Tayvan sineması

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Tayvan Sineması, Tayvan'daki film endüstrisine dayanmaktadır. Tayvan sineması, Tayvan ulusunda veya Tayvanlı film yapımcıları tarafından yurt dışında yapılan film ve yaratıcı film sanatını da içermektedir.

Tayvan'da ilk sinema gösterilerinin 1901 yılında yapıldığı Tayvan'da sinema üretimi Japon yapımcılar ve oyuncular tarafıdan başlatıldı.[1] Tayvanlı oyuncuların oynadığı ilk film The Eyes of Buddha (Buda'nın Gözleri, 1922) oldu.[1] Önemli bir gelişme göstermeyen ve Çin-Japon Savaşı sırasında tümüyle duran sinema üretimi ancak Çin Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla canlandı.[1]

1949 sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

Tayvan'da sinema Hong Kong'daki gelişmi sinema sektörünü çekmek için oluşturulan vergi indirimleri sayesinde oldu.[1] Hong Konglu yönetmenler Li Hanxiang ile King Hu'nun Tayvan'da film çekmeleri, Tayvan sinemasının bir dönüm noktası oluşturdu.[1] Yönettikleri tarihî Batılı Shi (Xishi, 1965) Tayvanlı seyirciden büyük ilgi görmemesinden 1981 yılına kadar tekrar Tayvan'da film çekmeyen yönetmenlerin Tayvan'daki ikinci filmi Evlilik (Çince: 終身大事; pinyin: zhōng​shēn​dà​shì​) (1981) oldu.[1]

Yeni Tayvan Sineması, 1982–1990[değiştir | kaynağı değiştir]

Aynı çizgiyi sürdüren yönetmen Qingmei Zhuma'da Taipei Öyküsü (1985) (Çince: 青梅竹馬; pinyin: qīngméizhúmǎ) genç bir çiftin yaşamına eğilerek, evlilik ve meslek sorunlarını, yine ABD özleminin etkilerini de vurgulayan bir anlatımla aktardı.[1]

Yeni Tayvan Sineması'nın en önemli temsilcilerinden olan Edward Yang (1947-2007) O Gün Kumsalda (1983) (Çince: 海灘的一天; pinyin: hǎi​tān​de​yītiān) ile yıllar sonra karşılaşan iki okul arkadaşının ayrışan yaşam çizgilerini aktarırken geleneksel Çin anlatımının kalıplarını kırıp yer yer Antonioni etkileri taşıyan bir film ortaya koydu.[1] Aynı çizgideki Taipei Öyküsü (1985) (Çince: 青梅竹馬; pinyin: qīngméizhúmǎ) genç bir çiftin yaşamına eğilerek, evlilik ve meslek sorunlarını aktardı.[1] Yönetmenin bir sonraki filmi Teröristler (1987) (Çince: 恐怖分子; pinyin: Kǒngbù Fènzǐ) ise Taipeh'in günlük kargaşası içinde yazgıları kesişen üç çiftin öyküsünü anlatırken, kent yaşamının insanı nasıl her şeye yabancılaştırdığını vurguladı.[1] Aydınlık Bir Yaz Günü (1991) (Çince: 牯嶺街少年殺人事件; pinyin: Gǔlǐng jiē shàonián shārén shìjiàn) ülkenin gençlerinin sorunları, kuşak çatışması ve insan ilişkilerinin karmaşıklığı üstünde durdu.[1]

İkinci Dalga 1990-2010[değiştir | kaynağı değiştir]

