Turtûşe Emirliği

Turtûşe Emirliği طائفة طرطوشة Âmirîler (Saklebîler)
1009-1110
Turtûşe Emirliği
Başkent	Turtûşe (Tortosa)
Yaygın dil(ler)	Arapça, Mozarapça, İbranice, Berberice
Resmî din	İslam, Hristiyanlık (Katolik), Yahudilik
Hükûmet	Monarşi
Emir
• 1009–1039/40 Lebîb es-Saklebî • 1039/40–1053/4 Mukātil es-Saklebî • 1053/4–1057/8 Ya‘lâ es-Saklebî • 1057/8–1060 Nebîl es-Saklebî • 1082-1090 Münzir el-Hâcib • 1090–1110 Süleyman bin Münzir
Tarihî dönem	Orta Çağ
• Kurtuba halifeliğin zayıflaması 1009 • Sarakusta'ya dahil edildi 1060–1082 • Murâbıtlar idaresi altına alındı 1110
Para birimi	Dirhem, Dinar
Öncüller Ardıllar Endülüs Emevî Devleti Murâbıtlar
Günümüzdeki durumu	İspanya

Turtûşe Emirliği (Arapça: طائفة طرطوشة, İspanyolca: Taifa de Tortosa), İber Yarımadası'nın kuzeydoğusunda yer alan bir taifa devletiydi. İki farklı hanedan (Saklebîler ve Hûdîler) tarafından yönetildi (1009-1060, 1082-1110). Saklebî (slav kökenli) komutan Lebîb es-Saklebî tarafından 1009'da kuruldu.

Âmirîler'in yetiştirdği Sakâlibe komutanların kurduğu Taifa Devletleri, y. 1018

Tarihçe

Turtûşe

Turtûşe, Endülüs'ün kuzeydoğusunda Ebro nehrinin oluşturduğu delta bölgesinde bir dağ eteğine kurulmuştu. 714 yılında fethedilen şehrin surları ve dört kapısı, Endülüs Emevîleri tarafından inşa edilmişti. Turtûşe, (es-Sağrü’l-a‘lâ) diye bilinen kuzey sınır bölgesinde bulunuyordu ve Turtûşe kûre'sinin (vilayet) başkentiydi.

Saklebîler

Kurtuba Halifeliği, ikinci Endülüs fitnesi (1009-1031) olarak bilinen bir dönemde önce parçalandı sonra yıkıldı. Âmirîler'in yönetimden uzaklaştırılması üzerine bu aileye bağlı diğer Saklebî komutan ve idareciler gibi Lebîb es-Saklebî 1009 yılında Doğu Endülüs'te Turtûşe Emirliği'ni kurdu.

Saklebîlerden Muzaffer ve Mübarek kardeşler Belensiye'yi 1010-1018 yılları arasında ortak yönetti. Her ikisinin peş peşe ölmesiyle halk Lebîb'i yönetime getirdi (1018). 1020'de Lebîb ve Dâniye emiri Mücâhid el-Âmirî Belensiye'yi birlikte yönetti. Lebîb, Barselona Kontu ile yakın ilişkiler kurunca halk tarafından kovuldu (1021) ve şehir tamamıyla Mücâhid'e kaldı.

Devamında 1060 yılına kadar sakālibeye mensup komutanlardan Mukātil, Ya‘lâ ve Nebîl (h.  1057/8–1060), Tayfa'yı yönetmeye devam etti. 1060 yılında Turtûşe'de bir isyan çıktı ve Nebîl şehri, Sarakusta Emîri Ahmed el-Muktedir-Billâh’a teslim etmek zorunda kaldı (1060-1082). Böylece Turtûşe, Sarakusta’yı yöneten Hûdîler’in eline geçti.

Hûdîler

Muktedir sağlığında, tayfa'yı iki oğlu arasında bölüştürdü. Yûsuf el-Mü’temen Sarakusta ve batı topraklarını, Münzir el-Hâcib ise güneydeki Dâniye (Dénia) ve Turtûşe topraklarını alacaktı. Muktedir’in ölümünden sonra Münzir tayfayı 1082-1090 yılları arasında yönetti. Münzir'in ölümü ile oğlu Süleyman bin Münzir (1090–1110) tahta geçti.

