Trabzon Harekâtı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Trabzon harekâtı
Kafkasya Cephesi
Tarih5 Şubat – 15 Nisan 1916
Bölge
Sonuç Rusların Trabzon'u ele geçirmesi
Taraflar
Osmanlı İmparatorluğu Osmanlı İmparatorluğu Rus İmparatorluğu Rus İmparatorluğu
Komutanlar ve liderler
Osmanlı İmparatorluğu Vehip Paşa Rus İmparatorluğu Nikolay Yudeniç

Trabzon harekâtı, I. Dünya Savaşı sırasında Trabzon'un Rus kuvvetlerince ele geçirilmesini sağlamış deniz ve kara harekâtıdır.

Karadeniz Baskını olarak da bilinen ve 29 Ekim 1914'de Osmanlı bandıralı savaş gemileri tarafından Çarlık Rusyası liman kenti olan Novorossiysk'e yönelik olarak gerçekleştirilen saldırıdan sonra Osmanlı İmparatorluğu ve Rusya I. Dünya Savaşı'na dahil olurlar.

1914 sonu ve 1915 başlarındaki başarısız Sarıkamış Harekâtı sonrasında Doğu Anadolu bölgesinde Rusya hakimiyeti belirleyici olur. İlerleyen süreçte Erzurum'un da kaybedilmesiyle, zaten denizden saldırı altında bulunan Trabzon'daki Osmanlı egemenliği yerini Rus egemenliğine bırakmıştır.[1]

Deniz operasyonları[değiştir | kaynağı değiştir]

Trabzon valisi Ioannis Triftanidis, şehre Rus Ordusuyla giren Grand Dük Nikolay Nikolayeviç'i karşılıyor. Resimde ayrıca Yunan Ortodoks piskoposu Chrysantos da bulunmaktadır (Temmuz 1916).

Rus savaş gemilerinin Karadeniz limanların bombardıman etmesi ile Trabzon büyük yaralar almaya başlamıştır. Nitekim 17 Kasım 1914'te yirmi üç parçalık bir Rus donanması Trabzon'u bombardıman ederek büyük tahribata ve can kaybına sebep oldu. Bombardımanlar devam etti. Trabzon 8 Şubat ve 11 Şubat 1915'te Rus bombardımanı ile büyük ölçüde tahrip oldu, 1000'den fazla insan öldü.

Bu sırada Osmanlı savaş gemisi Yavuz Trabzon'a geldi. 32 ağır makineli tüfek, bir batarya, dağ topu ve bazı askeri levazımat ile Kafkasya cephesinde kullanılmak üzere iki uçak getirdi.

Kara operasyonları[değiştir | kaynağı değiştir]

1916[değiştir | kaynağı değiştir]

Ruslar 23 Ocak 1916'dan itibaren kıyı saldırılarını yoğunlaştırdılar. 17 savaş gemisinin desteklediği bu saldırılar sonunda Osmanlı birlikleri geri çekilmek zorunda kaldı.

İstanbul'dan istediği yardımı alamayan Üçüncü Ordu Komutanı Kamil Paşa, birliklerini Ilıca'ya doğru geri çekince 16 Şubat 1916'da Ruslar Erzurum'u işgal etti.

Rus kuvvetleri, donanmanın desteğini de alarak 24 Şubat 1916'da Rize'yi işgal ettiler. Of sınırına dayanan Ruslara karşı Baltacı Deresi'nde yöre halkından oluşan kuvvetlerin de yardımıyla Osmanlı askeri birlikleri savunma yaptılar. Rus ordusunu 20 gün durdurmayı başaran Osmanlı birlikleri, Rusların denizden ve karadan saldırılarının yoğunlaşması ve bu arada hiçbir yerden destek gelmemesi sonucu geri çekilince, 15 Mart 1916'da Of İlçesi Rusların eline geçti. Daha sonra Sürmene işgal edildi ve Ruslar Trabzon kapılarına dayandı.

18 Nisan 1916'da Trabzon Rumlarından bir heyet, Osmanlı birliklerinin 15-16 Nisan'da şehri boşalttığını işgal kuvvetleri komutanı General Lyhkov'a bildirerek kendisini şehre davet etti. Erzurum Caddesi'nden Belediye Meydanı'na giren işgal kuvvetleri şehri teslim aldı. Göç edemeyerek şehirde ve köylerde kalan Müslüman halk mağdur bırakılmış, işkence görmüştür. Özellikle yerli azınlıkların bu eylemlerde yer aldığı ve yağmalama yaptığı öne sürülmüştür.

1917[değiştir | kaynağı değiştir]

1917'de Rusya'da Ekim Devrimi olur. Geri çekilmek zorunda kalan Rusya ile Osmanlı arasında 18 Aralık 1917'de Erzincan Antlaşması yapılır.

1918[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu antlaşmaya Ermeniler uymayıp, Osmanlı aleyhinde katliamlara girişince[kaynak belirtilmeli], Ordu Komutanı Vehip Paşa'ya ileri harekât emri verildi. 11 Şubat 1918'de genel hareket emrini alan Osmanlı ordusu, bir koldan Kafkasya üzerine ilerlerken, diğer koldan Miralay Pirselimoğlu Hamdi Bey komutasındaki 37. Tümen; Giresun'dan 123. alay ile takviye edilerek Trabzon üzerine yola çıktı.

Bölgedeki çeteleri de temizleyerek ilerleyen birliklerimiz 15 Şubat 1918'de Vakfıkebir'i, 18 Şubat 1918'de Akçaabat'ı geri aldı. Birkaç gün içinde çevreyi kontrol altına alan Osmanlı birlikleri 24 Şubat 1918 tarihinde Trabzon'a girdi.

Osmanlı Devleti, Brest Litovsk Barış Antlaşması ile doğudaki topraklarını istiladan kurtardı.

Etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Trabzon'un Çarlık Ordusu tarafından alınmasının resmedilmesi, The Sphere gazetesi 29 Nisan, 1916

Göçen halk döndüklerinde büyük oranda yıkılmış bir şehirle karşılaşmıştır. Özellikle Rus askeri üniforması giymiş Ermeni ve Pontus Rum çeteleri Trabzon'da büyük bir kıyım yapmıştır.[kaynak belirtilmeli] I. Selim'in annesi Gülbahar Hatun'un türbesi yıkılmış, Müslüman mezarlığına tiyatro binası yapılmıştır. Öldürülen sivillerin sayısı kesin olarak bilinmemekle birlikte yalnızca Pontus Rum çetelerinin Karadeniz genelinde resmi rakamlara göre 8000 civarında Müslümanı öldürdüğü belirtilmektedir. Rus işgali sebebiyle Batıya şehirden 80.000 civarında nüfusun göç ettiği kaynaklarda belirtilmektedir.[kaynak belirtilmeli] Bunlardan bir kısmı çeşitli sebeplerle geriye dönememişlerdir. Şehirde işgal ve sonrası dönemde büyük yağmalamalar olmuştur.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]