Valdoculuk

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Valdocular'ın simgesi: Lux lucet in tenebris "Işık karanlıkta yanıyor."

Valdoculuk, ilk olarak 12. yüzyılda dindar laikat kesimin Lyonlu Petrus Valdo'nun düşünceleri etrafında toplanması üzerine Güney Fransa'da kurulmuş çileci bir akımdır. Katolik Kilisesi'ne karşı takındığı eleştirel yaklaşım nedeniyle zaman zaman proto-protestan (önprotestan) olarak da adlandırılan Valdocular, Katolik Kilisesi'nce sapkın ilan edilmiş, engizisyona tabii tutulmuş ve dinden atılmıştır.

Katolik Kilisesi'nin uyguladığı büyük baskılara rağmen hızla yayılan akımın düşünceleri, sonraki dönemde reform hareketini de etkilemiştir. Bugün hala bilhassa İtalya, Güney Almanya (Ötisheim) ve Güney Amerika'nın bazı ülkelerinde olmak üzere yaklaşık 100.000 takipçisi bulunan Valdocular'ın kiliseleri oldukça sade olmakla birlikte, haç ve altar bulundurmazlar.

Valdoculuk tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Olay
1177 Petrus Valdo varlığını bırakıp, Lyon'da fakirlik vaaz eden bir akımın kurucusu olur.
1179 Valdocular Papa III. Alexander'dan vaaz izni isterler.
1182–1183 Valdocuların Lyon'dan kovulması. Akımın diğer bölgelerde yayılması.
1184 Papa III. Lucius Verona Konsili'nde Valdoculuğu sapkın ilan eder.
1218 Petrus Valdo'nun ölümü. Valdocular, Bergamo'da inanç meselelerinin konuşulduğu bir konferans düzenlerler.
1231 Valdoculuğun Trier'de yayılması.
1335–1353  Gallus von Neuhaus ile Valdoculara karşı zulm başlar.
1391–1398 Almanya ve Avusturya'da zulümler Petrus Zwicker önderliğinde devam eder.
1532 Katalonya ve Luberon bölgesindeki Valdocular, reform hareketine dahil olurlar.
1545 Luberon bölgesinde yaşanan zulümler.
1560 Piyemontlu Valdocular, Confessio Gallicana'yı kaleme alırlar.
1560–1561 Katalonya'daki Valdocuların yokedilişi.
1655 Piyemont mezalimi.
1685 XIV. Louis, Reform Kiliseleri'ni yasaklar. Birçok Valdocu İsviçre ve Almanya'ya kaçar.
1687 Piyemontlu Valdocular Savoie Hanedanınca kovulur.
1689 Piyemontlu Valdocular'ın bölgelerine geri dönüşleri
1698 Piyemont'tan ikinci kovuluş.
1699–1701 Güney Hessen'de Valdocu gruplar kuruluyor.
1805–1830 Almanya'daki Valdocular protestan kiliselerine dahil ediliyor.
1834 Alexis Muston'un „Histoire des Vaudois des vallées du Piémont et de leurs colonies, depuis leur origine jusqu’à nos jours“ adlı eserinin yayınlanışı.
1848 Sardinya Krallığı Valdoculara tam vatandaşlık haklarını veriyor. Valdocuların tölere edilmesinin başlangıcı. (culto tolerato).
1850 Fakirlik sebebiyle Valdocular yerleştikleri Valdocu yaylalarını terk ediyor.
1929 Valdocu kiliselere kanunen izin veriliyor. (culto ammesso).
1948 İtalya'da bütün dinler kanun önünde eşit sayılması.
1975/1979 İtalyan Valdocular, İtalyan Methodistlerle biraraya gelerek Chiesa Evangelica Valdese'yi kuruyorlar.
2010 Valdocu Kiliseler, bütün Reform Kiliseleri'nin dahil olduğu topluluğa üye oluyor.
2015 İlk defa Papa (Franciscus) tarihte yaşananlardan ötürü Valdoculardan özür diledi.

