Türkmeneli

Koordinatlar: 35°12′02″N 43°57′54″E / 35.200555555556°K 43.965°D / 35.200555555556; 43.965
Vikipedi, özgür ansiklopedi

Türkmeneli (Arapça: توركمن إيلي ), Irak'ta bir bölge adıdır.

Bölge esasen, Irak Türkmenleri'nin tarihsel olarak baskın bir nüfusa sahip olduğu geniş toprakları tanımlamak için kullanılan politik bir terimdir.[1] Söz konusu topraklar, Irak-Türkiye-Suriye sınırında bulunan ve çapraz olarak İran sınırına kadar uzanan bir bölgeyi kapsamaktadır. Bölgenin kuzey kısmındaki şehri Kerkük, Türkmenler için başkent sayılır.

Altınköprü'deki bir anıt üzerinde yer alan Türkmeneli haritası

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkmeneli kelimesinin kökeni Selçukluya dönemine dayanmaktadır.[kaynak belirtilmeli]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Sınırlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölge Irak sınırları içinde, Türkiye-Suriye-Irak sınırının kesiştiği noktadan başlayarak kuzeybatı-güneydoğu istikametindeki bir yayı içine alır. Sırasıyla Telafer, Musul, Erbil, Altunköprü, Kerkük, Tazehurmatu, Tuzhurmatu, Kifri, Karatepe, Hanekin, Diyala, Mendeli ve Bedre'yi kapsayarak, Bağdat'ın güneydoğusunda, İran sınırında sonlanır. Irak'ı bu eksende bölen hat ve Irak Türkleri'nin bulunduğu yer, aynı zamanda kuzeydeki dağlık Kürt bölgesi (Irak Kürdistanı) ile güneydeki çöllük Arap bölgesini birbirinden ayıran bir tampon bölge olarak tanımlanabilir.

Doğal kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkmeneli, zengin doğalgaz, petrol ve sülfür yataklarının sahiptir. Bunun yanında iklim ve toprak, buğday ve pamuk üretimi için çok uygundur.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

1785 tarihli bir haritada Türkmeneli

William Guthrie tarafından oluşturulan, 1785 tarihli bir haritada bulunan "Turcomania" (Türkmeneli) ifadesi, bölgeye verilen isme dair ulaşılan en eski yazılı kaynaklardandır.[2]

İngiliz işgali döneminde bölge valisi olan W. R. Hay, bölge ile ilgili yazdığı bir kitapta, Türkmenlerin Irak'ta dağınık olarak değil, bölgesel şekilde yerleştiklerini tespit etmiştir ve şu ifadeleri kullanmıştır:

"Belli bir şerit üzerinde bazı şehirler vardır. Bu şehirlerde yerleşik vatandaşlar Türkçe konuşurlar. Bu şerit, çoğunluğu Kürt olan bölgeyle çoğunluğu Arap olan bölgeyi birbirinden ayırır. Kerkük, Türklerin yoğun olduğu merkezdir. I. Dünya Savaşı'ndan önce nüfusu 30.000 idi. Şehrin etrafında da Türkçe konuşulan birçok köy vardır." [3].

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde Musul, Kerkük ve Tel Aferde, Türkçe resmi dil olmuştur.[kaynak belirtilmeli]

Zengin bir tarih ve kültür barındırmaktadır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Çeşitli kaynaklar, bölgede yaşayan Türkmenlerin sayısının 2,5 ila 3,5 milyon arasında değiştiğini göstermektedir.

Siyaset[değiştir | kaynağı değiştir]

2010 genel seçimlerinde Irak meclisine Musul, Kerkük ve Selahaddin illerinden 10 Türkmen milletvekili seçilmiştir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Strakes, Jason E. (2009), "Current Political Complexities of the Iraqi Turkmen", Iran & the Caucasus, Brill Publishers, 13 (2): 369
  2. ^ "Arşivlenmiş kopya". 10 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2009. 
  3. ^ "Arşivlenmiş kopya". 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Şubat 2011. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]