Usame bin Ladin'in Abbottabad'daki kompleksi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Usame bin Ladin'in Abbottabad'daki kompleksi
Osama bin Laden compound2.jpg
Kompleksin 4 Mayıs 2011'de çekilen fotoğrafı
kompleks'nın Pakistan'da bulunduğu yer
kompleks
kompleks
Bin Ladin'nin Abbottabad'da saklandığı yerin konumu
Genel bilgiler
Konum Bilal Town, Abbottabad, Hayber-Pahtunhva, Pakistan
Koordinatlar 34°10′09.51″K 73°14′32.78″D / 34.1693083°K 73.2424389°D / 34.1693083; 73.2424389Koordinatlar: 34°10′09.51″K 73°14′32.78″D / 34.1693083°K 73.2424389°D / 34.1693083; 73.2424389
Başlama 2004
Tamamlanma 2005
Yıkılma 26 Şubat 2012
Teknik detaylar
Zemin alanı 3.500 m2 (38.000 ft2)
Tasarım ve inşaat
Mimar Muhammed Yunus
Baş müteaahhit Nur Muhammed

Usame bin Ladin'in Abbottabad'daki kompleksi veya yerel halk tarafından bilinen adıyla Veziristan Konağı (Urduca: وزیرستان حویلی - Veziristan Haveli), el-Kaide'nin kurucuları arasında yer alan ve örgütün kuruluşundan 2 Mayıs 2011'deki ölümüne kadar liderliğini üstlenen Usame bin Ladin'in bir dönem gizli olarak yaşadığı, çeşitli yapılardan oluşan komplekstir. Pakistan'ın Hayber-Pahtunhva eyaletindeki Abbottabad şehrine bağlı Bilal Town kasabasında yer alan kompleks, Pakistan Harp Akademisi'nin yaklaşık 1,3 km (0,8 mi) güneybatısında, toprak bir yolun sonunda bulunmaktaydı.

Bin Ladin; Pakistanlı bir istihbarat görevlisinin ifadesine göre Ocak 2006'da, eşlerinden biri olan Emel Ahmed Abdülfettah'ın yakalandıktan sonra Pakistanlı yetkililerce yapılan sorgulamasındaki ifadesine göre ise 2005'te burada yaşamaya başlamıştı. Üç katlı bir ana yapının bulunduğu kompleksin etrafı beton duvarlar ve bu duvarların üzerine çekilen dikenli tellerle çevriliydi. Giriş kısmında metal bir güvenlik kapısının yer aldığı komplekste çeşitli hayvanlar ile bir sebze bahçesi de bulunuyordu. Bin Ladin'in kuryeliğini yapan Ebu Ahmed el-Kuveyti'nin varlığını ve konumunu tespit eden Amerikalı istihbaratçılar, bu sayede Ağustos 2010'da komplekse ulaştı. Yapılan gözlem ve incelemeler sonucunda komplekste bin Ladin'in kalma ihtimalinin yüksek olduğu tespit edildi. 2011'de, 1 Mayıs'ı 2 Mayıs'a bağlayan gece Amerikan kuvvetlerince komplekse yapılan ve Neptün Mızrağı Harekâtı olarak adlandırılan baskında, bin Ladin'in yanı sıra komplekste yaşayan dört kişi öldürüldü. Harekât sonrasında kullanılmayan ve Pakistan polisi tarafından korunan kompleks, Şubat 2012'de Pakistanlı yetkililer tarafından yıkıldı.