Edward Yang'ın sonraki filmi ve Venedik Film Festivali'nde Altın Aslan'a layık görülen Yaşasın Aşk (Çince: 愛情萬歲; pinyin: Àiqíng wànsuì) (1994) emlakçı bir genç kızı, çapkın bir satıcıyı ve bir cenaze kaldırma firmasında çalışan bir delikanlıyı boş bir apartman dairesinde bir araya getirir.[2] Sonraki filmleri olan Çin dominosu (Çince: 麻將; pinyin: Májiàng) (1996) usta bir güldürüyle büyük kentin kirli yüzünü ve Cannes Film Festivali'nde En İyi Yönetmen ödülünü kazanan Bir İki (Çince: 一一; pinyin: Yī Yī) (2000) ile sıradan bir ailenin yaşamını aktarırken bireyler arasındaki yabancılaşmayı konu edindi.[1]

Tayvan İkinci Dalga'nın en önemli temsilcisi ABD'de tiyatro ve sinema öğrenimi gören Ang Lee (d. 1954) oldu.[3] Daha ilk yönetmenlik denemesi Becerikli Eller (Çince: 推手; pinyin: Tuī Shǒu) (1993) ile Asya-Pasifik Film Festivali'nde en iyi film ödülünü kazanan yönetmenin ikinci filmi Düğün Yemeği (1993) (Çince: 喜宴; pinyin: Xǐyàn) Berlin Film Festivali'nde Altın Ayı Ödülüne değer bulundu.[3] Film, ABD'ye yerleşmiş eşcinsel bir Tayvanlı'nın, ailesini mutlu etmek için yaptığı sahte evliliği konu edinir.[3] Komedi unsurları ağır basan filmdeki gözlemnenen kültürel, ulusal, ailesel ve bireysel kimliklerin çatışması filmde öne çıkar.[3] Üç bekar kızıyla birlikte yaşamakta olan bir emeklinin yemek tutkusunu konu edinen Kadın Erkek Yiyip İçelim (1994) Çince: 飲食男女; pinyin: yǐn shí nán nǚ) izleyen ve Du Lu Wang'ın kitabından uyarlanan Kaplan ve Ejderha (2000) (Çince: 臥虎藏龍; pinyin: Wò hǔ cáng lóng) Çin'in feodal döneminde geçen bir öyküyü anlatır.[3] Çalınan kılıcını bulup arkadaşına armağan etmek isteyen bir savaşçının serüvenini aktaran film En İyi Yabancı Film Oscarı kazandı.[3] Bundan sonraki Tayvan'daki filmi olan ve Eileen Chang'ın öyküsünden uyarladığı Dikkat, Şehvet (2007) (Çince: 色,戒; pinyin: Sè, Jiè) ile Çin'in Japon işgali yıllarına eğilip, yoğun biir cinsellikle anlatılan film Venedik Film Festivali'nde Altın Aslan ödülünü kazandı.[3]

