Varşova Paktı'nın Çekoslovakya'ya müdahalesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Varşova Paktı'nın Çekoslovakya'ya müdahalesi
Prag Baharı ve Soğuk Savaş
10 Soviet Invasion of Czechoslovakia - Flickr - The Central Intelligence Agency.jpg
Çekoslovaklılar, ulusal bayraklarını Prag'da yanan bir Sovyet tankının önüne taşıyor.
Tarih 20 Ağustos 1968 – 21 Ağustos 1968
Bölge Çekoslavakya
Sonuç Varşova Paktı zaferi
Taraflar
Varşova Paktı ülkeleri:
Sovyetler Birliği
Bulgaristan Halk Cumhuriyeti
Polonya Halk Cumhuriyeti
Macaristan Halk Cumhuriyeti

Minimum katılımla destekledi:[1]
Doğu Almanya Doğu Almanya
Çekoslovakya Çekoslavakya
Diplomatik olarak destekleyen Varşova Paktı ülkeleri:
Arnavutluk Sosyalist Halk Cumhuriyeti
Romanya Sosyalist Cumhuriyeti[2]
ve
Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti [3]
Komutanlar ve liderler
Sovyetler Birliği Leonid Brezhnev
Sovyetler Birliği Nikolay Podgorny
Sovyetler Birliği Aleksey Kosigin
Sovyetler Birliği Andrei Grechko
Bulgaristan Todor Zhivkov
Polonya Florian Siwicki
Macaristan Lajos Czinege
Çekoslovakya Alexander Dubček
Çekoslovakya Ludvík Svoboda
Diplomatik destek:
Arnavutluk Enver Hoxha
Romanya Nicolae Ceaușescu
Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti Josip Broz Tito
Güçler
Başlangıç gücü:
250,000 (20 bölük)[4]
2,000 tank[5]
800 uçak

En yüksek güç:
500,000[6]
6,300 tank[7]
235,000 (18 bölük)[8][9]
2,500–3,000 tank
250 uçak
Kayıplar
Sovyetler Birliği 96 ölü (84'ü kazalarla)
87 yaralı[10]
Polonya 10 ölü (kazalar ve intiharlarla)[11]
Macaristan 4 ölü (kazalarla)
Bulgaristan 2 ölü
137 sivil ölü,
500 yaralı[12]
5 asker intihar etti[13]
Saldırıdan hemen sonra 70.000 Çekoslovak vatandaşı batıya kaçtı. Kadife Devrim'inden önceki göçmen sayısı 300,000 kişiye ulaştı.[14]

Varşova Paktı'nın Çekoslovakya'ya müdahalesi, (Kod adı: Tuna Harekatı), 20–21 Ağustos 1968 gecesi Alexander Dubček'in "Prag Baharı" adı verilen siyasi liberalleşme reformlarını durdurmak için Sovyetler Birliği ile diğer Varşova Paktı müttefikleri olan Doğu Almanya, Polonya, Bulgaristan ve Macaristan'ın Çekoslovakya'yı işgal ettiği askerî harekât.[15] Yaklaşık 250,000 kişiden oluşan [4] Varşova Paktı birliği ordusu o gece Çekoslavakya'ya saldırdı, Romanya ve Arnavutluk saldırıya katılmayı reddetti. Doğu Almanya kuvvetleri istilaya katılmaya hazır olsalar da, işgalden birkaç saat önce Moskova'dan Çekoslovakya sınırını geçmemeleri emredildi.[1] Saldırı sırasında 137 Çekoslovak sivil öldürüldü ve yaklaşık 500 sivil yaralandı.[12][16]

İstila, Alexander Dubček'nin Prag Baharına yönelik liberalizasyon reformlarını başarıyla durdurdu ve otoriteyi Çekoslovakya Komünist Partisi (KSČ) içinde güçlendirdi. Bu dönemde Sovyetler Birliği'nin dış politikası "Brejnev Doktrini" olarak biliniyordu.[17]

Arka planı[değiştir | kaynağı değiştir]

1950'lerin sonunda ve 1960'ların başında Novotný'nın rejimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Çekoslovakya'daki destalinizasyon süreci 1950'li yılların sonu ve 1960'lı yılların başlarında Antonşn Novotný'nin yönetimi ile başladı. Ama bu süreç, diğer Doğu Bloku ülkelerine göre daha yavaş işliyordu.[18] Nikita Kruşçcev liderliğindeki Novotný, sosyalizmi bitirdiğini, buna bağlı olarak yeni bir anayasa ve Çekoslovakya Sosyalist Cumhuriyeti'ni ilan etti.[19] Lakin bu süreç çok yavaş işliyordu. Buna örnek olarak, Stalin dönemindeki Slánský Duruşmalarının mağdurlarının haklarının geri verilmesinin 1963 yılında konuşulmaya başlanması, ama 1967 yılına kadar herhangi bir şey yapılmaması verilebilir.

1960'ların başlarında Çekoslovakya, ekonomik bir gerileme dönemi geçirmeye başladı. Sovyet modeli endüstriyelleşme Çekoslovakya'ya yetmiyordu. İkinci Dünya Savaşı'ndan önce Çekoslovakya'da oldukça gelişmişti ve Sovyet tipi ekonomik modeli az endüstriyelleşmiş ülkelerde uygulanıyordu. Novotný'nin 1965 yılında Yeni Ekonomi Modeli ile yapmaya çalıştığı ekonomiyi iyileştirme hareketi siyasette de reform talebini arttırdı.

1967 Yazarlar Kongresi[değiştir | kaynağı değiştir]

Sıkı rejim kurallarını hafiflettikçe, Çekoslovak Yazarlar Birliği herkese rahatsızlığını söylemeye, birliğin gazetesi Literání noviny yazarları da edebiyatın Parti doktrininden bağımsız olması gerektiğini savundular. Haziran 1967'de, Çek yazarlar birliğinin bazı üyeleri, özellikle Ludvík Vaculík, Milan Kundera, Jan Procházka, Antonin Jaroslav Liehm, Pavel Kohout ve Ivan Klima, radikal sosyalistlere sempati duymaya başladılar. Birkaç ay sonra bir parti toplantısında reformdan yana olduğunu açıkça belirten yazarlara karşı idari önlemler alınmasına karar verildi. Birliğin sadece küçük bir kısmının bu görüşten yana olmasına karşın, diğer üyeler de meslektaşları tarafından disipline sevk edildiler. Literání noviny ve bazı matbaaların kontrolü Kültür Bakanlığı'na devredildi ve partinin reform isteyen üyeleri bile (Dubček de dahil) bu kararlara destek verdiler.

Prag Baharı[değiştir | kaynağı değiştir]

Prag Baharı, (Çekçe: Pražské jaro, Slovakça: Pražská jar) İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Sovyetler Birliği tarafından kontrol altına alınan Çekoslovakya'nın siyasi liberalizasyon dönemiydi. Antonín Novotný'nin baskılar karşısında Çekoslovakya Komünist Partisi Birinci Sekreterliği'nden ayrılmasından sonra bu göreve 15 Ocak 1968 tarihinde Alexander Dubček geldi. Parti örgütü üzerinde tam bir denetim gücü olmayan Dubček, eski kuşak yöneticilerinden kurtulmak için bu kişileri kamuoyunun baskısıyla karşı karşıya bırakma yoluna gitti. Novotný ve çevresi de sert bir mücadeleden sonra çekilmek zorunda kaldı. Oldřich Černík başbakan, Ota Šik ekonomik reformlardan, Gustáv Husák da Slovakya'dan sorumlu başbakan yardımcısı oldu. Geçmişteki siyasi kurbanların rehabilitasyonuna başlanarak,[20] 1950'lerin siyasal kurbanlarından Ludvík Svoboda cumhurbaşkanlığına, Josef Pavel içişleri bakanlığına getirildi. Parti Prezidyumu'nda "yeni"ler çoğunluğu ele geçirdi ve partili genç aydınlar bir Eylem Programı hazırladılar.

5 Nisan'da Merkez Komitesi'nin onayladığı Eylem Programı'nın en önemli noktaları Slovaklar için özerklik (federasyon), sanayi ve tarım reformları, yurttaşlık hak ve özgürlüklerinin güvence altına alınmasıydı. Ayrıca, yasama, yürütme ve yargı erklerinin birbirinden ayrılmasını, hükümetin meclise karşı sorumlu olmasını ve mahkemelerin bağımsızlaştırılmasını öngörüyordu. Programda Komünist Parti'nin seçimlerde öbür siyasal güçlerle yarışarak önderliğini kanıtlaması ve parti içindeki bütün görevlilerin seçimle belirlenmesi savunuluyordu. Dubček'in "güler yüzlü sosyalizm" olarak nitelendirdiği bu düzen birçok bakımdan savaş sonrasında kurulan geçici yönetimi andırıyordu.

