmî Facebook sayfasında ise Vikipedi Topluluğu adına açıklama yapılarak, şunlar denilmiştir[18]:

"Vikipedi'nin Türkçe de dâhil olmak üzere tüm dil sürümlerinin bugün 08.00 itibarıyla Türkiye'de engellendiğini üzülerek gördük. Tüm Vikipedi projelerini yürüten Wikimedia Vakfı konuyla ilgili incelemelerini ve görüşmelerini sürdürüyor. Sayısız gönüllünün tarafsız ve evrensel bilgilere herkesin özgürce ulaşabilmesini sağlamak için çalıştığı, hiçbir şekilde reklam almayan ve kâr amacı gütmeyen, doğrulanabilirliği temel bir içerik politikası olarak benimseyen bu projenin engellenmesini üzücü buluyoruz."

Wikimedia Vakfı Genel Müdürü Katherine Maher da, 30 Nisan'da bir açıklama yayımladı ve hükûmete engelin kaldırılması çağrısında bulundu:[19]

Wikimedia Vakfı, Türk halkının Vikipedi’ye tam erişimini iade etmesi ve yeniden dünyanın en büyük özgür bilgi kaynağında pay sahibi olmaları konusunda onlara olanak sağlaması için Türk hükûmetine çağrıda bulunmaktadır. Şu anda Türk mahkemeleri aracılığıyla bu karara itiraz etmenin uygun yollarını değerlendirmekteyiz. Sizi de, vatandaşlarının haklarına saygı duyması ve Vikipedi’nin engellemesini kaldırması (#UnblockWikipedia) konusunda Türk hükûmetine yaptığımız çağrıya katılmaya davet ediyoruz.

Tepkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

İtalyanca Vikipedi'nin Türkçe Vikipedi'nin engellenmesi duyurusu

Erişim engeli sonrası Twitter'de Meydan Larousse popüler olurken Wikipedia trend topic oldu. Yüzlerce sosyal medya kullanıcısı Meydan Larousse ile ilgili esprili tweet'ler ve caps'ler paylaşmaya başladı.[20]

Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) milletvekilleri Barış Yarkadaş, Eren Erdem ve Mustafa Balbay[21][22] ile akademisyenler Kerem Altıparmak ve Yaman Akdeniz[23] engellemeye tepki gösterdiler. Yarkadaş "iktidar sansüre doymuyor", Erdem ise "Wikipedia’ya erişimin engellenmesi, Türkiye’yi Kuzey Kore hattına sokmaktır" ifadelerini kullandı.[24] CHP milletvekili Ali Şeker ise engellemeyi Türkiye'de yaşanan basın özgürlüğü ihlalleri çerçevesinde değerlendirdi.[25] Bilim Akademisi yaptığı açıklamada erişim engelini bilgiye erişim kısıtlanması olarak tanımladı.[26]

Engellemenin ardından farklı dillerde katkıda bulunan Wikimedia topluluğu üyeleri tarafından engelin kaldırılması yönünde çağrının yapıldığı bir mesaj hazırlandı ve imzaya açıldı. İtalyanca Vikipedi kullanıcıları "Türk toplumuyla dayanışma içinde olduklarını" ifade etti ve İtalyanca Vikipedi sayfalarında engellemeyi duyuran ve kaldırılması yönünde çağrı yapan bir duyuru yayımlandı.[27][28][29] Türkçe Vikipedi ise sansüre tepki olarak logosundaki "Vikipedi" adının ve "Özgür ansiklopedi" sloganının üzerine siyah bant yerleştirdi.[1]

Engelin ardından Vikipedi'ye erişim için Kiwix[30] ve çeşitli tünel bağlantılar gibi alternatif kanallar oluşturulmuş, ayrıca IPFS protokolü kullanan ve erişime engellenmesi mümkün olmayan bir Vikipedi kopyası oluşturulmuştur.[31][32]