Hou Hsiao-Hsien (d. 1947) Fenggui Çocukları (Çince: 風櫃來的人; pinyin: Fēngguì lái de rén) (1983) bir liman kentinin yoksul çocukların hayatı,[4] Dedemle Bir Yaz (Çince: 冬冬的假期; pinyin: Dōng dōng de jiàqī) (1984) küçük bir çocuğun annelerinin hastalığı nedeniyle dedeleriyle yaşamını, Çocuklukta Olanlar (Çince: 童年往事; pinyin: Tóngnián wǎngshì) (1985) Çin'den Tayvan'a göç eden bir ailenin parçalanmasını, ve Aşk Rüzgarı Toz (Çince: 戀戀風塵; pinyin: liàn liàn fēngchén) (1987) iş bulma umuduyla sevgilisiyle birlikte Çin'den Tayvan'a gelen bir delikanlının hüzünlü öyküsünü ele aldı.[4] Yönetmenin en önemli çalışması kabul edilen ve Venedik Film Festivali'nde Altın Aslan kazanan ilk Çin filmi olan Hüzün Kenti (Çince: 悲情城市; pinyin: Bēiqíng chéngshì) (1989) Tayvanlı bir ailenin, Japon işgalinin sona erdiği yıllardaki toplumsal yapının yozlaşmasını ve Taipei'in Çan Kay-Şek'in geçici başkenti olmasını ele alır.[4] Yine Tayvan tarihine eğilen Kukla Ustası (Çince: 戲夢人生; pinyin: Xìmèng rénshēng) (1993) ülkenin en ünlü kukla oynatıcısının Japon işgali yıllarındaki yaşamını konu edinir.[4] Sonraki filmi İyi Kadınlar İyi Erkekler (Çince: 好男好女; pinyin: Hǎonán hǎonǚ) (1995) ise sevgilisinin ölümünden kendini sorumlu tutan komünist bir kadının öyküsünü ele alır.[4] Şanghay Çiçekleri (Çince: 海上花; pinyin: Hǎishàng Huā) (1998) ise görsel zenginliğiyle dikkati çekerek iktidar ve cinsellik ilişkisini, Millenium Mambo (Çince: 千禧曼波; pinyin: Qiānxī Mànbō) (2001) bir kadının on yıl önce yaşadığı olanaksız bir gönül ilişkisini, En İyi Zamanlar (Çince: 最好的時光; pinyin: Zuìhǎo de shíguāng) (2005) aşk ve insanlar arası ilişkilerin döneme göre nasıl değiştiğini ve Kırmızı Balonun Yolculuğu (Çince: 紅氣球的旅行; pinyin: hóng​qì​qiú​de lǚ​xíng) (2007) Kırmızı Balon (1956) yönetmeni Albert Lamorisse'e bir saygı gösterisini ele alan yönetmen, Tayvan yeni sinemasının en önemli yaratıcılarından biridir.[4][5]

Tsai Ming-liang ilk filminde Tanrıya isyan Edenler (Çince: 青少年哪吒; pinyin: Qīngshàonián Nézhā) (1992) eşcinsellik dürtüleri, Venedik Film Festivali'nde Altın Aslan kazanan Yaşasın Aşk (Çince: 愛情萬歲; pinyin: Àiqíng wànsuì) (1994) çapkın bir satıcı ve bir cenaze kaldırma firmasında çalışan bir delikanlının boş bir apartmanda geçen hikayesi,Delik (Çince: ; pinyin: dòng) (1998) bir işçinin kaldırımda açtığı bir deliğin iki komşu arasında yol açtığı çatışmayı ve Orada Saat Kaç? (Çince: 你那邊幾點; pinyin: Nǐ nà biān jǐ diǎn) (2001) baba oğul ilişkisinden yola çıkarak yabancılaşma, iletişimsizlik gibi kavramları konu edinmiştir.[5]

Günümüz[değiştir | kaynağı değiştir]

Tayvan sinemasının üretimi 2010 yılından beri azalma eğilimi göstermektedir.[5] 1988'te 185 film çekilmişken bu sayı 1997'de 29'a, 2008'de ise 9'a düşmüştür.[6] Bunun sonucu olarak sinemalarda gösterilen Tayvan filmi oranı da yüzde altıya inmiştir.[6]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f g h i j k l Berry, Chris (2005). Island on the edge: Taiwan new cinema and after. Hong Kong: Hong Kong University Press. ISBN 978-9622097162. 
  2. ^ Anderson, John (2005). Edward Yang. Urbana: University of Illinois Press. ISBN 978-0252072369. 
  3. ^ a b c d e f g Wilson, Flannery (2014). New Taiwanese cinema in focus : moving within and beyond the frame. Edinburgh: Edinburgh University Press. ISBN 978-1474405577. 
  4. ^ a b c d e f Suchenski, Richard (2014). Hou Hsiao-hsien. Viyana. ISBN 978-3901644580. 
  5. ^ a b c Pickowicz, Paul (2020). Locating Taiwan cinema in the twenty-first century. Amherst, New York: Cambria University Press. ISBN 978-1621965459. 
  6. ^ a b Hu, Brian (2020). Worldly desires: cosmopolitanism and cinema in Hong Kong and Taiwan. Edinburgh: Edinburgh University Press. ISBN 978-1474428460.