Bu gelişmeler Çek kamuoyunda beklenmedik sonuçlara yol açtı. Basında sansürün kalkmasının ardından, siyasal partiler hızla örgütlenmeye başladı. 1948'de zorla Komünist Parti'ye katılan Sosyal Demokratlar bile partilerini yeniden kurma çalışmalarına başladı. Resmi komünist gençlik örgütünün çökmesi üzerine çeşitli gençlik kuruluşları ortaya çıktı. Kiliseler, çoktan unutulmuş ulusal azınlık ve insan hakları dernekleri etkinlik göstermeye başladılar.

27 Haziran'da Literární listy'de demokratik gelişmenin daha da hızlandırılmasını isteyen ve çeşitli kesimlerden pek çok kişinin imzasını taşıyan "İki Bin Sözcük" adlı bir bildiri yayımladı. Dubček bu gelişmeden kaygılanmakla birlikte, Çekoslovakya'daki dönüşümü yönlendirebileceği kanısındaydı. Ama SSCB'nin tutumu belirgin bir biçimde değişti. Dubček Varşova Paktı üyelerinin konuyla ilgili özel toplantısına katılmayı reddetti. Toplantı sonunda kaleme alınan ve Çekoslovakya'nın karşı-devrimin eşiğinde olduğunu ve Varşova Paktı üyelerinin bu tehlikeye karşı Çekoslovakya'yı koruyacaklarını belirten uyarı mektubuna karşın, bu gerginliği görüşmeler yoluyla çözme umudunu sürdürdü.

Bu nedenle de Parti Prezidyumu'na ülkenin işgalini önlemek için kuvvetlerin sınıra kaydırılması önerisini getiren General Václav Prchlík'in görevine son verdi. Ardından Brejnev'in çağrısı üzerine Sovyet Politbüro üyeleri ile Çekoslovak yöneticilerinin katılacağı bir konferansta sorunları görüşmeyi kabul etti. 3 Ağustos 1968'de Doğu Bloku parti temsilcilerinin katılmasıyla Bratislava'da yapılan toplantı sonunda, basının daha sıkı bir denetim altına alınması koşuluyla Çekoslovakya üzerindeki baskının azaltılacağı izlenimini uyandıran esnek bir bildiri yayımladı.

Brezhnev rejimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Leonid Brejnev ve Varşova Paktı'nın liderleri Çekoslovakya'daki liberalleşmenin yayılmasından, özellikle sansürün ve gizli polis tarafından yapılan siyasi gözlemleme faaliyetlerinin durdurulması liderlerin çıkarlarına zarar vermesinden dolayı endişe duymaya başlamışlardı. İlk büyük korku Çekoslovakya'nın bloktan ayrılmak ve Sovyetler Birliği'nin Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) ile potansiyel bir savaşta konum olarak kendisine zarar vermesiydi. Bu durum potansiyel bir savaşta sadece Sovyetler Birliği'nin Çekoslovakya'nın stratejik konumunu kullanamamasının yanında Çekoslovakya'nın endüstriyel yapısını da kullanamayacağı anlamına geliyordu. Çekoslovak liderlerin Varşova Paktı'ndan ayrılma gibi bir niyeti yoktu ama Moskova Prag'ın nasıl bir niyeti olduğunu da sezemiyordu.

Diğerleri bu liberalleşmenin Doğu Avrupa ülkelerine yayılmasından ve huzursuzluğun artmasından endişe ediyorlardı. Varşova Paktı'na üye ülkeler eğer Prag Baharı'nın durdurulamaması sonucu Polonya ve Doğu Almanya'ya sıçramasından ve mevcut durumun kötüye gitmesinden endişe duyuyorlardı. Sovyetler Birliği'nde Estonya, Litvanya, Letonya ve Ukrayna cumhuriyetlerinde yükselen milliyetçi fikirler bazı sorunlara yol açıyordu ve birçok kişi Prag'da ki bu olayların cumhuriyetlerde ki sorunu daha da yükselteceğinden endişe ediliyordu. KGB başkanı Yuri Andropov ve Ukraynalı liderler Petro Shelest ve Nikolay Podgorni askeri müdleyi şiddetle isteyen kişilerdi.

Buna ek olarak Çekoslovakya'nın Demir Perde'nin diğer tarafında olan Avusturya ve Batı Almanya'ya sınırları vardı. Bu da dışarıdan birçok ajanın kolayca Çekoslovakya'ya ve diğer Doğu Blok'u ülkelerine girebilmesine ve ilticacıların Batıya gidebilmesine olanak sağlıyordu. Son endişeleri de sansürün doğrudan eksikliği ile alakalıydı. Eserleri Sovetler Birliği'nde sansüre uğramış yazarlar basitçe Prag'a ya da Bratistlava'ya giderek şikayetlerini burada dile getirebilirlerdi ve böylece Sovyetler Birliği'nin sansüründen kurtulmuş olurlardı.

Dubček'in yükselişi[değiştir | kaynağı değiştir]

Başkan Antonin Novotný desteğini kaybederken, bölgesel Slovakya Komünist Partisi Birinci Sekreteri Alexander Dubček ve ekonomist Ota Šik, Novotný ile mücadele etmek için Merkez Komite'de görüştüler. Aynı yılın Aralık ayında Novotný destek bulmak amacıyla Sovyet prömiyeri Leonid Brejnev'i Prag'a davet etti ama Brejnev Novotný'e karşı olan muhalefetin büyümesinden şaşkınlık duymuştu ve bundan dolayı Novotný'nin Çekoslovakya'nın lideri olmaması konusunda muhalefete destek verdi. Dubček 5 Ocak 1968 tarihinde Novotný'nin yerine birinci sekreter olarak getirildi. 22 Mart 1968'de Novotný cumhurbaşkanlığından istifa etti ve yerine daha sonrasında reformlara onay verecek olan Ludvík Svoboda getirildi.

Değişimin erken belirtileri azdı. Çekoslovakya Komünist Partisi (KSČ) Presidium üyesi Josef Smrkovskı, "Ne Lies Ahead" başlıklı bir What Lies Ahead makalesinde röportaj yaparken, Dubček'in Ocak Plenum'unda atanmasının sosyalizm hedeflerini ilerleteceğini ve Komünist Partisinin işçi sınıfının doğasını sürdüreceğini vurguladı.

İnsanlık yüzüyle sosyalizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Çekoslovakya'nın "Muzaffer Şubat"ının 20. yıl dönümünde Dubček sosyalizmin zaferi için gerekli olan bazı değişiklikleri konuşmasında dile getirdi. Konuşmasında partinin liderlik rolü için daha aktif olarak çalışması gerektiğini vurguladı ve Klement Gottwald'ın toplumla daha iyi ilişkiler için olan teşvikine rağmen partinin önemsiz işlerde aşırı katı davrandığını kabul etti. Dubček partinin görevini "ekonomik kurumlarının talebine göre ileri bir sosyalist toplum kurmak olduğunu... diğer komünist partilerin tecrübelerine bakıldığında da anlaşılacağı üzere sosyalizm Çekoslovakya'nın geleneksel demokrsi anlayışıyla çatışmaktadır..." diye açıklamıştır.[21]

Nisan'da Dubček "Harekat Programı" adı altında bir liberalleşme paketi başlatmıştır. Bu programda basın özgürlüğünün, düşünce özgürlüğünün ve seyahat özgürlüğünün artırılmasının yanında ekonomide tüketici ürünleri üzerinde durma ve çok partili hükümete geçişin ihtimali vardı. Program "Sosyalizmin sadece ezilen işçi sınıfının baskın sınıftan özgürlüğü değil, kişisel yaşamın burjuva demokrasisinden daha dolu olduğu" görüşünü savunuyordu. Bu durum gizli polisin yetkilerini kısıtlamakla beraber Çekoslavak Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ni federe devlet haline getirerek iki eşit devletin oluşumuna katkı sağlıyordu. Program dış ilişkileri de kapsıyordu. Buna göre Batılı devletler ile ilişki kurulacak ve Sovyetler Birliği ve Doğu Bloku ülkeler ile işbirliği sağlanmasını hedefliyordu. On yıl içinde demokratik seçimlerin olması hedefleniyordu ve böylece mevcut düzenin yerine demokratik sosyalizmin yeni bir türüne olanak sağlayacaktı.[22] Bu, gizli polisin gücünü sınırlar[23][24][25][26]

Harekat Programı'nın taslağını yazan kişiler savaş sonrası komünist rejimi eleştirmemekte dikkatli davranmışlardı. Yaptıkları şey eleştiri değil, artık önemini kaybetmiş ve işe yaramayan politikaları seçip göstermek olmuştu. Örnek olarak, savaş sonrası durumda "burjuvazinin kalıntıları ile savaşmak" için "merkezi ve doğrudan idari yöntemler" tercih ediliyordu. Sosyalizmin başarılı olmasından sonra rakip sınıfın yenildiği anlaşıldıktan sonra bu tip bir yönetime gerek yoktu. Reform olarak, Stalin dönemindeki ağır sanayi, insan gücü ve ham maddeye yönelmek yerine Çekoslovak ekonomisinin "dünyada ki bilimsel ve teknik devirme" katılması gerekiyordu. Üstelik ülkede sınıflar arası çatışma yaşandığından işçiler Marksizm-Leninizm'e karşı çıkmadan kabiliyetlerine göre ödüllendirilmeye başlandılar. Böylece kapitalizmle mücadele için önemli pozisyonların kabiliyetli ve iyi eğitilmiş sosyalist kadrolardan oluşması gerekiyordu. [26][27][27][27][27][27][27][27][28][29][30][31][32]

