Teodor Kasap

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Teodor Kasap
Teodor Kasap Ottoman Greek retouched.JPG
Teodor Kasap
Doğum 10 Kasım 1835,
Tavlasun, Kayseri, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 05 Ağustos 1897 (62 yaşında)
İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
Meslek Yazar, yayıncı, çevirmen
Diyojen'in ilk sayısı, 24 Kasım 1870

Teodor Kasap (Yunanca Theodoros Kasapis, Θεόδωρος Κασάπης) (10 Kasım 1835, Kayseri, Tavlasun5 Haziran 1897, İstanbul), Rum kökenli Osmanlı gazeteci, yazar, çevirmen.

Teodor Kasap Osmanlı basın tarihinde Türkçe olarak çıkarılan ilk siyasi mizah dergisi Diyojen'i yayımlamıştır. Türk okurunun tanıdığı ilk Batılı roman örneklerinden biri olan Monte Cristo Kontu adlı hacimli romanı çevirmiş; ayrıca Moliere’den yaptığı çeviri ve uyarlamalarla Türk tiyatrosunun ilk çeviri ve adapte yazarlarından birisi olmuştur.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

1835 yılında Tavlasun’da dünyaya geldi. Kayseri’nin ünlü Kasapoğulları ailesine mensup olan babası Serefaim, yörenin ünlü kumaşçılarındandı[1]. On üç yaşında iken babasını kaybetti ve ailesi ile İstanbul’a taşındı. Kapalıçarşı’da bir kumaşçının yanında çıraklık yaparak Kuruçeşme Rum Okulu’nda öğrenimini sürdürdü. Kendi kendine Fransızca öğrendi.[1]

Bir alışveriş sırasında tanıştığı bir Fransız subayının yardımıyla 1856’da Fransa’ya gitti ve Paris’te öğrenim gördü. Tanıştığı subay, ünlü Fransız yazar Alexandre Dumas’nın kuzeni idi. Fransa’da gazeteci ve yazar muhiti içine giren Teodor Kasap, Alexandre Dumas’nın özel sekreterliğini yaptı ve onunla birçok seyahate katıldı.[1]

1870 yılında İstanbul’a dönüp Kurtuluş Rum Mektebi’nde Fransızca dersleri vermeye başladı. Okulda tanıştığı Iuliya adlı hanımla evlendi.[1] Galata Yenicami caddesindeki Zincirli Han’da matbaa kurup yayımcılığa başladı. Fransızca “Diogène” ve Rumca “Momos” adında birer mizah dergisi çıkardıktan sonra Türkçe "Diyojen"’i yayımlamaya başladı (24 Kasım 1870) . Bu üç derginin yazarları ile makale ve fıkraları aynı idi.[2] Osmanlılığa son derece bağlı olan Teodor Kasab, o yıllarda Rum ve Yunanlarla diğer azınlıkların ayrılıkçı hareketleri ve Osmanlı düşmanlıklarına karşı şiddetle mücadele etti.[2]

Diyojen, Osmanlı basın tarihinde Türkçe olarak çıkarılan mizah dergilerinin dördüncüsü idi ancak birkaç ay önce çıkmaya başlayan diğer yayınlar (Terakkî Mizah, Asır Eğlence, Terakkî Küçük Mizah ) gündelik gazetelerin paralı ilâveleri idi ve siyasi içerikli değillerdi.[2] Diyoejen ise Osmanlı basın tarihinin Türkçe yayımlaann il siyasi içerikli dergisi oldu. Âli Bey, Recaizade Ekrem ve Namık Kemal’in yazılarıyla gazete, dönemin ilgiyle izlenen muhalefet organlarından biri oldu. Teodor Kasap, Fransa’da edindiği mizah kültürü ve gazetecilik tecrübesiyle, çevresine maaşlı olarak topladığı o yılların en kuvvetli kalemleri sayesinde Diyojen’in devrin en yüksek tirajına ulaşmasını sağlamıştı.[2] Yayımlanan makale ve fıkralarının hemen hepsi, memleketin siyasî ve sosyal hayatı hakkında mizahî üslûpta eleştirilerdi.

1871’de Alexandre Dumas’nın Monte Cristo Kontu romanını çevirmeye başladı. Otuz kadar kişinin yardımıyla üç yılda tamamlanan bu çeviri, büyük bir okur kitlesi buldu; çünkü Türk okurunun tanıdığı ilk Batılı roman örneği idi.[3]

Daha önce hükümet tarafından dört defa geçici olarak kapatılan Diyojen’in imtiyazı, 183. sayısında Rus çarı ve Mısır hıdivi ağzından yazılan mizahî mektuplardan dolayı iptal edildi ve yayımı durduruldu.[4] Teodor Kasap bunun üzerine Çıngıraklı Tatar, o da kapatılınca Hayal ve İstikbal adlı mizah gazetelerini çıkardı. Ayrıca “Zvınçatiy glumço” (Zilli Avanak) (1873); “Şutos” (Şakacı) (1873-1874), “Kosturka” (Paslı Bıçak, 1874) adlı Bulgarca mizah gazetelerinin de sahibi idi.[1]