Kuryenin tespiti ve kompleksin bulunması[değiştir | kaynağı değiştir]

Usame bin Ladin'in kuryeliğini yapan Ebu Ahmed el-Kuveyti'nin varlığını ve konumunu tespit eden Amerikalı istihbarat yetkilileri, el-Kuveyti'yi takip ederek Ağustos 2010'da bu komplekse ulaştı.[1][2] CIA, uydu görüntüleri ve istihbarat raporlarını kullanarak Abbottabad'daki komplekste yaşayan kişilerin kimliğini belirlemeye çalıştı. Eylül 2010'da yapının önemli birini saklamak için inşa edildiği kararına varılırken, bu önemli kişinin bin Ladin olabileceği belirlendi.[1][2] Yetkililerin tahminine göre bin Ladin burada en genç karısı ve ailesiyle birlikte yaşamaktaydı.[2]

Geçmişi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kompleksin bulunduğu arazinin, kompleksin inşasından önceki (2004) ve sonraki (2011) uydu görüntüsü.

Gulf News'te yayınlanan bir haberde yer alan üst düzey bir istihbarat yetkilisinin açıklamasına göre kompleks, daha önceleri Servislerarası İstihbarat (ISI) tarafından güvenli ev olarak kullanılmıştı.[3] Aynı haberde başka bir yetkili, bu ev olmasa da evin üzerinde bulunduğu kompleks veya bölgenin ISI tarafından kullanıldığını öne sürmüştü.[3] BBC News'teki bir haberde yer verilen bir ISI yetkilisinin açıklamalarına göre; hâlâ inşa hâlinde olan komplekse, Ebu Ferec el-Libi'nin burada olduğu şüphesiyle 2003 yılında ISI tarafından bir baskın düzenlenmiş ve bu tarihten sonra kompleksin artık takip listesinde olmadığı belirtilmişti.[4] Bir güvenlik görevlisinin The New York Times'ta yer alan ifadesine göre bina 2004 yılında tamamlanmıştı. Aynı haberde, kendi arazisini de aynı yıl satın aldığını belirten civarda yaşayan birisi de arazinin satın alınma ve binanın tamamlanma tarihini 2004 olarak verirken; bir güvenlik görevlisinin de binanın 2004'te tamamlandığı yönündeki sözleri de yer almıştı.[5] Associated Press tarafından yayınlanan resmî tapu belgelerine göre kompleksin bulunduğu arazinin parselleri 2004-2005 yılları arasındaki dört farklı dönemde, Muhammed Erşad (gerçek adı İbrahim Said Ahmed olan kuryenin tanındığı adlardan biri) adına düzenlenmiş sahte bir kimlik ve adres kullanan kişi tarafından yaklaşık $48.000 karşılığında alınmıştı.[6][7] Associated Press'e konuşan Gazi Mehfuz ül-Hak, kompleksin bulunduğu arazideki parselleri 2005'te Erşad Han adlı birine sattığını söyledi.[6] Erşad Han'ın araziyi "bir amca" için aldığını söylediğini ifade eden ül-Hak, araziyi satması sonrasında kendisiyle birkaç kez karşılaştığını ve "araziniz artık çok değerli" dediğini belirtti.[6] Tapu belgelerine göre arazideki diğer iki parseli Kasım 2004'te alan Muhammed Erşad, parsellerin sahibi Rece İmtiyaz Ahmed'in ifadesine göre, bahsi geçen arazileri bir aracı kullanarak almıştı.[6] The Sun'a konuşan Pakistanlı bir istihbarat görevlisi, "elde ettikleri istihbarat verilerine göre bin Ladin'in komplekse ilk kez 6 Ocak 2006'da giriş yaptığına tamamıyla inandıklarını" söyledi.[8] Abbottabad Komisyonunun oluşturduğu raporda, komplekste yakalanan kadınların Pakistanlı güvenlik güçlerince yapılan sorgulanmalarına yer verilmekteydi. Buradaki ifadelerinde kadınlar, 2005 yılından beri bin Ladin ile birlikte burada yaşadıklarını söylemişlerdi.[9]

Neptün Mızrağı Harekâtı, sonrası ve yıkımı[değiştir | kaynağı değiştir]