27 Haziran'da önde gelen yazar ve gazeteci olan Ludvík Vaculík, "İki Bin Kelimeler" başlıklı bir manifestoyu yayınladı. KSČ ve sözde yabancı güçler arasındaki muhafazakar unsurlar hakkında endişelerini dile getirdi. Vaculík, halkı reform programının uygulanmasında inisiyatif kullanmaya çağırdı.[33] Dubček, Presidyum partisi, Ulusal Cephe ve kabine bu manifestoyu kınadı.[34]

Yayınlar ve medya[değiştir | kaynağı değiştir]

Dubček'in sansürün rahatlaması için kısa bir basın özgürlüğü dönemi başlattı.[35] Bu dönemin ilk uygulaması, adı "Literarni listy" olarak değiştirilen, daha önce zorunlu olarak üretilen haftalık komünist dergisi Literarni noviny'nin üretimi başlaması idi.[36][37]

Basın özgürlüğü ayrıca Çekoslovakya halkının ilk kez Çekoslovakya'nın geçmişine dürüst bir şekilde bakmasına olanak sağladı. Soruşturmaların birçoğu, özellikle Josef Stalin dönemindeki ülkenin komünizm tarihi altında yoğunlaştı.[36] Başka bir televizyon programında Goldstucker, eski komünist liderlerin hapsedilmiş veya idam edilmiş, komünizm tarihinden silinmiş fotoğraflarını sundu.[37] Yazar Birliği, Şubat 1948'de Komünizm ülkeye gelince yazarlara yapılan zulmü araştırmak ve kitapçıları rehabilite etmek için Nisan 1968'de şair Jaroslav Seifert başkanlığında Edebi Dünya adlı bir komite oluşturdu.[38][39] Komünizmin mevcut durumu üzerine tartışmalar giderek dahada yaygınlaştı; kısa süre sonra, Prace (İşçi Partisi) günlük ticaret birliği gibi parti dışı yayınlar çıkarmaya başladı.[40]

Basın, radyo ve televizyon aynı zamanda gençlerin ve yeni çalışanların Goldstucker, Pavel Kohout, ve Jan Prochazka gibi yazarlara Josef Smrkovský, Zdenek Hejzlar, ve Gustav Husak gibi siyasilere soru sorabilmesine olanak sağladı.[41] Televizyon ayrıca eski siyasi tutsaklar ile polis ve cezaevlerinin bulunan komünist liderlerin toplantılarını yayınladı.[37] En önemlisi, yeni basın özgürlüğü ve Çekoslovak vatandaşlarının hayatlarına televizyonun girmesi, politik diyaloğu entellektüel düzeyden popüler kültüre kaymasına sebebiyet verdi.

SSCB ve diğer Varşova Paktı devletleriyle Çekoslovak görüşmeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Barikatlar ve Sovyet tankları ateşle kaplanmış.
Bir Prag sakini bir Sovyet askeri ile konuşmaya çalışıyor.

Sovyet liderleri ilk olara müzakere yoluyla Dubček'in girişimlerinin etkisini durdurmaya veya sınırlamaya çalıştı. Çekoslovakya ve Sovyetler Birliği, Temmuz 1968'de Slovak-Sovyet sınırının yakınındaki Čierna nad Tisou'da yapılacak ikili görüşmelere katılma konusunda anlaştılar.[42]

Toplantıda, Sovyet grubundan Brezhnev, Alexei Kosygin, Nikolay Podgorny, Mihail Suslov ve Çekoslovakya grubundan Dubček, Ludvík Svoboda, Oldřich Černík, Josef Smrkovský'i katıldı. Dubček, Varşova Paktı ve Karşılıklı Ekonomik Yardımlaşma Konseyi'ne bağlılık sözü verirken KSČ'nin reformlarını savundu. Ancak KSČ liderliği, Dubček'i destekleyen reformcular (Josef Smrkovský, Oldřich Černík, Josef Špaček ve František Kriegel) ile reformlara karşı muhafazakârlar (Drahomír Kolder ve Oldřich Švestka) arasında bölünmüştü. Brejnev uzlaşmaya karar verdi. KSČ temsilcileri, Varşova Paktı'na bağlılıklarını tekrar teyit ederek "anti-sosyalist" eğilimleri azaltmaya, Çekoslovak Sosyal Demokrat Partisinin canlanmasını önlemeye çaba sarf etmeye ve daha güçlü bir sansür uygulamasının yeniden uygulanması yönünde söz verdi.[42] Buna karşılık SSCB, askerlerini (Haziran 1968'den beri bölgede olan) geri çekmeyi ve 9 Eylül parti kongresine izin vermeyi kabul etti.

3 Ağustosta, Sovyetler Birliği, Doğu Almanya, Polonya Halk Cumhuriyeti, Macaristan, Bulgaristan ve Çekoslavakya temsilcileri Bratislava'da Bratislava Bildirimini imzaladı.[43] Beyanname, Marksizm-Leninizm ve Proleter enternasyonalizm arasındaki sarsılmaz sadakati doğruladı ve Burjuvazi ideolojisine ve tüm "antisosyalist" güçlere karşı ölümüne bir mücadele ilan etti.[44] Sovyetler Birliği, eğer kapitalist sınıfın farklı kesimlerini temsil eden birkaç siyasi partinin çoğulcu bir sistemi olan bir burjuva sistemi kurulduysa, sistemin kurulduğu Varşova Paktı ülkesine müdahale edeceğini belirtti.[45] Bratislava konferansının ardından Sovyet askerleri Çekoslovakya topraklarından ayrıldı ancak Çekoslovakya sınırlarında kaldılar.[44]

Bu görüşmelerin tatmin edici olmadığı kanıtlandığında, SSCB askeri bir saldırı düşünmeye başladı. Sovyetler Birliği'nin Doğu Blokundaki sosyalist uydu devletleri bağımlı kılmaya zorlaması Brejnev Doktrini politikası olarak bilinir.[45]

NATO[değiştir | kaynağı değiştir]

Birleşik Devletler ve NATO, Çekoslovakya'da gelişmekte olan olaylara büyük ölçüde göz yumdu. Sovyetler Birliği bir müttefik kaybedebileceğinden endişe ederken, Amerika Birleşik Devletleri'nin kazanmak için bir isteği yoktu. Birleşik Devletler başkanı Lyndon B. Johnson, ülkenin Vietnam Savaşı'nda zaten yer aldığını ve Çekoslovakya'da potansiyel olan çatışmanın çıkması durumunda destek sağlamayacağını belirtti. Ayrıca, Sovyetler Birliği ile silah kontrolü antlaşması (SALT) yapmak istedi. Bu anlaşmaya varmak için Moskova'nın istekli olması gerekiyordu ve Çekoslovakya'ya yardım ederek bu imzalanması potansiyel antlaşmayı tehlikeye atmak istemiyordu.[46] Bu sebeplerden dolayı, Birleşik Devletler, Prag Baharına müdahale etmeyip SSCB'nin istediğini yapması konusunda izin verdi.

Saldırı ve Müdahale[değiştir | kaynağı değiştir]

Sovyet askeri tank kabuğuyla – muhtemelen yanan bir tanktan çıkardı.
Prag'da, Çekoslavaklar ulusal bayraklarıyla Sovyet tankının önünden geçiyorlar.

20 Ağustos 1968'te yaklaşık 23.00'da[47] Dört Varşova Paktı ülkesinden gelen Doğu Bloku orduları – Sovyetler Birliği, Bulgaristan,[48] Polonya ve Macaristan, Çekoslovakya'yı işgal etti. O gece, 250,000 Varşova Paktı askeri 2,000 tank ülkeye girdi.[5] İşgal altındaki birliklerin toplam sayısı sonunda 500.000'e ulaştı.[6] Romanya ya da Arnavutluk bu işgalde yer almadı,[49] Arnavutluk bu olaydan sonra Varşova Paktından çekildi.[50] Doğu Almanya'nın katılımı işgalden birkaç saat önce iptal edildi.[1] Doğu Almanya Ordusu'nun işgale katılmamasının sebebi, Brezhnev'in Almanya'nın katılmasıyla beraber Çeklerin Çekoslovakya'nın İşgalini hatırlamasıyla beraber çok daha güçlü bir direnç göstereceğini düşünmesidir.[51]

İstila iyi planlanmış ve koordine edilmişti; kara kuvvetleri tarafından yapılan sınır geçişi ile eşzamanlı olarak, Sovyet Hava Kuvvetleri (VDV) Václav Havel Havalimanı'nı (o zamanki adı Ruzyne Uluslararası Havalimanı) işgalin ilk saatlerinde kontrol altına aldı. İlk uçuş 100 tane sivil giyimli ajanı taşıyan uçakla başladı. Hızlı bir şekilde havalimanını kontrol altına aldılar ve büyük uçakların gelmesi için ortamı hazırladılar, An-12 nakliye uçağı bölgeye ulaştı Sovyet Hava İndirme Birlikleri'nin ekipmanlarını (topçular ve hafif tanklar) boşaltmaya başladı.

