Tendürek Dağı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Tendurek
Tendurek Dagi NASA.jpg
Yükseklik 3.533
Konum
Konum Diyadin
Koordinatlar 39° 22′ 12″ K, 43° 52′ 12″ D
Jeoloji
Son patlama 1855

Tendürek Dağı, Doğubeyazıt ile Çaldıran arasında bulunan Tendürek volkan konisinin en yüksek zirvesi 3533 m olup, 3000 m'ye yaklaşan dağın doğu krateri içerisinde 400-500 m çapında göl bulunmaktadır.Volkandan çıkan lav ve tüflerin çevredeki Neojen Yaşlı göl çökellerinin üzerine gelmiş olması, dağın Neojen sonları kuvaterner başlarında meydana gelmiş olduğunu göstermektedir. Yapısında çoğunlukla bazaltlar bulunan Tendürek dağının kraterinde çıkan sıcak buhar, dağın volkanik aktivitesinin henüz tam olarak sona ermedğini göstermektedir.[1]

Dağın doğusunda bulunan ve çapı yalaşık 500 metre olan kreterden sıcak su buharları ve hidrojen sülfür gazları çıkar bu gazlar kreterin kenarlarında, sarı renkli bir mineral olan kükürt oluşumunu sağlar. Volkanlardan yükselen sıcak su buharlarının sıcaklığı yaklaşık 60 derece civarındadır. [2]

Tendürek Dağı

Tendürek Dağı Volkanitleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Tendürek dağı, 3533 nı yüksekliğe erişen Büyük Tendürek dağı ve 3291 m lik Küçük Tendürek dağından oluşan ikiz koni ve krateri ile belirgin, aynca çok sayıda koni ve kraterin de yer aldığı, Kuvaterner yaşlı bir stratovolkandır. Küçük Tendürek kraterinde 400 m büyüklükte bir göl vardır ve bu kraterin kenarında 1-2 m büyüklükteki çeşitli çukurlardan yaklaşık 50° sıcaklıkta su buharı çıkmaktadır. Büyük Tendürek kraterinde ise 200 m derenlikte büyük bir krater çukuru bulunmasına karşın, su birikintisi yoktur. Burada sürekli olarak sıcak su buharı ve çeşitli gazlar çıkmakta ve gazların içindeki H2S ayrışarak bol miktarda kükürt birikimi meydana gelmektedir. Tarihsel çağlarda da lav püskürten bu genç yanardağ günümüzde etkinliğini solfatar evrede sürdürmekte olup, ülkemizde en genç aktif yanardağ olarak tanınmaktadır. Tendürek dağının güneyinde yer alan Çaldıran ilçe merkezinde yer yer zeminden CO2 gazı çıkmaktadır. Nagao ve diğerleri , bu gazlardan aldıkları örneklerde yapmış oldukları He izotop çalışmaları (3He/4 He) ile bunların bir magma rezervuarından türeyen volkanik kökenli gazla olduklarını belirtmişlerdir. Çaldıran'a en yakın genç volkanik dağ 25 km kuzeydeki Tendürek dağı olduğundan, bu gazların Tendürek sistemine ilişkin oldukları düşünülmektedir. Tendürek dağının çevresindeki soğuk su kaynaklarında yapılan kimyasal çalışmalarda yüksek miktarda F içeriği saptanmıştır. Bunlar fümerollerle taşınan ve soğuyan lavlardan kaçan flüorun, yeraltı sularına göçü sonucunda zenginleşmişlerdir. Trakiandezit türde lavların 30 000 ve 70 000 yıldan daha genç oldukları daha eski trakibazaltik lavın ise 560 000 ± 160 000 yıllık olduğu saptanmıştır. Tendürek'e ilişkin en genç lavlar, Çaldıran ovasının alüvyonları üzerinde akmış olup, aktüel lav görünü- mündedirler. Ancak, Çaldıran ilçe merkezinde MTA Genel Müdürlüğü tarafından sondaj çalışması yapılmış ve 103 m derinlikten trakibazaltik karot örneği alınmıştır. Bu örnekte de K/Ar yaş tayini yapılarak 140 000- 490 000 yıl arasında yaşlar saptanmış ve Tendürek lavlarının, Çaldıran ovasının altında da bulundukları kanıtlanmıştır. Tendürek lavlarından alman iki örnekte ise Sr izotop oranları ölçülmüş ve 0.70535 ile 0.70574 değerleri elde edilerek alkali volkanizmayı oluşturan magmanın salt manto kökenli olmayıp, kabuksal kirlenme özellikleri taşıdığı belirlenmiştir. [3]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Sahin, Cemalettin, "Türkiye Fiziki Coğrafyası", 4.Baskı, Ankara, 2005.
  2. ^ UĞUZ, A., APAYDIN, C., ENGİN, D., ERLAT, E., AKGÜNER, E., YÜKSEK, O., ... & DEMİR, M. (2007). TÜRKİYE’DEKİ VOLKANLAR.
  3. ^ Ercan, Tuncay, et al. "Doğu ve Güneydoğu Anadolu Neojen-Kuvaterner volkanitlerine ilişkin yeni jeokjmyasal, radyometrik ve izotopik verilerin yorumu." Maden Tetkik ve Arama Dergisi 110.110 (1990). .