Erişim engelinin üzerinden 6 ay geçmesi üzerine Wikimedia Vakfı İletişim Direktörü Juliet Barbara, erişim engelinin kaldırılmasıyla ilgili gösterilen çabalar hakkında bilgi veren bir makale yayınladı.[33]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b "Ulaştırma Bakanı: Wikipedia doğru bilgiyi koysun, yayına izin verelim". 11 Mayıs 2017. 11 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://archive.is/mwEwB. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2017. 
  2. ^ "Mahkeme kararı olmaksızın: Wikipedia’ya ‘imaj’ gerekçeli erişim engeli geldi". 29 Nisan 2017. 7 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170507165334/http://www.diken.com.tr/mahkeme-karari-olmaksizin-wikipediaya-imaj-gerekceli-erisim-engeli-geldi/. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2017. 
  3. ^ a b "Bakan'dan Wikipedia açıklaması". Hürriyet. 9 Mayıs 2017. http://www.hurriyet.com.tr/bakandan-wikipedia-aciklamasi-40452738. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2017. 
  4. ^ "Wikipedia blocked in Turkey". Turkey Blocks. 29 Nisan 2017. 11 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170511115929/https://turkeyblocks.org/2017/04/29/wikipedia-blocked-turkey/. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2017. 
  5. ^ "Türkiye'de Wikipedia'ya erişim engeli". BBC Türkçe. 29 Nisan 2017. 29 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170429115610/http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-39718562. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2017. 
  6. ^ a b Yıldırım, Göksel (29 Nisan 2017). "Hukuku yok sayan Wikipedia kapatıldı". Anadolu Ajansı. 29 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170429151107/http://aa.com.tr/tr/turkiye/hukuku-yok-sayan-wikipedia-kapatildi/807871. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2017. 
  7. ^ Wikipedia engellendi, Wikipedia engellendi
  8. ^ Wikipedia'ya erişim engeli, Wikipedia'ya erişim engeli
  9. ^ a b "Wikipedia’ya erişim engelinin nedeni iki İngilizce madde". 7 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170507165345/http://www.diken.com.tr/devlet-destekli-terorizm-wikipediaya-erisim-engelinin-nedeni-iki-ingilizce-madde/. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2017. 
  10. ^ "İBB, Wikipedia kurucusu Jimmy Wales'ı davetli listesinden çıkardı". http://www.ntv.com.tr/turkiye/ibb-wikipedia-kurucusu-jimmy-walesi-davetli-listesinden-cikardi,JMQbfAxTb02r8M1z4mQ_eA. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2017. 
  11. ^ İstanbul Büyükşehir. "DUYURU!..". 7 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170507165351/https://twitter.com/istanbulbld/status/859313214496092161. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2017. 
  12. ^ "BTK başkanı üzülmüş: Yargı kararı uygulanmadan Wikipedia açılmaz". 7 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170507165355/http://www.diken.com.tr/btk-baskani-wikipedianin-kapanmasina-uzulmus-yargi-karari-uygulanmadan-acilmaz/. Erişim tarihi: 3 Mayıs 2017. 
  13. ^ "Mahkemeden Wikipedia kararı.". Takvim. 5 Mayıs 2017. http://www.takvim.com.tr/guncel/2017/05/05/mahkemeden-wikipedia-karari. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2017. 
  14. ^ "Wikipedia Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu". NTV. 9 Mayıs 2017. http://www.ntv.com.tr/teknoloji/wikipedia-anayasa-mahkemesine-basvurdu,p3tezeQnhk-7OaFGkuyCQw. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2017. 
  15. ^ "Bakandan Wikipedia’ya: İçerikleri düzelt, ofis açıp vergi ver". 21 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170521154630/http://www.diken.com.tr/bakandan-wikipediaya-icerikleri-duzelt-ofis-acip-vergi-ver/. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2017. 
  16. ^ "BTK'nin Vikipedi hakkındaki Twitter açıklaması". 30 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20170430134746/https://twitter.com/BTKbasin/status/858356056229130240. Erişim tarihi: 29 Nisan 2017. 
  17. ^ "Devlet destekli terörizm: BTKden Wikipediaya Erişim Engeli Açıklaması". Bianet. 30 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20170430132945/https://bianet.org/bianet/ifade-ozgurlugu/186037-btk-den-wikipedia-ya-erisim-engeli-aciklamasi. Erişim tarihi: 29 Nisan 2017. 