1968'de, Çekoslovakya'da işgal şeridinde bulunan Sovyet tankları.
1968'de Çekoslovakya'da bir Polonya zırhlı birimin iki üyesi.

Havalimanındaki operasyon devam ederken tanklar ve motorlu tüfek birlikleri, direniş göstermeyen Prag ve diğer büyük merkezlere doğru yola çıktı. İstilacı güçlerin büyük kısmı komünist bloğun diğer ülkeleri tarafından desteklenen Sovyetler Birliği'nden geldi. Polonya Silesian Askeri Bölge 2. Ordusuna bağlı General Florian Siwicki'nin komutasında 28000 asker vardı. İşgalci tüm Macar birlikleri 31 Ekim'de çekildiler.[52][53]

Varşova Pakt ordularının saldırıları sırasında, 72 Çek ve Slovak öldürüldü (19 tanesi günümüzün Slovakyasında oldu)[54] ve yüzlercesi yaralandı. Alexander Dubček halkına direnmemesini söyledi. Tutuklandı ve bir kaç meslektaşı ile birlikte Moskova'ya götürüldü. Dubček ve reformcuların çoğu 27 Ağustos'ta Prag'a geri gönderildi ve Dubček, Çekoslovak Hokeyi ayaklanmalarını takiben Nisan 1969'da istifaya zorlanana dek partinin ilk sekreteri olarak görevini sürdürdü.

İşgal, bir göç dalgasının başlamasına neden oldu. Genel anlamda eğitim almış insanlar göç etti. (tahminler: 70,000 anında, 300,000 toplamda).[55] Batı ülkeleri bu kişilerin ülkelerine zorluk çıkarmadan göç etmesine izin verdi.

Hazırlıksız yakalanma[değiştir | kaynağı değiştir]

Dubček rejimi, Varşova Paktının asker hareketlerine rağmen potansiyel bir istilayı önlemek için herhangi bir adım atmadı. Çekoslovak liderler Čierna nad Tisou zirvesinin iki taraf arasındaki sorunları düzelttiğine inandığından Sovyetler Birliği ve müttefiklerinin istila etmeyeceğine inanıyordu.[56] Hem reformlar için verilen destekten dolayı hem de uluslararası siyasi ayaklanmalardan dolayı (özellikle de o yılın Kasım ayında çıkan Dünya Komünist Konferansı), herhangi bir istilanın çok pahalıya mal olacağına inandılar. Çekoslovakya böyle bir istilanın bedelini, uluslararası desteğin artırılması, yolların engellenmesi ve havaalanlarının güvenliğinin artırılması gibi askeri hazırlıklar yapılması yoluyla yükseltmiş olabilir, ancak işgale izin vermeyi tercih etmediler.[57]

Davetiye mektubu[değiştir | kaynağı değiştir]

İstila edildiğinde gece olmasına rağmen, Çekoslovak Temsilciliği, Varşova Paktı birliklerinin sınırı SSCB Hükümeti'nin bilgisi olmaksızın geçtiğini iddia ettiler. İddia edilen şekliyle Çekoslovak partisi ve devlet liderleri, Sovyetler'den silahlı kuvvetlerde dahil olmak üzere acil yardım talep eden imzasız bir talep bastırdı.[58] 14. KSČ Parti Kongresi'nde (müdahalenin hemen ardından gizlice gerçekleştirilen), liderliğin hiçbir üyesinin müdahaleyi davet etmediği vurgulanmıştır. O sırada, bir dizi yorumcu mektubun sahte veya var olmayan olduğuna inanıyordu.

Ayrıca 1990'ların başlarında, Rusya hükümeti, yeni Çekoslavakya Cumhurbaşkanı Václav Havel'a Sovyet yetkililerine hitaben ve KSČ üyeleri Vasiľ Biľak, Švestka, Kolder, Indra ve Kapek tarafından imzalanmış davet mektubunun bir kopyasını verdi. "Sağcı" medyanın "milliyetçilik dalgasını ve şovenizmi teşvik ettiğini" ve anti-komünist ve anti-Sovyet psikoza yol açtığını iddia etti. Mektupta resmi olarak karşı devrim tehlikesine karşı Sovyetler Birliği'nden yardım talebi yazıyordu.[59]

1992 yılındaki İzvestiya makalesinde, Adalet Presidyum üyesi Antonin Kapek'in Leonid Brejnev'e Temmuz ayı sonlarında Sovyet-Çekoslovak Čierna nad Tisou görüşmelerinde yardım çağrısında bulunan bir mektup verdiğini iddia etti. KGB istasyon şefi tarafından, Ukraynalı parti genel başkanı Petro Shelest'e Bratislava konferansında ikinci bir mektup gönderildiği tahmin ediliyor.[59] Bu mektup, yukarıda bahsedilen Kapek mektubu ile aynı kişiler tarafından imzalandı.

İç plan[değiştir | kaynağı değiştir]

İstiladan çok daha önce darbe planlandı. Sovyet elçiliğinde ve Orlík Barajı'ndaki Parti rekreasyon merkezinde, Indra, Kolder ve Biľak tarafından darbenin temelleri yapıldı.[59] Bu grup Presidyum'un çoğunluğunu ikna etmeyi başardıklarında (11 oyun 6'sını aldılar) Alexander Dubček'in reformistlerine karşı savaşmak için SSCB'den bir askeri istila başlatmasını istediler. SSCB liderliği, 26 Ağustos Slovak Partisi Kongresi'ne kadar istilayı beklemeyi düşünüyordu, ancak Çekoslovak komplocular, istilanın özellikle ayın yirmisinde ve geceleyin olmasını talep etti".[59]

Bu plan düşünüldüğünde, 16-17 Ağustos tarihinde Politbüro'da yapılan toplantıda bir karar alındı: "askeri güç kullanarak Komünist Partiye ve Çekoslovakya halkına yardım sağlama".[43] 18 Ağustos tarihinde Varşova Paktı toplantısında Brejnev, müdahalenin 20 Ağustos gecesi başlayacağını ve Bulgaristan, Doğu Almanya, Macaristan ve Polonya'nın ulusal liderlerinden "kardeşçe destek" istediğini açıkladı.

Komplo başarısızlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ancak darbe planlandığı gibi gitmedi. Kolder, toplantı öncesinde Kašpar raporunu gözden geçirmeyi planladı ancak Dubček ve Špaček, Kolder'den şüphelendi ve gündemi değiştirdi. Böylece, yaklaşmakta olan 14. Parti Kongresinde son reformlar, Kašpar'ın raporuyla ilgili herhangi bir tartışmadan önce ele alınabildi. Kongre üzerine tartışmalar devam etti ve komplocular güvenoyu talep etme şansına ulaşmadan önce istilanın haberi Cumhurbaşkanlığına ulaştı.[58]

Çekoslovakya'nın Macaristan Büyükelçisi Jozef Púčik'e Sovyet birliklerinin gece yarısı sınırı aşmasına yaklaşık altı saat kala isimsiz bir uyarı iletildi.[58] Haber geldiğinde, muhafazakar koalisyonun dayanışması çöktü. Başkanlık, istilayı kınayan bir deklarasyon önerdiğinde, komplonun iki ana üyesi olan Jan Pillar ve František Barbírek, taraflarını Dubček'i destekleyecek şekilde değiştirdi. Bununla birlikte, işgal aleyhine olan beyan yediye dört çoğunluk ile kazanıldı.[59]

Moskova Protokolü[değiştir | kaynağı değiştir]

21 Ağustos sabahı Dubček ve diğer önde gelen reformistler tutuklandı ve daha sonra Moskova'ya götürüldüler. Orada gizli tutuldular ve günlerce sorguya çekildiler.[60]

Muhafazakarlar Svoboda'dan bir "acil durum hükümeti" kurmalarını istedi ancak oylamada çoğunluğu kazanamadığı için reddedildi. Günlerce müzakereden sonra, Çekoslovak heyetinin bir üyesi hariç (František Kriegel) tüm üyeleri (Başta Sekreter Dubček, Başbakan Černik ve Ulusal Meclis Başkanı Smrkovskı) [61] "Moskova Protokolü"nü kabul etti, ve on beş noktaya olan bağlılıklarını imzaladılar. Protokol, muhalefet gruplarının bastırılmasını, sansürün tam olarak geri alınmasını ve belirli reformist yetkililerin görevden alınmasını talep etti.[43] Bununla birlikte, ČSSR'deki durumu "karşı devrim" olarak ifade etmiştir.[43]

Çekoslavakya'nın tepkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kanla kaplanmış bir Çekoslavakya bayrağı
Gıda kaynaklarını temin eden insanlar