Yûsuf bin Tâşfîn’in Endülüs’e hâkim olması ve tayfa'ları kendine bağlama siyaseti sonucunda 1110’da Hûdî hâkimiyetine son verildi.

Turtûşe'de ilim

Himaye altına alınan ilim adamlarından bazıları

• Ebû Bekir Muhammed et-Turtûşî: Mâlikî fıkıh âlimi
• Ebü’l-Velîd el-Bâcî: Mâlikî fıkıh âlimi
• İbn Hazm: Zâhirî mezhebinin en büyük temsilcisi, fakih, tarihçi ve şair

Mimari

Günümüze az sayıda eser ulaşmıştır. Suda Kalesi olarak bilinen şehrin surları ve kalesi, III. Abdurrahman döneminde inşa edilmişti. Suda Kalesi, hristiyanlar tarafından fethedildikten (1148) sonra Montcada Ailesi ve Tapınak Şövalyeleri tarafından kullanıldı. 1972 yılında kalede yapılan kazılarda döneme ait bir müslüman mezarlığı bulundu. Kazılarda ayrıca Kûfî hat ile yazılmış bir mezar taşı bulundu. Mezar taşı, Tortosa Müzesi'nde sergilenmektedir. Şehirde III. Abdurrahman’ın 956-57 yılında inşa ettirdiği bir Ulu Camii bulunmaktaydı. Turtûşe Ulu Camii'nin bulunduğu yerde günümüzde Tortosa Katedrali bulunmaktadır. Kentin limanı Ulu Camii'nin bulunduğu alanda yer alıyordu. Limana ait kitabe Tortosa Katedrali Müzesinde bulunmaktadır.

Taifa Emirleri

Saklebîler

• Lebîb es-Saklebî 1009–1039/40
• Mukātil es-Saklebî: 1039/40–1053/4
• Ya‘lâ es-Saklebî: 1053/4–1057/8
• Nebîl es-Saklebî: 1057/8–1060
  • Sarakusta'ya dahil edildi (1060–1082): Ahmed el-Muktedir-Billâh

Hûdîler

• Münzir el-Hâcib: 1082-1090
• Süleyman bin Münzir: 1090–1110

Galeri

• 
• 
  Endülüs'lüler tarafından inşa edilen surlar ve Suda Kalesi
• 
  Bir zamanlar Ulu Camii'nin bulunduğu yer, günümüzde Tortosa Katedrali
• 
  Tersane kitabesi, 10. yy, Tortosa Katedrali Müzesi
• 
  Endülüs kültürüne ait objeler, Tortosa Katedrali Müzesi
• 
• 
• 
  Müslüman mezarlığı, Suda Kalesi
• 
  Müslüman mezarlığı, Suda Kalesi

Ayrıca bakınız

• Sünni hanedanlar listesi
• Turtûşe

Notlar

• Âmirî ailesinin azatlı komutanlarına da Âmirîler deniyordu.

Referans

Özdemir, Mehmet, (Ed.) (2018). İslam Tarihi ve Medeniyeti Cilt 4, Endülüs. Siyer Yayınları. ISBN 9786057558343. 

Dış bağlantılar

• İspanya Kraliyet Tarih Akademisi: Mübarek, Muzaffer ve Lebîb es-Saklebî, Mukātil es-Saklebî, Ya‘lâ es-Saklebî, Nebîl es-Saklebî'ye ait biyografi sayfaları (İspanyolca)
• TDV İslâm Ansiklopedisi: Ebû Bekir Muhammed et-Turtûşî, Ebü’l-Velîd el-Bâcî, İbn Hazm
• Tortosa Sandığı (İspanyolca)
• Suda Kalesi (İspanyolca)
• Tortosa Müzesi (İspanyolca)