  18. ^ "Wikipedia'dan Türkiye Açıklamaları!". Chip (dergi). 30 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20170430134254/https://www.chip.com.tr/haber/wikipediadan-turkiye-aciklamalari_69282.html. Erişim tarihi: 30 Nisan 2017. 
  19. ^ Maher, Katherine (30 Nisan 2017). "Wikimedia Vakfı Türk makamlarından Vikipedi erişimini yeniden sağlamasını talep ediyor". Wikimedia Vakfı. 9 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170509153656/https://blog.wikimedia.org/tr/2017/04/30/wikimedia-vakfi-turk-makamlarindan-vikipedi-erisimini-yeniden-saglamasini-talep-ediyor/. Erişim tarihi: 16 Mayıs 2017. 
  20. ^ Boyacıoğlu, Hacer (29 Nisan 2017). "Wikipedia'ya erişim durduruldu, işte yasağın nedeni". Hürriyet. 7 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170507165337/http://www.hurriyet.com.tr/son-dakika-haberi-wikipediaya-erisim-engellendi-40441904?utm_source=t.co&utm_medium=post&utm_campaign=son-dakika-haberi-wikipediaya-erisim-engellendi-40441904&utm_term=post. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2017. 
  21. ^ "Wikipedia'ya sansüre CHP'den ilk tepki". Cumhuriyet gazetesi. 11 Mayıs 2017. http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/730322/Wikipedia_ya_sansure_CHP_den_ilk_tepki.html. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2017. 
  22. ^ "CHP'li Balbay'dan 'Wikipedia' tepkisiKaynak: CHP'li Balbay'dan 'Wikipedia' tepkisi". Yeniçağ gazetesi. http://www.yenicaggazetesi.com.tr/chpli-balbaydan-wikipedia-tepkisi-162576h.htm. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2017. 
  23. ^ "Wikipedia Türkiye İçin 'Sansür' Uygulayacak mı?". VOA. http://www.amerikaninsesi.com/a/wikipedia-turkiye-icin-sansur-uygulayacak-mi/3836245.html. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2017. 
  24. ^ "Wikipedia’ya Türkiye’den erişim engeli". Sözcü. 29 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170429105853/http://www.sozcu.com.tr/2017/dunya/son-dakika-wikipediaya-turkiyeden-erisim-engellendi-mi-1821885/. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2017. 
  25. ^ "CHP İstanbul Milletvekili Şeker:". memleket.com.tr. 21 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170521154636/http://www.memleket.com.tr/chp-istanbul-milletvekili-seker-1119212h.htm. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2017. 
  26. ^ http://bilimakademisi.org/wp-content/uploads/2017/05/Bilim-Akademisi-_Wikipedia_10-mayis-2017.pdf
  27. ^ "Turchia, nuovo ricorso di Wikipedia contro il blocco degli accessi allenciclopedia online" (İtalyanca). Il Fatto Quotidiano. 9 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20170509213350/http://www.ilfattoquotidiano.it/2017/05/09/turchia-nuovo-ricorso-di-wikipedia-contro-il-blocco-degli-accessi-allenciclopedia-online/3573340/. 
  28. ^ "LE AUTORITÀ TURCHE HANNO BLOCCATO L'ACCESSO AL SITO DI WIKIPEDIA" (İtalyanca). The Post Internazionale. 21 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170521154640/http://www.tpi.it/mondo/turchia/le-autorita-turche-hanno-bloccato-laccesso-al-sito-di-wikipedia. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2017. 
  29. ^ "Wikipedia Il governo turco censura l’Enciclopedia libera di internet" (İtalyanca). Agora Vox. 17 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170517044934/http://www.agoravox.it/Wikipedia-Il-governo-turco-censura.html. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2017. 
  30. ^ https://bianet.org/bianet/ifade-ozgurlugu/186177-wikipedia-yasaksa-kiwix-var
  31. ^ https://www.donanimhaber.com/Turkce-Wikipedianin-engellenemez-surumu-yayinlandi-91045
  32. ^ http://www.webtekno.com/wikipedia-nin-engellenemeyen-turkce-surumu-yayina-girdi-h28961.html
  33. ^ Barbara, Juliet (2 Kasım 2017). "Türkiye’den Vikipedi’ye erişim engeli halen devam ediyor". Wikimedia Vakfı. 7 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20171107222307/https://blog.wikimedia.org/tr/2017/11/02/turkiyeden-vikipediye-erisim-engeli-halen-devam-ediyor/. Erişim tarihi: 7 Kasım 2017.