Popüler muhalefet, çok sayıda doğal olmayan direniş eyleminde ifade edildi. Prag ve cumhuriyetin diğer şehirlerinde Çekler ve Slovaklar, Varşova Paktı askerlerini argümanlar ve kınamalar ile selamladı. İşgalcilerden gıda ve su sağlanması da dahil olmak üzere her türlü yardım reddedildi. Dubček ve Svoboda'nın resimleri sokaklara asıldı. Vatandaşlar askerlere yanlış yön verdi ve hatta sokak levhalarını kaldırdı. (Moskova'yı gösteren trafik levhaları hariç).[62]

Başlangıçta, bazı siviller işgalci birliklerle tartışmaya çalıştı ancak bu durum pek başarılı olmadı. SSCB bu tartışmaların fotoğraflarını, işgal birliklerinin dostça karşılandığının kanıtı olarak kullandıktan sonra Çekoslovak yayın istasyonları gizlice, halkı cesaretlendirmek için bu resimleri "sessizliğin resmi" olarak yayınladı.[63] İstilaya tepki gösteren protestolar sadece yedi gün sürdü. Birçok Çekoslovakyalı, Moskova Protokolünü ihanet etmiş sayıldı.[64] Çek toplumunun çoğunun orta sınıf olması nedeniyle direnişe devam etmenin bedelini ödemek için çok zorlaşacaktı ve bu rahat bir yaşam tarzından vazgeçmek anlamına geliyordu.[65]

Direniş, Sovyetler Birliğinin Birinci Sekreterinin çıkartma planını bırakmasına neden oldu. 20 Ağustos gecesi tutuklanan Dubček, görüşmeler için Moskova'ya götürüldü. Dubček'in görevde kalması konusunda anlaşmaya varıldı, ancak artık liberalleştirmeye son verecekti ve eski haline dönecekti.

19 Ocak 1969 tarihinde, bir öğrenci olan Jan Palach Prag'daki Vaclav Meydanı'nda ifade özgürlüğüne gelen yasakları protesto etmek için kendini yaktı.

Sonunda, 17 Nisan 1969'da, Dubček, Gustáv Husák tarafından Birinci Sekreter olarak değiştirildi ve "normalleştirme" başladı. Sovyetler Birliği'nden gelen baskı politikacıları fikirlerini değiştirmeye ya da vazgeçmeye itti. Husak, Dubček'in reformlarını tersine çevirdi, liberal partisini tasfiye etti ve kamuda çalışan ve açıkça görüş bildiren profesyonel ve entelektüel liberal seçkinleri görevden aldı.

Varşov Paktı ülkelerinin tepkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Protestocuların pankartlarından biri
"Senin ve bizim özgürlüğüm için"

Sovyetler Birliği[değiştir | kaynağı değiştir]

25 Ağustosta, Kızıl Meydan'da, sekiz protestocu, afet karşıtı sloganlarla afiş taşıdı. Göstericiler tutuklandı ve daha sonra cezalandırıldı, çünkü protesto "anti-Sovyet" olarak nitelendirildi.[66][67]

Ryszard Siwiec kendini kurban ederken

Polonya[değiştir | kaynağı değiştir]

6 Eylül 1968 tarihinde Polonya Halk Cumhuriyeti'nde, Varşova Paktı'nın Çekoslovakya istilasına ve Stalinist hükümetin totaliter rejimine karşı yapılan protesto gösterileri sırasında Varşova'daki 10th-Anniversary Stadyumunda intihar etmeye teşebbüs etti.[68][69] Siwiec kurtulamadı.[68]

Bükreş, Ağustos 1968: Ceauşescu, Sovyet istilasını eleştirdi

Romanya[değiştir | kaynağı değiştir]

Saldırıya katılmayan Romanya Sosyalist Cumhuriyeti'nde daha belirgin bir etki meydana geldi. Zaten SovyetLer Birliği'nin sert bir rakibi olan ve daha önce Dubček'in tarafında olduğunu ilan etmiş olan Nikolay Çavuşesku, istilanın yapıldığı gün Bükreş'te Sovyet politikalarını sert bir şekilde eleştiren halka açık bir konuşma yaptı. Bu yanıt, Romanya'nın bağımsızlık sesini güçlendirdi ve halkın ülkede yaşanacak benzer bir durumda birlik olup karşı koyması konusunda motive etti.

Doğu Almanya[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Almanya'da, işgal, Çekoslovakya'nın daha liberal bir sosyalizm içinde olacağını umut eden gençler arasında hoşnutsuzluk yarattı.[70] Bununla birlikte, izole protestolar Volkspolizei ve Doğu Almanya Devlet Güvenlik Bakanlığı tarafından hızlı bir şekilde durduruldu.[71]

Arnavutluk[değiştir | kaynağı değiştir]

Arnavutluk, karşıt bir tepki gösterdi: Moskova'nın sanayiye zarar verecek olan tarıma daha fazla yatırım tavsiyelerinden dolayı zaten Sovyetler ile kavgalıydı. Ayrıca Moskova'nın Yugoslavya ile olan ilişkisinde aşırı liberalleştiğinden endişe ediyorlardı (Arnavutluk o zamana kadar Yugoslavya'yı tehditkar bir komşu olarak görüyordu ve propagandayı "emperyalist" olarak ilan etti), bu olay Arnavutluk'un Varşova Paktı'ndan tamamen çekilmesine neden oldu. Bu hareketle meydana gelen ekonomik çöküntü, Çin Halk Cumhuriyeti ile olan Arnavutluk ilişkilerinin güçlendirilmesi ile hafifletildi, ki bu Sovyetler Birliği ile aralarını daha da kötü yaptı.

Dünyadaki tepkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Helsinki'de işgale karşı gösteri.

İşgalin yaşandığı gece, Kanada, Danimarka, Fransa, Paraguay, Birleşik Krallık ve Birleşik Devletler, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde toplantı yaptı.[72] O gün öğleden sonra, konsey, Çekoslovak Büyükelçisi Jan Muzik'in işgali kınadığını duymak için bir araya geldi. Sovyet Büyükelçisi Jacob Malik, Varşova Paktı eylemlerinin "antisosyal güçlere" karşı "kardeş yardımı" konusundaki kararlarını ısrarla vurguladı.[72] Ertesi gün, birkaç ülke müdahaleyi kınayan bir bildirge yayınladı ve Varşova Paktı'nın derhal geri çekilmesi için çağrıda bulundu. ABD Büyükelçisi George Ball, "Sovyetler Birliği'nin Çekoslovakya'ya sağladığı kardeş yardımları Habil ve Kabil ile aynı türdedir" açıklamasını yaptı.[72]

Ball, Sovyet delegelerini, işgal tamamlanıncaya kadar oylamayı ertelemekle suçladı. Malik, ABD'nin Latin Amerika hammaddelerini sömürmesinin Çek emtia ticareti istatistiklerini etkilemesi üzerine konuşmalarına devam etti.[72] Sonunda bir oylama yapıldı. On üye bu hareketi destekledi; Cezayir, Hindistan ve Pakistan çekimser; SSCB (veto yetkisine sahip) ve Macaristan buna karşıydı. Kanada delegeleri Birleşmiş Milletler temsilcisinin Prag'a gitmesini ve tutuklu Çekoslovak liderlerinin serbest bırakılmasını isteyen bir başka önergeyi derhal başlattı.[72] Malik, batılı ülkeleri ikiyüzlülükle suçlayarak "kim Vietnam'daki tarlaları, köyleri ve şehirleri kana boğdu" diye sordu.[72] 26 Ağustos'a kadar bir başka oy kullanılmadı ancak yeni bir Çekoslavakalı temsilci, konunun Güvenlik Konseyi'nin gündeminden çıkarılmasını istedi.

ABD Birleşmiş Milletler'de Varşova Paktının saldırganlığının haklı olmadığına ısrar etse de, konumu kendi eylemleri tarafından çürütülüyordu. Sadece üç yıl önce, ABD'nin BM temsilcileri, Operation Power Pack'in bir parçası olarak Dominik Cumhuriyeti'nin sol hükümetinin devrilmesinin, BM müdahalesi olmadan Amerikan Devletleri Örgütü (OAS) tarafından çözülmesi gereken bir konu olduğunu belirtiyordu. OAS, Marksizm-Leninizm' bağlılık olarak kabul edildi ve ABD'nin kendine karşı savunmasını haklı gösteren silahlı bir saldırı olarak kabul edildi.[72] Amerika'nın Vietnam Savaşı'na katılımı, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri U Thant'ın karşılaştırma yapmasına olanak sağladı ve şöyle bir öneri sundu: "Ruslar Çekoslovakya köylerini bombalıyor ve harap ediyorsa ABD bunu daha sesli kınayabilir."[72]

Amerika Birleşik Devletleri hükümeti, çocuk film yıldızı olan Shirley Temple'ı ABD'nin ilk Çekoslavakya Büyükelçisi olması için Ağustos 1968'de Prag'a gönderdi. 20 yıl sonra, Çekoslovakya 1989 yılında bağımsızlığa kavuştuğunda, Bayan Temple, tamamen özgürlüğe kavuşan Çekoslovakya'nın ilk ABD büyükelçisi olarak tanındı.[73]