2011'in 1 Mayıs'ını 2 Mayıs'a bağlayan gece Amerikan özel kuvvetlerine bağlı iki düzine harekâtçı tarafından gerçekleştirilen ve Neptün Mızrağı Harekâtı olarak adlandırılan komplekse düzenlenen baskında; Usame bin Ladin'in yanı sıra bin Ladin'in oğlu Halid, Ebu Ahmed el-Kuveyti, Ebu Ahmed el-Kuveyti'nin kardeşi Ebrar ve Ebrar'ın karısı Büşra öldürüldü.[10] Amerikalı yetkililer tarafından yapılan açıklamada harekâtta, evde bulunan on sabit disk, çeşitli belgeler, DVD'ler, yüze yakın USB bellek, iki düzine cep telefonu ve elektronik ekipmanlar ele geçirilmişti.[11][12][13] Pakistan tarafının baskından haberi olmazken,[10] Amerikan kuvvetlerinin bölgeden ayrılması sonrasında önce kompleksin bulunduğu bölgeye giden orduya bağlı birimler, daha sonra ise polis kompleksin güvenliğini sağladı.[14] Baskın sırasında acil iniş gerçekleştiren ve kullanılan teknolojinin açığa çıkmaması için harekâtçılar tarafından kurulan patlayıcılarla patlatılan Amerikan kuvvetlerine ait Sikorsky UH-60 Black Hawk helikopterin kompleks içinde kalan kısımları ise bir süre sonra kaldırıldı.[10][15] Baskının ardından içeride çekilen bazı fotoğraflar ile bir video ABC News tarafından,[16] baskında öldürülen erkeklerin fotoğrafları da dahil olmak üzere farklı fotoğraflar da Reuters tarafından kamuoyuyla paylaşıldı.[17]

Harekât sonrasında kullanılmayan ve polis tarafından korunan kompleks, 25 Şubat 2012 akşamında başlayan işlemler sonrasında Pakistanlı yetkililer tarafından yıkıldı.[18][19] Yıkıma harekâttan hemen sonra karar verildiği, Pakistan hükûmetinin ABD güçlerinin operasyonunu soruşturma amacıyla bir yargı komisyonu kurmasıyla yıkımdan vazgeçildiği ifade edildi.[18] Pakistan hükûmetinden yıkım sebebi hakkında resmî bir açıklama gelmedi.[20] Pakistanlı bir yetkili, yargı komisyonunun işini büyük oranda tamamlaması ve herhangi bir soruşturma için binaya ihtiyaç duyulmaması nedeniyle binanın yıkılmasına karar verildiğini belirtti.[18] Medyada ise kompleksin Pakistan askeriyesi ve istihbaratı için bir zayıflık veya utanç sembolü olduğu, bir el-Kaide tapınağı hâline gelmesinden çekinildiği ve operasyon sonrasında Abbottabad'daki yerel halkın bölgedeki sıkı güvenlik önlemlerinden şikayet etmesi gibi sebeplerle yıkıldığı söylendi.[20]

Mimarisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yerleşim planı

Üç katlı kompleks, toprak bir yolun sonunda ve Abbottabad şehir merkezinin yaklaşık 4 km (2,5 mi) kuzeydoğusunda, Bilal Town adlı kasabada bulunuyordu.[1][21][22] Kompleksin 1,3 km (0,8 mi) kadar kuzeydoğusunda ise Pakistan Harp Akademisi yer almaktaydı.[23] Aralık 2011'de yayınlanan evin orijinal planlarında evin inşasının Modern Associates adlı firma tarafından gerçekleştirildiği belirtilmekteydi. İki ortağın işlettiği firmanın ortaklarından biri olan Cüneyd Yunus, planın babası Muhammed tarafından çizildiğini söylemişti. Başlangıçta ev iki katlı planlanmış, üçüncü kat ise kaçak olarak çıkılmıştı.[24] İnşaat, Nur Muhammed adlı müteahhidin yönetiminde gerçekleştirildi.[25] Amerikalı yetkililer kompleksin tahmini değerini $1 milyon olarak gösterirken, yerel emlak firmaları en fazla $250.000 değer biçmişti.[26][27]

