İçeriğe atla

Türkiye Cumhuriyeti madenî paraları

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Günümüzde kullanılan madenî paralar

Bu madde Türkiye Cumhuriyeti madenî paralarını göstermektedir.

İlk Türk lirası

[değiştir | kaynağı değiştir]

1922-23'te alüminyum-bronz 2 1⁄2, 5 ve 10 kuruş ve nikel 25 kuruştan oluşan yeni bir madenî paralar tanıtıldı. Bunlar, Arap alfabesiyle yazılan son Türk madenî paralarıydı.

1934 yılında 1 lira değerindeki gümüş paralar basıldı, ertesi yıl bakır-nikel 1, 5 ve 10 kuruş, gümüş 25 ve 50 kuruş ve 1 Türk lirasından oluşan yeni bir madenî paralar basıldı. Alüminyum-bronz 1⁄4 kuruş paralar, 1940-1942 yılları arasında bu değeri taşıyan son paralardır. Nikel-pirinç paralar 1944'te 25 kuruşta gümüşün yerini almış, 1947-1949 yılları arasında piyasaya sürülen pirinç 1, 2 1⁄2, 5, 10 ve 25 kuruşla değiştirilmiştir. Gümüş 50 kuruş ve 1 lira 1948'de, bakır-nikel 1 lira 1957'de tedavüle çıkarıldı.

1958-1963 yılları arasında bronz 1, 5 ve 10 kuruş ve çelik 25 kuruş, 1 ve 2 1⁄2 lira, ardından 1971 ve 1974'te çelik 50 kuruş ve 5 lira piyasaya sürüldü. Alüminyum, 1975'te bronzun yerini aldı. Bu paralar ise 1980 yılına kadar basıldı.

1981 yılında enflasyonun hız kazanmasıyla birlikte 1, 5 ve 10 liralık alüminyum madeni paralar piyasaya sürüldü. Bunu zamanla daha yüksek kupürler izledi: 1984'te 20, 50 ve 100 lira, 1985'te 25 lira, 1988'de 500 lira, 1990'da 1.000 lira, 1991'de 2.500 lira, 1992'de 5.000 lira, 1994'te 10.000 lira, 1995'te 25.000 lira, 50.000 1997'de lira ve 1999'da 100.000 lira. Bu 2002'de 250.000 liralık madeni parayla zirveye ulaştı.

ResimKupürdeğeriTeknik ölçüleriAçıklamaTedavül
Tarihleri
ÖnArkaÇap
mm
Kalınlık
mm
Kütle
gr
AlaşımKenarıÖnArka
100 Para
(2,5 kuruş)
18.75 1.13 2.00 % 91 Cu - %9 Al Tırtıllı 1924
1939
5 kuruş22.501.464.00Cu 91-A 19
10 kuruş27.201.857.50Cu 91-Al 919201938
25 kuruş29.501.761.00Ni 99,5-Diğer 0,51924
ResimKupürdeğeriTeknik ölçüleriAçıklamaTedavül
Tarihleri
ÖnArkaÇap
mm
Kalınlık
mm
Kütle
gr
AlaşımKenarıÖnArka
10 para
(0,25 kuruş)
17.00
1.22
2.00
% 85 Cu - %10 Al - %5 Diğer DüzKupür değeri

Basım yılı

"Türkiye Cumhuriyeti"

Ay yıldız

1940 1950
1 kuruş18.501.132.50Cu 75-Ni 25Kupür değeri

Basım yılı

Yaprak motifi

1935
5 kuruş21.501.324.00Tırtıllı-Yazılı1952
10 kuruş25.501.406.00Tırtıllı1951
25 kuruş19.001.103.00Ag 83-Cu 14,5-Ni9-A 16Tırtıllı-YazılıKupür değeri

Basım yılı

Başak motifi

"Türkiye Cumhuriyeti"

Atatürk portresi

1949
25 kuruş19.501.403.00Cu 80- Zn5-Ni 9-A 16 "Türkiye Cumhuriyeti"

Ay yıldız

1944
50 kuruş24.601.486.00Ag 83-Cu 14,5 Ni 2,5 "Türkiye Cumhuriyeti"

Atatürk portresi

1935
100 kuruş
(1 Lira)
29.001.861.20TırtıllıKupür değeri

Basım yılı

Başak motifi

Ay yıldız

Yaprak motifi

"Türkiye Cumhuriyeti"