Ek okuma[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Gabriel Audisio: Die Waldenser. Die Geschichte einer religiösen Bewegung. München 1996.
  • Peter Biller: The Waldenses, 1170–1530. Between a religious order and a church. Variorum Collected Studies Series 676, Aldershot 2001.
  • Euan K. Cameron: Art. Waldenser. In: Theologische Realenzyklopädie 35 (2003), S. 388–402.
  • Martin Erbstößer: Sozialreligiöse Strömungen im späten Mittelalter. Geißler, Freigeister und Waldenser im 14. Jahrhundert. Berlin 1970.
  • Martin Erbstößer: Strukturen der Waldenser in Deutschland im 14. Jahrhundert. In: Sabine Tanz (Hrsg.): Mentalität und Gesellschaft im Mittelalter. Beiträge zur Mentalitätsgeschichte 2, Frankfurt am Main 1993, S. 95–106.
  • Helga Fiala: Die Waldenser zu Steyr: Eine vorreformatorische Bewegung. Ennsthaler Verlag, Steyr 2017, ISBN 978-3-85068-974-8.
  • Bernard Gonnet: Les Vaudois au Moyen Age. 1976.
  • Giovanni Gonnet: Le cheminement des vaudois vers le schisme et l'hérésie. Cahiers de civilisation médiévale 19, 1976.
  • Theo Kiefner: Die Privilegien der nach Deutschland gekommenen Waldenser. Stuttgart 1991.
  • Theo Kiefner: Die Waldenser auf ihrem Weg aus dem Val Cluson durch die Schweiz nach Deutschland 1532–1820/30, 5 Bände.
    • Band 1: Reformation und Gegenreformation im Val Cluson 1532–1730. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1985.
    • Band 2: Vorübergehend nach Deutschland 1685–1698. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1985.
    • Band 3: Endgültig nach Deutschland 1698–1820/30. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1995.
    • Band 4: Die Pfarrer der Waldenserkolonien in Deutschland. Die Pfarrer und ihre Gemeinden. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1997.
  • Dietrich Kurze: Zur Ketzergeschichte der Mark Brandenburg und Pommerns vornehmlich im 14. Jahrhundert. Luziferianer, Putzkeller und Waldenser. In: Jahrbuch für die Geschichte Mittel- und Ostdeutschlands 16/17 (1968), S. 50–94.
  • Albert de Lange, Gerhard Schwinge (Hrsg.): Beiträge zur Waldensergeschichtsschreibung. Insbesondere zu deutschsprachigen Waldenserhistorikern des 18. bis 20. Jahrhunderts, Waldenserstudien 1, Verlag Regionalkultur, Ubstadt-Weiher 2003, ISBN 978-3-89735-235-3.
  • Albert de Lange: Die Waldenser. Geschichte einer europäischen Glaubensbewegung in Bildern. Karlsruhe 2000, ISBN 3-89116-048-8.
  • Sandra Marcella Lucia Liebscher: Gegenwärtige kulturelle Probleme und Varianten der Valdesi. Ethnographie der italienischen Waldenser 1991–1993. In: Abhandlungen zur Geschichte der Geowissenschaften und Religion. Umwelt-Forschung, Beiheft 8, Bochum 1994, ISBN 3-8196-0301-8.
  • Barbro Lovisa: Italienische Waldenser und das protestantische Deutschland 1655 bis 1989. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1993.
  • Amadeo Molnár: Die Waldenser. Geschichte und europäisches Ausmaß einer Ketzerbewegung. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1980.
  • Waltraud Plieninger: Waldenser – Glaubensflüchtlinge nach dem Dreißigjährigen Krieg in Württemberg. In: Migration 45 (2002) (online).
  • Martin Schneider: Europäisches Waldensertum im 13. und 14. Jahrhundert. Gemeinschaftsform – Frömmigkeit – sozialer Hintergrund. Berlin 1981.
  • Kurt-Victor Selge: Die ersten Waldenser. Mit Edition des Liber Antiheresis des Durandus von Osca. 2 Bände, Arbeiten zur Kirchengeschichte 37, Berlin 1967.
  • Paul R. Tarmann: Der Armutsbegriff der Waldenser. Eine sozialphilosophische Annäherung. Frankfurt am Main 2010, ISBN 978-3-631-60203-4.
  • Giorgio Tourn: Geschichte der Waldenser-Kirche. Claudiana, Turin 1980. (Neuausgabe: Geschichte der Waldenser. Kitab-Verlag, Klagenfurt/Neuendettelsau, Erlanger Verlag für Mission und Ökumene 2006.)
  • Kathrin Utz Tremp (Hrg.): Quellen zur Geschichte der Waldenser von Freiburg im Üchtland (1399–1439). Monumenta Germaniae Historica, Quellen zur Geistesgeschichte des Mittelalters 18. Hannover 2000, ISBN 3-7752-1018-0.
  • Tullio Vinay: Liebe, die Berge versetzt. Quell-Verlag, Stuttgart 1997, ISBN 3-7918-3452-5.
  • Martin Windischhofer: Die Waldenser in Österreich. Aufbruch, Verfolgung und Wandel der frühen Bewegung bis 1315. Universitätsschrift, Wien 2006.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]