Yaklaşık 3.500 m2 (38.000 ft2) alana yayılan[28] kompleksi çevreleyen beton duvarın yüksekliği 3,7-5,5 m (12-18 ft) arasında değişmekteydi ve üst kısmına dikenli tel çekilmişti.[1][2] Komplekse giriş yapılan ana metal kapı, her iki yanında duvarların yer aldığı bir koridora çıkıyordu.[29] Sağ tarafta, ürün yetiştirilen bahçe ile toplanan ürünlerin konulduğu kulübenin de yer aldığı alan vardı.[29] Komplekste ayrıca hayvanların yaşadığı ayrı bir bölge de bulunuyordu.[29] Koridorun sonunda yer alan ikinci bir metal kapının ardında; yatak odası, banyo, mutfak ve kilerden oluşan ve duvarlarla çevrili ana binanın bulunduğu alandan metal bir kapıyla ayrılan tek katlı misafirhanenin bulunduğu bölgede bir de garaj yer almaktaydı.[2][29] Kompleksin içindeki üç katlı ana binanın çevresi ayrı bir duvarla çevrelenmişti ve misafirhaneden açılan metal bir kapıdan geçilerek bu bölgeye giriş yapılmaktaydı.[29] Ana binanın bulunduğu bölümün avlusunda dört bir yanında pencere bulunan bir odadan oluşan küçük bir yapı, bu yapının yanında ise su deposu ile ekmek fırını bulunmaktaydı.[29]

Aralık 2011'de yayınlanan ve iki katlı olarak görülen ana yapının orijinal planlarında zemin katta dört oda, üç banyo, bir mutfak ve bir kiler, ikinci katta ise dörder banyo ve oda vardı.[30] İkinci ve üçüncü katlarda birer balkon bulunurken, üçüncü kattaki balkonun etrafı 2,1 m (7 ft) yüksekliğindeki duvarla çevrelenmişti.[2][29] Üçüncü kattaki pencereler opaktı.[31] Evin yola bakan cephesinde herhangi bir pencere yoktu.[2] Teras kısmında dikdörtgen şeklinde, yaklaşık 2,13 m (7 ft) yükseliğinde bir güvenlik duvarı vardı.[31]

Komplekste yaşam[değiştir | kaynağı değiştir]

Kompleksin duvarları ve ana binanın görünümü.

Yerel halk yapıyı, sahiplerinin Veziristan'dan olduğunu düşündükleri için "Veziristan Konağı" olarak biliyordu.[32] Neptün Mızrağı Harekâtı sırasında komplekste Usame bin Ladin, bin Ladin'in Hayriye Sabar, Siham Sabar ve Emel Ahmed Abdülfettah adlarındaki üç eşi,[33] bin Ladin ile Siham Sabar'ın oğlu Halid,[33] bin Ladin ile Siham'ın kızları Meryem ve Sümeyye,[33] bin Ladin ile Emel'in Safiye,[33] Zeyneb[34] ile Asiye[34] adlarındaki kız ve Hüseyin[35] ile İbrahim[34] adındaki erkek çocukları, bin Ladin'in Abdullah ile Hamza adlarındaki erkek, Fatma adındaki kız ve adı açıklanmayan bir torunu,[36][37][38] Ebrar ve karısı Büşra, İbrahim ve karısı Meryem ile çiftin Abdürrahman ve Halid adlarındaki oğulları, Rahime adlı kızı ve adı bilinmeyen bir çocuğu olmak üzere toplam 24 kişiye rastlanmıştı.[39][40] Kompleksin misafirhane kısmı ile ana binanın zemin katında Ebrar ve İbrahim kardeşler ile aileleri, ana binanın ikinci katında bin Ladin'in yaşça büyük iki eşi, çocukları ve torunları, üçüncü katında ise bin Ladin ile en genç eşi Emel kalmaktaydı.[29][31]