O zamanlar Sovyet siyasi etkisi altındaki tarafsız bir ülke olan Finlandiya'da işgal, büyük bir skandal yarattı.[74]

Dünya çapındaki komünist partiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Varşova Paktı dışındaki komünist partilerin tepkileri genellikle bölündü. Avrupa komünizmi partilerinden İtalya Komünist Partisi ve İspanya Komünist Partisi işgali şiddetle kınadı,[75] Uzlaşma talebinde bulunan Fransız Komünist Partisi, Sovyet müdahalesini onaylamadığını belirtti ve böylece parti tarihinde ilk kez bir Sovyet eylemini kamu önünde olumsuz bir şekilde eleştirmiş oldu.[76] Yunanistan Komünist Partisi (KKE) Prag Baharı'ndaki iç anlaşmazlıklar üzerine büyük bir sıkıntı yaşadı,[75] Çek yanlısı fraksiyon Sovyet liderliği ile olan bağlarını kopartarak ve Eurocommunist'i kurdu.[77] Portekiz Komünist Partisi, Güney Afrika Komünist Partisi ve ABD Komünist Partisi Sovyetler Birliği'nin tutumunu destekledi.[75]

Christopher Hitchens, 2008'de Prag Baharı'nın Batı Komünizmi'ne olan yansımalarını yeniden özetledi: "Bununla birlikte, netleşen şey, artık dünyada Komünist hareketi olarak adlandırılabilecek bir şeyin olmadığı oldu. Tamamen, geri dönüşü olmayacak bir şekilde umutsuzca bölündü. Ana bahar kırılmıştı. Ve Prag Baharı onu kırmıştı."[75]

Normalleştirme (1969–1971)[değiştir | kaynağı değiştir]

Çekoslavakya tarihinde, normalleştirme (Çekçe: normalizace, Slovakça: normalizácia) 1969–87 dönemi arasına verilmiş isimdir. Alexander Dubček liderliğindeki (1963/1967 – 1968) reform zamanı öncül koşulların ilk restorasyonu ile karakterize edilmiştir.

"Normalleştirme", bazen 1969-1971 dönemini belirtmek için daha dar anlamda kullanılır.

Normalleşmenin resmi ideolojisine, bazen Çekoslovakya lideri Gustáv Husák'ın ardından adı verilmiş Husakizm de denir.

1969–1971 (Reformları ve reformcuların kaldırılması)[değiştir | kaynağı değiştir]

Varşova Pakt ordularının askeri müdahalesinden sonra, Gustáv Husák, Alexander Dubček'in yerine KSČ'nin Nisan 1969'da başına geçtiğinde, ülkenin siyasi durumunu normalleştirmek için hızlı davrandı. Husák'ın normalleştirmedeki amacı firma partisi yönetiminin restorasyonu ve Çekoslovakya'nın sosyalist bloğa bağlı bir üyesi olarak statüsünün yeniden tesis edilmesi. Normalleştirme süreci birbiriyle ilişkili beş adım içeriyordu:

  • Husák'ın liderliğini pekiştirmek ve reformcuları liderlik mevkilerinden kaldırmak;
  • Reform hareketinin kanunlarını yürürlükten kaldırmak veya değiştirmek;
  • Ekonomi üzerinde merkezi kontrolü yeniden kurmak;
  • Polis yetkililerinin gücünü eski haline getirmek; ve
  • Çekoslovakya'nın diğer sosyalist uluslarla olan bağlarını geliştirmek.

Husak, iktidara geçmesine bir hafta kala, kitlesel medyada, yargıda, toplumsal örgütlerde, alt parti organlarında ve nihayetinde KSČ'nin en üst düzeylerinde hala yer alan reformistlerin mevkilerinin alınmasını emrederek liderliğini pekiştirmeye başladı. 1969 sonbaharında KSČ Merkez Komitesi'nde 29 liberalin yerini muhafazakârlar aldı. Tasfiye edilen liberaller arasında Presidium'dan düşmüş olan Dubček vardı. (Ertesi yıl Dubček partiden ihraç edildi; Daha sonra 1987'de ölene yaşadığı yer olan Slovakya'da bir küçük bir memur olarak çalışmaya başladı). Husak, Federasyonun 1968 Anayasa Hukuku (Çek Sosyalist Cumhuriyeti ve Slovak Sosyalist Cumhuriyeti tarafından yapıldı) sonucunda yeni hükümet görevlerine potansiyel rakipler atayarak liderliğini pekiştirdi.

Güçler birleşince, rejimi normalleştirme politikalarını uygulamak daha hızlı ilerledi. İstiladan sonraki iki yıl içinde, yeni hükümet bazı reformist yasaları yürürlükten kaldırdı (Örnek olarak, Ulusal Cephe Yasası ve Basın Yasası). Merkezi tarım planlaması ve üretim kotalarına dayalı sözleşmeler yoluyla merkezileştirilmiş kontrol için, Prag Baharı döneminde önemli ölçüde bağımsızlığa kavuşturulan ekonomik kuruluşlara yeniden merkeze bağlandı. Ağır polis kontrolünü eski haline getirdi; bu, Ağustos müdahalesinin birinci yıldönümünü protesto eden göstericilere yapılan sert muameleye yansıdı.

Sonunda, Husak, Çekoslovakya'nın müttefikleriyle olan ilişkilerini eski haline getirdi. Çekoslovakya'nın dış ekonomik bağlarını sosyalist uluslarla daha fazla olacak şekilde düzenleyerek ve bu uluslara seyahatler gerçekleştirerek ülkenin ekonomisini normale döndürdü.

Mayıs 1971'e kadar Husak, On Dokuzuncu Parti Kongresi'ne katılan temsilcilere, normalleşme süreci tatmin edici bir şekilde tamamlandığını ve Çekoslovakya'nın sosyalizmin daha yüksek biçimlerine geçmeye hazır olduğunu raporlayabildi.

Daha sonraki tepkiler ve revizyonizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Anıt Levhası Košice, Slovakya.

11 Ağustos 1989'da ilk özür dileyen ülke Macaristan oldu. Macar Sosyalist İşçi Partisi, Çekoslovakya'yı istila etme konusunda yanlış karar vermeleriyle ilgili görüşlerini kamuya açıkladı. 1989'da, askeri müdahalenin 21. yıldönümünde bulunan Polonya Ulusal Meclisi, silahlı müdahaleyi kınayan bir kararı kabul etti. Bir diğer özür, 1 Aralık 1989'da Doğu Almanya Halk Meclisi tarafından kabul edildi ve askeri müdahaleye katılımlarından ötürü Çekoslovakyalılardan özür diledi. 2 Aralık 1989'da Bulgaristan'dan bir özür geldi.[78]

4 Aralık 1989'da Mihail Gorbaçov ve diğer Varşova Pakt liderleri, 1968 istilasının bir hata olduğuna dair bildiri hazırladılar. Sovyet haber ajansı, Tass tarafından yapılan açıklamada birliklerin gönderilmesinin "Çekoslavakya'nın içişlerine müdahale" edildiğini ve kınanması gerektiğini söyledi.[79] Sovyet hükümeti 1968 eyleminin "dengesiz, yetersiz bir yaklaşım, dost ülkenin işlerine müdahale" olduğunu söyledi.[80]

Bu onay, muhtemelen 1989'da Doğu Almanya, Çekoslovakya, Polonya ve Romanya'daki komünist hükümetleri deviren halk devrimlerini teşvik etmeye yardımcı oldu ve böylesi bir ayaklanma meydana gelinceye kadar benzer Sovyet müdahalelerinin tekrarlanmayacağının güvencesini sağladı.

İstila, yeni Rusya tarafından Cumhurbaşkanı Boris Yeltsin tarafından da kınandı ("Bunu bir saldırganlık olarak, egemen ve ayakta duran bir devletin içişlerine karışan bir saldırı olarak görüyor ve kınıyoruz." - 1993).[78] 1 Mart 2006'da Prag'daki bir ziyaretinde Vladimir Putin, Rusya Federasyonu'nu olarak işgalin ahlakî sorumluluğunu üstlendi ve Boris Yeltsin'e atıfta bulundu. Saldırganlık eylemi olarak:

"Başkan Yeltsin 1993'te Çek Cumhuriyeti ziyaret ederken sadece kendisi için konuşmadı, Rusya Federasyonu ve Rus halkı için de konuşuyordu. Bugün, daha önce imzalanan tüm sözleşmelere saygı duymakla kalmayıp 1990'lı yılların başında yapılan tüm değerlendirmeleri de paylaşıyoruz... Ama dürüstlükle söylemeliyiz, elbette hiçbir yasal sorumluluk kabul etmiyoruz. Ancak elbette ahlaki sorumluluğu kabul ediyoruz."[81]