Teodor Kasap Diyojen ve Hayal gazetelerinde tiyatro üzerine de yazılar yazdı. Güllü Agop’un sahnelediği oyunları Fransız ahlak ve anlayışını yansıtması, kötü çevrilmiş olması ve oyuncuların telaffuz bozuklukları nedeniyle eleştirdi.[1] Ortaoyunu geleneği türünde yerli eserler yazılmasını savundu ve İşkilli Memo (1874), Pinti Hamit (1875) adlı eserleri Moliere oyunlarından, Para Mesleği (1875) oyununu ise Alexandre Dumas'ın bir oyunundan uyarladı. Bir rivayete göre, Moliere’in Cimri eserinden uyarladığı oyuna Pinti Hamit adını vermesinden ötürü Abdülhamid, şehzadeliği döneminde kendisine kinlenmiştir.[5]

Hayal beş defa kapatıldı ve değişik sayılarında imtiyaz sahibi değiştirildi.[1] Elleri zincirle bağlı Karagöz’ün “Kanun dairesinde serbestî” alt yazılı karikatürü nedeniyle II. Abdülhamid'in iradesiyle hakkında dava açıldı. Mart 1877’de üç yıl hapse mahkum edildi. Türkçe konuştuğu halde yazı yazamayan Teodor Kasap, yazı yazmayı hapishanede öğrendi.[1] Kefaletle tahliye edilmesinden sonra bir gemiyle Fransa’ya kaçtı.

Paris’te yazdığı Lettres à S. E. Said Pacha adlı kitapta Sultan Abdülhamid’i ve devlet yönetim sistemini ağır bir dille eleştirdi. Bunun üzerine sultan tarafından kaçak ilân edilince Paris’te fazla kalamadı. Paris, Cenevre, Napoli ve Londra arasında sürekli dolaştı. Ali Şefkati ile birlikte 1879-1881 yılları arasında İstikbal adlı gazeteyi yeniden çıkardı Ebüzziya Tevfik Bey’in II. Abdülhamid’e yazdığı bir yazı sonucu affa uğradı ve 1881’de İstanbul’a döndü.

Kitâbî-i Hazret-i Şehriyârî” olarak saray kütüphanesine alındı; hayatının sonuna kadar bu görevde kaldı. Sultan için polisiye romanlar çevirdi. Monte Kristo tarzında Sarı Yûsuf’u yazdı

1877’de yazılarından ötürü hapse mahkûm edilince Avrupa’ya kaçtı. Birkaç yıl sonra bağışlandı, ölümüne değin mabeyn kütüphanecisi olarak sarayda görevlendirildi. 5 Haziran 1897'de İstanbul'da hayatını kaybetti.

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Telif Eserler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • La question des réformes et des garanties (İstanul, 1876).
  • Lettres à S. E. Said Pacha (Paris, 1877).
  • Sarı Yûsuf (Haydut Yûsuf).

Adapte ve Çevirileri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Monte Kristo; Alexandre Dumas'ın “Le comte de Monte Cristo” adlı romanının çevirisi
  • Pinti Hamid; Molière’in "L’Avare" (1668) adlı komedisinden adapte
  • İşkilli Memo; Molière’in "Sganarelle ou le Cocu imaginaire" (1660) adlı bir perdelik manzum oyunundan adapte
  • Para Meselesi; Alexandre Dumas'ın "Fils’in La Question d’argent" (1857) adlı komedisinin çevirisi

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Turgut, Kurt (2011). "Teodor Kasap". Türk Diyanet Vakfı. ss. Cilt 40 473-475. 24 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151124123029/http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c40/c400279.pdf. Erişim tarihi: 26.11.2015. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Ziyad, Ebuzziya (1994). "Diyojen". Türk Diyanet Vakfı. ss. Cilt 9 479-480. 24 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151124120856/http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c09/c090328.pdf. Erişim tarihi: 26.11.2015. 
  3. ^ Er, Ayten (1995). "Türk Yazınında Batı Tekniğiyle Yazılmış İlk Roman: Hasan Mellah (Denizci Hasan". Atatürk Üniversitesi. http://e-dergi.atauni.edu.tr/ataunisosbd/article/view/1025008573/1025007374. Erişim tarihi: 26.11.2015. 
  4. ^ Erdoğan, Mehemt (Güz 2014). "Milli Mücadele Döneminde Bir Mizah Dergisi:Âyine". Alko Djital Baskı Merkezi. ss. 169-177. 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160305083944/http://www.turkishstudies.net/Makaleler/1991498163_14Erdo%C4%9FanMehmet-edb-169-177.pdf. 
  5. ^ Necip Fazıl Kısakürek, Ulu Hakan:II. Abdülamid Han, Büyük Doğu Yayınları