Gerekli izinleri aldıktan sonra Şubat 2012'de eve giren CNN muhabiri Peter Bergen, bin Ladin'in yatak odasında Just for Men marka siyah saç boyası ile ampisilin, ibuprofen, Nestlé enerji glukoz bantları, Amplicox (penisilin) ve Spasler P şurup (spazm çözücü) gibi ilaçlar bulduğunu yazdı.[29] NBC News'te yayınlanan bir haberde ise Pakistanlı yetkililerin komplekste peptik ülser ilacı, gabapentin (sinirsel rahatsızlıkların tedavisi için), ampisilin (antibiyotik), Natrilix (yüksek tansiyon ilacı), Grucid (gastrit ve reflü tedavisinde kullanılan bir tür omeprazol), Avena şurubu (beyaz yulaftan elde edilen, yapay tatlandırıcı veya cinsel güç arttırıcı olarak kullanılan doğal bileşen), NIFIM (antibiyotik), Tixylix (öksürük ve nezle şurubu), Brufen (ağrı kesici olarak kullanılan ibuprofen) ve Dettol (antiseptik) bulduğu belirtildi.[41] Üçüncü kattaki bin Ladin'in yatak odasının yanında bir çalışma odası, alaturka tuvalet ve mutfak da vardı.[29][31] Evdeki yataklar kontrplak yığınları üzerine konulmuştu.[29][31]

Komplekste internet ve telefon hattı bulunmuyordu.[42] İçeridekiler, komşu evlerdekilerin yaptığı gibi çöplerini toplanması için dışarı bırakmak yerine yakmaktaydı.[21]

Kompleks yakınlarında yer alan bir market sahibi, evden gelenlerin 10 kişilik yiyecek alışverişi yaptığını, her zaman en iyi markalardan aldıklarını ve ödemeyi nakit yaptıklarını söyledi.[43] Harekât sonrasında Pakistanlı yetkililer evde hurma, kuru yemiş, yumurta, zeytinyağı ve kurutulmuş et gibi gıdalar buldu.[44] Öte yandan kompleks içerisinde bir sebze bahçesi ile tavşanlar, bal arıları[29] tavuklar ve bir inek vardı.[44] Yakınlarda yaşayan ve çiftçilikle uğraşan bir kişi kompleksteki sebze bahçesinin hasatını gerçekleştirmekteydi.[44]

Abbottabad Komisyonu Raporu'nda bin Ladin'in eşlerinin; eve Ebrar ve İbrahim dışında hiç kimsenin girmediğini, bin Ladin ailesi ile Ebrar ve İbrahim'in ailelerinin herhangi bir yakınlık kurmadığını, çocukların birlikte oynamadığını ifade ettiği belirtilmekteydi.[9]