23 Mayıs 2015'te Rus devlet kanalı Rusya-1, işgali NATO darbesine karşı koruma olarak sunan bir belgesel olan "Varşova Paktı: Gizli Sayfalar"'ı yayınladı.[82][83][84] Slovakya Dışişleri Bakanlığı, filmin "tarihi yeniden yazmaya ve tarihin karanlık gerçeğini değiştirmeye çalıştığını" söyledi.[85] Slovak Ulusal Konseyinin başkanı olan František Šebej: "Bu belgesel, NATO ve faşizmin istilasını önlemeye yönelik kardeşçe bir yardım olarak gösterilmiştir, ama bu Rus propaganası, demokrasiye, özgürlüğe ve elbette bize karşı yapılmıştır." şeklinde açıklama yaptı.[86] Çek Cumhurbaşkanı, "Rus televizyonunun yalan söylendiğini ve bunun sadece bir gazetecilik yalanı olduğunu" söyledi.[87] Çek Dışişleri Bakanı Lubomír Zaorálek, filmin gerçekleri, "büyük oranda bozduğunu" söyledi.[84][88] En önemli Rus gazetelerinden Gazeta.ru, belgeyi Rusya'ya zarar veren taraflı ve revizyonist bir belge olarak nitelendirdi.[89]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c Stolarik, M. Mark (2010). The Prague Spring and the Warsaw Pact Invasion of Czechoslovakia, 1968: Forty Years Later. Bolchazy-Carducci Publishers. ss. 137–164. ISBN 9780865167513. 
  2. ^ Conflicted Memories: Europeanizing Contemporary Histories, edited by Konrad H. Jarausch, Thomas Lindenberger, p. 43
  3. ^ "Back to the Business of Reform". Time Magazine. 16 August 1968. http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,838544,00.html. Erişim tarihi: 27 April 2010. 
  4. ^ a b A Look Back … The Prague Spring & the Soviet Invasion of Czechoslovakia. Central Intelligence Agency. Retrieved on 11 June 2016.
  5. ^ a b Washington Post, (Final Edition), 21 August 1998, (Page A11)
  6. ^ a b Soviet Invasion of Czechoslovakia. Globalsecurity.org. Retrieved on 23 June 2011.
  7. ^ Invaze vojsk Varšavské smlouvy do Československa 21. srpna 1968. armyweb.cz. Retrieved on 11 June 2016.
  8. ^ Šatraj, Jaroslav. "Operace Dunaj a oběti na straně okupantů". Západočeská univerzita v Plzni. 8 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20080108194910/http://ruskerealie.zcu.cz:80/texts/text2-12-5.php. Erişim tarihi: 17 November 2015. 
  9. ^ Minařík, Pavel; Šrámek, Pavel. "Čs. armáda po roce 1945". 3 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170903182658/http://armada.vojenstvi.cz/povalecna/. Erişim tarihi: 17 November 2015. 
  10. ^ "The Soviet War in Afghanistan: History and Harbinger of Future War". Ciaonet.org. 27 April 1978. 21 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20120521113614/http://www.ciaonet.org/cbr/cbr00/video/cbr_ctd/cbr_ctd_52.html. Erişim tarihi: 2014-02-13. 
  11. ^ Skomra, Sławomir. "Brali udział w inwazji na Czechosłowację. Kombatanci?" (Polish). Agora SA. 27 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20130927204242/http://lublin.gazeta.pl/lublin/1,35640,14642535,Brali_udzial_w_inwazji_na_Czechoslowacje__Kombatanci_.html. Erişim tarihi: 21 September 2013. 
  12. ^ a b (Çekçe) August 1968 – Victims of the Occupation – Ústav pro studium totalitních režimů. Ustrcr.cz. Retrieved on 23 June 2011.
  13. ^ Jak zemřeli vojáci armád při invazi '68: Bulhara zastřelili Češi, Sověti umírali na silnicích. Hospodářské noviny IHNED.cz. Retrieved on 11 June 2016.
  14. ^ Warsaw Pact invasion of Czechoslovakia. European Network Remembrance and Solidarity. Retrieved on 11 June 2016.
  15. ^ globalsecurity.org (27 April 2005). "Global Security, Soviet occupation of Czechoslovakia". GlobalSecurity.org. 23 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170323173447/http://www.globalsecurity.org/military/world/war/czechoslovakia2.htm. Erişim tarihi: 19 January 2007. 
  16. ^ Soviet invasion of 1968 to have its own web page. Aktualne.centrum.cz. Retrieved on 23 June 2011.
  17. ^ Chafetz, Glenn (30 April 1993). Gorbachev, Reform, and the Brezhnev Doctrine: Soviet Policy Toward Eastern Europe, 1985–1990. Praeger Publishers. ISBN 0-275-94484-0. http://www.amazon.com/Gorbachev-Reform-Brezhnev-Doctrine-1985-1990/dp/0275944840/ref=sr_1_3?ie=UTF8&s=books&qid=1201105119&sr=8-3. Erişim tarihi: 9 October 2009. 
  18. ^ Williams (1997), p 170
  19. ^ Williams (1997), p 7
  20. ^ Czech radio broadcasts 18–20 August 1968
  21. ^ Navrátil (2006), pp 52–54
  22. ^ Ello (1968), pp 32, 54
  23. ^ Von Geldern, James; Siegelbaum, Lewis. "The Soviet-led Intervention in Czechoslovakia". Soviethistory.org. 11 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140311052536/http://soviethistory.org/index.php?action=L2&SubjectID=1968czechoslovakia&Year=1968. Erişim tarihi: 7 March 2008. 
  24. ^ Hochman, Dubček (1993)
  25. ^ Dubček, Alexander (10 April 1968). "Akční program Komunistické strany Československa" (Czech). Action Program (Rudé právo): ss. 1–6. http://library.thinkquest.org/C001155/documents/doc13.htm. Erişim tarihi: 21 February 2008. 
  26. ^ a b Judt (2005), p 441
  27. ^ a b c d e f g Ello (1968), pp 7–8, 129–30, 9, 131
  28. ^ Derasadurain, Beatrice. "Prague Spring". thinkquest.org. 16 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20121016232634/http://library.thinkquest.org/C001155/noframes/summary_spring.htm. Erişim tarihi: 23 January 2008. 
  29. ^ "The Prague Spring, 1968". Library of Congress. 1985. 28 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170428201613/http://country-studies.com/czech-republic/the-prague-spring,-1968.html. Erişim tarihi: 5 January 2008. 
  30. ^ Williams (1997), p 156
  31. ^ Williams (1997), p 164
  32. ^ Williams (1997), pp 18–22
  33. ^ Vaculík, Ludvík (27 June 1968). "Two Thousand Words". Literární listy. 
  34. ^ Mastalir, Linda (25 July 2006). "Ludvík Vaculík: a Czechoslovak man of letters". Radio Prague. 19 Temmuz 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20100719014706/http://www.radio.cz:80/en/article/81466. Erişim tarihi: 23 January 2008. 
  35. ^ Williams, Tieren. The Prague Spring and Its Aftermath: Czechoslovak Politics, 1968–1970. Cambridge, UK: Cambridge University Press, 1997, pp 67.
  36. ^ a b Williams, pp 68
  37. ^ a b c Bren, Paulina (2010). [[[Google Kitaplar]]'da Varşova Paktı'nın Çekoslovakya'ya müdahalesi The Greengrocer and His TV: The Culture of Communism after the 1968 Prague Spring]. Ithaca, NY: Cornell University Press. ss. 23ff.. ISBN 978-0-8014-4767-9. Google Kitaplar'da Varşova Paktı'nın Çekoslovakya'ya müdahalesi. 
  38. ^ Golan, Galia. Cambridge Russian, Soviet and Post-Soviet Studies. Reform Rule in Czechoslovakia: The Dubček Era, 1968–1969. Vol. 11. Cambridge, UK: CUP Archive, 1973, pp 10
  39. ^ Holy, pp 119
  40. ^ Golan, pp 112
  41. ^ Williams, pp 69
  42. ^ a b "1968: Bilateral meeting anticipated Soviet invasion" aktualne.cz. Retrieved on 11 June 2016.
  43. ^ a b c d "The Bratislava Declaration, August 3, 1968" Navratil, Jaromir. "The Prague Spring 1968". Hungary: Central European Press, 1998, pp. 326–329 Retrieved on 4 March 2013.
  44. ^ a b The Bratislava Meeting. stanford.edu. Retrieved on 11 June 2016.
  45. ^ a b Ouimet, Matthew J. (2003). The Rise and Fall of the Brezhnev Doctrine in Soviet Foreign Policy. Chapel Hill and London: The University of North Carolina Press. ss. 67. ISBN 0-8078-2740-1. 
  46. ^ Dawisha, Karen; Hanson, Philip (1981). The 1968 Invasion of Czechoslovakia: Causes, Consequences, and Lessons for the Future in Soviet-East European Dilemmas: Coercion, Competition, and Consent. New York: NY: Homs and Meier Publishers Inc. 
  47. ^ "Russians march into Czechoslovakia". The Times (London). 21 August 1968. http://archive.timesonline.co.uk/tol/viewArticle.arc?articleId=ARCHIVE-The_Times-1968-08-21-01-001&pageId=ARCHIVE-The_Times-1968-08-21-01&manualTopicId=false. Erişim tarihi: 27 May 2010. 