The New York Times'ta yayınlanan haberde evin yakınlarında yaşayan bir kadın, evde yaşayan kadınların başkalarıyla sosyalleşmediğini, diğer evleri ziyaret etmediğini, yalnızca kendilerine eşlik eden eşleriyle birlikte ve arabayla dışarı çıktıklarını ifade etti.[5] Yine komşuların ifadelerine göre evdekiler namaz kılmak için camiye gitmekte ve bölgedeki cenaze törenlerine katılmaktaydı.[5] Başka bir komşu ise çocukların toplarının oyun oynarken zaman zaman kompleksin bahçesine kaçtığını ve içeridekilerin topu geri vermek yerine çocuklara 50 rupi verdiğini ifade etmişti.[5] Bölgede çocuk felci aşısı dağıtımı yapan bir kadın, komplekste yaşayan birine aşıyı verdiği sırada içeride park hâlinde birkaç SUV gördüğünü söyledi.[45]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d Mazetti, Mark; Cooper, Helene (2 Mayıs 2011). "Detective Work on Courier Led to Breakthrough on Bin Laden". The New York Times (İngilizce). 16 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  2. ^ a b c d e f g Dedman, Bill. "How the U.S. tracked couriers to elaborate bin Laden compound" (İngilizce). MSNBC. 2 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ a b Ahmed, Eşfak (3 Mayıs 2011). "Bin Laden compound in Pakistan was once an ISI safe house" (İngilizce). Gulf News. 12 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  4. ^ Bennett-Jones, Owen (3 Mayıs 2011). "Bin Laden: Pakistan intelligence agency admits failures" (İngilizce). BBC News. 12 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ a b c d Gall, Carlotta (3 Mayıs 2011). "Behind High Walls, Model Neighbors Were Harboring a Fugitive". The New York Times (İngilizce). Abbottabad. 25 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  6. ^ a b c d Toosi, Nahal; Khan, Zarar (4 Mayıs 2011). "Property records give new insights into bin Laden". Business Week (İngilizce). Abbottabad. 27 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  7. ^ "Osama lived in Haripur before moving to Abbottabad". Dawn (İngilizce). 7 Mayıs 2011. 11 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  8. ^ Parker, Nick (5 Mayıs 2011). "I was brickie for Bin Laden...but only knew him as The Master". The Sun (İngilizce). 13 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  9. ^ a b Coll, Steve (10 Temmuz 2013). "The Women in Abbottabad: What Pakistan Learned". The New Yorker (İngilizce). 20 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  10. ^ a b c Schmidle, Nicholas (8 Ağustos 2011). "Getting Bin Laden". The New Yorker (İngilizce). 13 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  11. ^ Allen, Mike (2 Mayıs 2011). "Osama bin Laden raid yields trove of computer data". Politico (İngilizce). 14 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  12. ^ Goldman, Adam; Brummitt, Chris (2 Mayıs 2011). "Bin Laden's demise: Long pursuit, burst of gunfire" (İngilizce). Associated Press. 6 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  13. ^ Hayes, Stephen F. (15 Eylül 2014). "Al Qaeda Wasn't 'on the Run'". The Weekly Standard. 20 (1). 19 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  14. ^ "Bin Laden house handed over to police". Herald Sun (İngilizce). Australian Associated Press. 3 Mayıs 2011. 
  15. ^ Greenhill, Sam; Williams, David; Hussain, Imtiaz (3 Mayıs 2011). "How a 40-minute raid ended ten years of defiance, as American troops' head cameras relayed every detail to the President" (İngilizce). Mail Online. 19 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  16. ^ Villarreal, Yvonne; Collins, Scott (3 Mayıs 2011). "ABC News beats others with Osama bin Laden photos and video". Los Angeles Times (İngilizce). 17 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  17. ^ "Osama bin Laden compound in Abbottabad - in pictures". The Guardian (İngilizce). 4 Mayıs 2011. 11 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  18. ^ a b c "Osama Bin Laden compound demolished in Pakistan" (İngilizce). BBC News. 27 Şubat 2012. 20 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  19. ^ Ladd, Trevor J. (27 Şubat 2012). "Osama Bin Laden's Pakistani Compound Demolished" (İngilizce). ABC News. 14 Haziran 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  20. ^ a b "4 reasons Pakistan demolished bin Laden's compound". The Week (İngilizce). 27 Şubat 2012. 21 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  21. ^ a b Zengerle, Patricia; Bull, Alister (2 Mayıs 2011). "Bin Laden was found at luxurious Pakistan compound" (İngilizce). Reuters. 8 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  22. ^ Myers, Steven Lee; Bumiller, Elisabeth (2 Mayıs 2011). "Obama Calls World 'Safer' After Pakistan Raid". The New York Times (İngilizce). 2 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  23. ^ Sherwell, Philip (7 Mayıs 2011). "Osama bin Laden killed: Behind the scenes of the deadly raid". The Daily Telegraph (İngilizce). Londra. 15 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  24. ^ Buncombe, Andrew (20 Aralık 2011). "The actual plans for Bin Laden's "pucca" house". The Independent (İngilizce). 3 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  25. ^ Nelson, Dean; Crilly, Crilly (8 Mayıs 2011). "Osama bin Laden killed: Hidden in plain sight". The Daily Telegraph (İngilizce). Çak Şah Muhammed ve İslamabad. 24 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  26. ^ Bevan, Rob (26 Mayıs 2011). "Abbottabad, Pakistan – The presence of Bin Laden's hideout creates a dilemma for Pakistan". Architectural Review (İngilizce). 12 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  27. ^ Walsh, Declan (4 Mayıs 2011). "Osama bin Laden hideout 'worth far less than US claimed'". The Guardian (İngilizce). Abbottabad. 31 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  28. ^ Griswold, Eliza (16 Mayıs 2011). "House tour". The New Yorker (İngilizce). 21 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  29. ^ a b c d e f g h i j k l Bergen, Peter (3 Mayıs 2012). "A visit to Osama bin Laden's lair" (İngilizce). CNN. 7 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  30. ^ "The house without living room" (İngilizce). Deconcrete. 7 Mart 2012. 22 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  31. ^ a b c d e Rawlings, Nate (27 Nisan 2012). "Last Stand in Abbottabad: The Untold Story of Osama bin Laden's Hideout". Time (İngilizce). 14 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  32. ^ "Osama mansion was called Waziristan Haveli" (İngilizce). Indo-Asian News Service. 3 Mayıs 2011. 25 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  33. ^ a b c d "Bin Lade: Mole may have helped compile book Navy Seals used in Pakistan raid". Daily Mail (İngilizce). Londra. 22 Mayıs 2011. 2 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  34. ^ a b c "Widow tells how bin Laden lived on the run" (İngilizce). CNN. 30 Mart 2012. 21 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  35. ^ Abbottabad Komisyonu Raporu; s. 35
  36. ^ Ahmad, Mahvish (27 Nisan 2012). "Osama bin Laden's family deported to Saudi Arabia. Case closed?". The Christian Science Monitor (İngilizce). 12 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  37. ^ Shah, Saeed (14 Şubat 2012). "Pakistan petitioned to release Osama bin Laden's youngest wife" (İngilizce). İslamabad: The Guardian. 16 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  38. ^ Thompson, Julian (12 Şubat 2012). "No sun, no play – house arrest of Bin Laden brood". The Sunday Times (İngilizce). 25 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  39. ^ Bergen, Peter; Gall, Carlotta (1 Mayıs 2014). "Did Pakistan Know About Bin Laden?". Foreign Policy (İngilizce). 8 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  40. ^ "The 'Manhunt' To Capture Osama Bin Laden" (İngilizce). NPR Books. 1 Mayıs 2012. 29 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  41. ^ Aleccia, JoNel (8 Mayıs 2011). "What was in medicine chests at bin Laden compound?" (İngilizce). NBC News. 20 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  42. ^ "What was life like in the Bin Laden compound?" (İngilizce). BBC News. 9 Mayıs 2011. 28 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  43. ^ "Bin Laden Aides Are Said to Have Bought Pepsi, Coke in Bulk" (İngilizce). Bloomberg. 4 Mayıs 2011. 12 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  44. ^ a b c Burke, Jason; Şah, Said (6 Mayıs 2011). "Osama bin Laden: family guy with three wives, nine children and a cow to keep". The Guardian (İngilizce). Delhi ve Abbottabad. 3 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  45. ^ Toosi, Nahal; Khan, Zarar (3 Mayıs 2011). "Bin Laden's neighbors noticed unusual things". MSNBC. Associated Press. 3 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]