  48. ^ Czechoslovakia 1968 "Bulgarian troops". Google Books. Retrieved on 23 June 2011.
  49. ^ Soviet foreign policy since World .... Google Books. Retrieved on 23 June 2011.
  50. ^ "1955: Communist states sign Warsaw Pact". BBC News. 14 May 1955. http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/14/newsid_3771000/3771065.stm. Erişim tarihi: 27 May 2010. 
  51. ^ NVA-Truppen machen Halt an der tschechoslowakischen Grenze radio.cz. Retrieved on 12 June 2016.
  52. ^ Jerzy Lukowski, Hubert Zawadzki: A Concise History of Poland, 2006. Google Books (17 July 2006). Retrieved on 23 June 2011.
  53. ^ Czechoslovakia 1968 "Hungarian troops". Google Books (22 October 1968). Retrieved on 23 June 2011.
  54. ^ "Springtime for Prague" at. Prague-life.com. Retrieved on 23 June 2011.
  55. ^ "Day when tanks destroyed Czech dreams of Prague Spring" (''Den, kdy tanky zlikvidovaly české sny Pražského jara'') at Britské Listy (British Letters). Britskelisty.cz. Retrieved on 23 June 2011.
  56. ^ Jiri Valenta, "Could the Prague Spring Have Been Saved" Orbis 35 (1991) 597
  57. ^ Valenta (Fn. 23) 599
  58. ^ a b c H. Gordon Skilling, "Czechoslovakia's Interrupted Revolution," (Princeton: Princeton University Press, 1976)
  59. ^ a b c d e Kieran Williams, "The Prague Spring and its aftermath: Czechoslovak politics 1968–1970," (Cambridge: Cambridge University Press, 1997).
  60. ^ Vladimir Kusin, "From Dubcek to Charter 77 (New York, NY: St. Martin’s Press, 1978) 21
  61. ^ http://www.nakedtourguideprague.com/the-man-who-said-no-to-the-soviets/
  62. ^ John Keane, Vaclav Havel: A Political Tragedy in Six Acts (New York: Basic Books, 2000) 213
  63. ^ Bertleff, Erich. Mit bloßen Händen – der einsame Kampf der Tschechen und Slowaken 1968. Verlag Fritz Molden. 
  64. ^ Alexander Dubcek, "Hope Dies Last" (New York: Kodansha International, 1993) 216
  65. ^ Williams (Fn. 25) 42
  66. ^ Letter by Yuri Andropov to Central Committee about the demonstration, 5 September 1968, in the Vladimir Bukovsky's archive, (PDF, faximile, in Russian), JHU.edu
  67. ^ Andropov to the Central Committee. The Demonstration in Red Square Against the Warsaw Pact Invasion of Czechoslovakia. 20 September 1968, at Andrei Sakharov's archive, in Russian and translation into English, Yale.edu
  68. ^ a b (İngilizce) "Hear My Cry – Maciej Drygas". culture.pl. June 2007. 20 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170820200953/http://culture.pl/en/work/hear-my-cry-maciej-drygas. Erişim tarihi: 10 November 2014. 
  69. ^ (İngilizce) "Czech Prime Minister Mirek Topolánek honoured the memory of Ryszard Siwiec". www.vlada.cz. Press Department of the Office of Czech Government. 21 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170821003900/https://www.vlada.cz/scripts/detail.php?id=21158. Erişim tarihi: 22 August 2008. 
  70. ^ Allinson, Mark (2000). Politics and Popular Opinion in East Germany, 1945–68. Manchester University Press. ss. 149–150. ISBN 978-0719055546. 
  71. ^ Bundeszentrale für politische Bildung: Die versäumte Revolte: Die DDR und das Jahr 1968 – Ideale sterben langsam (in German). Bpb.de (2 March 2011). Retrieved on 23 June 2011.
  72. ^ a b c d e f g h Franck, Thomas M. (1985) (İngilizce). Nation Against Nation: What Happened to the U.N. Dream and What the U.S. Can Do About It. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-503587-9. 
  73. ^ "International; Prague's Spring Into Capitalism" by Lawrence E. Joseph at The. New York Times (2 December 1990). Retrieved on 23 June 2011.
  74. ^ Jutikkala, Eino; Pirinen, Kauko (2001). Suomen historia (History of Finland). ISBN 80-7106-406-8.
  75. ^ a b c d Hitchens, Christopher (25 August 2008). "The Verbal Revolution. How the Prague Spring broke world communism's main spring". Slate. 20 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170820204414/http://www.slate.com/articles/news_and_politics/fighting_words/2008/08/the_verbal_revolution.html. Erişim tarihi: 2015-01-02. 
  76. ^ Devlin, Kevin. "Western CPs Condemn Invasion, Hail Prague Spring". Open Society Archives. 24 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160424043238/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/22-4-11.shtml. Erişim tarihi: 10 November 2014. 
  77. ^ Tuomioja, Erkki (2008). "The Effects of the Prague Spring in Europe". 29 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170829080325/https://tuomioja.org/puheet/2008/12/the-effects-of-the-prague-spring-in-europe-2-6-2008/. Erişim tarihi: 2015-01-02. 
  78. ^ a b Raduševič, Mirko. "Gorbačov o roce 1968: V životě jsem nezažil větší dilema" (cs-cz). 20 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170820203538/http://www.literarky.cz/politika/domaci/15647-gorbaov-o-roce-1968-v-ivot-jsem-nezail-vti-dilema. 
  79. ^ "Soviet, Warsaw Pact Call 1968 Invasion of Czechoslovakia a Mistake With AM-Czechoslovakia, Bjt". 20 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170820201914/http://www.apnewsarchive.com/1989/Soviet-Warsaw-Pact-Call-1968-Invasion-of-Czechoslovakia-a-Mistake-With-AM-Czechoslovakia-Bjt/id-f21e2079f05ce74b2ae605f1468c3435. Erişim tarihi: 2015-06-02. 
  80. ^ "Soviets: Prague Invasion Wrong" (en). tribunedigital-chicagotribune. http://articles.chicagotribune.com/1989-12-05/news/8903150435_1_warsaw-pact-prague-spring-soviet-forces. 
  81. ^ "Radio Prague – Putin: Russia bears "moral responsibility" for 1968 Soviet invasion". 29 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160629091827/http://www.radio.cz/en/section/curraffrs/putin-russia-bears-moral-responsibility-for-1968-soviet-invasion. Erişim tarihi: 2015-06-02. 
  82. ^ "Russian TV doc on 1968 invasion angers Czechs and Slovaks". BBC News. 1 June 2015. http://www.bbc.com/news/world-europe-32959054. 
  83. ^ "Russian Documentary On 'Helpful' 1968 Invasion Angers Czechs". Radio Free Europe. 1 June 2015. http://www.rferl.org/content/russian-documentary-on-helpful-1968-invasion-angers-czechs/27047867.html. 
  84. ^ a b Mortkowitz Bauerova, Ladka; Ponikelska, Lenka (1 June 2015). "Russian 1968 Prague Spring Invasion Film Angers Czechs, Slovaks". bloomberg.com. https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-06-01/slovaks-condemn-russian-documentary-on-1968-warsaw-pact-invasion. 
  85. ^ "Statement of the Speaker of the Ministry of Foreign and European Affairs of the Slovak Republic on the documentary film of the Russian television about the 1968 invasion". Ministry of Foreign and European Affairs of the Slovak Republic. 31 May 2015. http://www.mzv.sk/servlet/content?MT=/App/WCM/main.nsf/vw_ByID/ID_C0B1D004B5A332B2C1257627003301E7_EN&OpenDocument=Y&LANG=EN&TG=BlankMaster&URL=/App/WCM/Aktualit.nsf/%28vw_ByID%29/ID_4E6407DFBF0FFE00C1257E570023F671. 
  86. ^ "Fico to return to Moscow to meet Putin, Medvedev". Czech News Agency (Prague Post). 1 June 2015. http://www.praguepost.com/eu-news/48070-fico-to-return-to-moscow-to-meet-putin-medvedev. 
  87. ^ "Zeman: Ruská televize o roce 1968 lže, invaze byla zločin" (cs-CZ). Novinky.cz. https://www.novinky.cz/domaci/371331-zeman-ruska-televize-o-roce-1968-lze-invaze-byla-zlocin.html. 
  88. ^ "Ministr Zaorálek si předvolal velvyslance Ruské federace" (Czech). Ministry of Foreign Affairs of the Czech Republic. 1 June 2015. http://www.mzv.cz/jnp/cz/udalosti_a_media/tiskove_zpravy/x2015_06_01_ministr_zaoralek_si_predvolal.html. 
  89. ^ "Neobjektivita škodí Rusku, napsal k dokumentu o srpnu 1968 ruský deník" (cs-CZ). Novinky.cz. https://www.novinky.cz/zahranicni/evropa/371168-neobjektivita-skodi-rusku-napsal-k-dokumentu-o-srpnu-1968-rusky-denik.html. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]