Atatürk portresi

Yaprak motifi

19341942
1 Lira29.501.9312.00Ag 830YazılıKupür değeri

Basım yılı

Başak motifi

Ay yıldız

"Türkiye Cumhuriyeti"

Atatürk portresi

19371952
ResimKupürdeğeriTeknik ölçüleriAçıklamaTedavül
Tarihleri
ÖnArkaÇap
mm
Kalınlık
mm
Kütle
gr
AlaşımKenarıÖnArka
½ kuruş 16.00 1.15 1.70 Cu 70-Zn 30 Düz Kupür değeri

Başak motifi

"Türkiye Cumhuriyeti"

Basım yılı

1947 1965
1 kuruş18.001.152.25Kupür değeri

Başak motifi

"Türkiye Cumhuriyeti"

Basım yılı

1 kuruş14.000.781.00Kupür değeri

Basım yılı

Dal ve yaprak motifi

"Türkiye Cumhuriyeti"

Ay yıldız

Yaprak motifi

1961
1 kuruş14.000.781.00Cu 95-Sn4-Zn1"Türkiye Cumhuriyeti"

Ay yıldız

Yaprak motifi

19631969
2 ½ kuruş21.001.153.15Cu70-Zn 30Kupür değeri

Başak motifi

"Türkiye Cumhuriyeti"

Basım yılı

19481965
5 kuruş16.001.242.25YazılıKupür değeri

Dal ve yaprak motifi

"Türkiye Cumhuriyeti"

Ay yıldız

Basım yılı

19501968
5 kuruş17.001.262.50Cu 95-Sn4-Zn 1DüzKupür değeri

Dal ve yaprak motifi

Basım yılı

19581969
10 kuruş18.101.302.50Cu 70-Zn 30YazılıKupür değeri

Dal ve yaprak motifi

19491968
10 kuruş21.001.264.00Cu 95-Sn 4-Zn 1DüzKupür değeri

Başak motifi

Basım yılı

19581969
25 kuruş22.601.334.50Cu 70-Zn 30YazılıKupür değeri

Dal ve yaprak motifi

19481968
50 kuruş20.001.354.00Ag 60-Cu 40Tırtıllı-YazılıKupür değeri

Dal ve yaprak motifi

19471960
1 Lira25.001.507.50Tırtıllı1960
1 Lira27.001.45Cu 70-Ni 30TırtıllıKupür değeri

Ay yıldız

Başak ve yaprak motifi

Basım yılı

"Türkiye Cumhuriyeti"

Atatürk portresi

19571965
ResimKupürdeğeriTeknik ölçüleriAçıklamaTedavül
Tarihleri
ÖnArkaÇap
mm
Kalınlık
mm
Kütle
gr
AlaşımKenarıÖnArka
1 kuruş14.000.761.00Cu 97-Zn2,5-Sn 0,5DüzKupür değeri

Bitki motifi

Basım yılı

"Türkiye Cumhuriyeti"

Ay yıldız

Yaprak motifi

19691976
5 kuruş17.001.202.00 1970
5 kuruş0.701.35 1974
10 kuruş21.001.153.50Kupür değeri

Başak motifi

Basım yılı

1969
10 kuruş1.501.35Al 99,5-Fe 0,4-Diğer 0,11989
25 kuruş22.601.575.00Acmonital-52Tırtıllı-YazılıKupür değeri

Ay yıldız

Başak ve yaprak motifi

Basım yılı

"Türkiye Cumhuriyeti"

Küp taşıyan kadın

19591989
25 kuruş1.274.00 "Türkiye Cumhuriyeti"

Küp taşıyan kadın

1966
50 kuruş25.001.556.00Tırtıllı "Türkiye Cumhuriyeti"

Sabiha Tansuğ[1]

1971
1 Lira27.001.768.00Yazılı "Türkiye Cumhuriyeti"

Atatürk portresi

19591982
1 Lira1.577.00 1968
2 ½ Lira30.002.1912.00 19601989
5 Lira32.501.7511.00Tırtıllı 19741982
ResimKupürdeğeriTeknik ölçüleriAçıklamaTedavül
Tarihleri
ÖnArkaÇap
mm
Kalınlık
mm
Kütle
gr
AlaşımKenarıÖnArka
1 kuruş14.001.000.40Al 99.5-Fe 0,40-Diğer 0,1DüzKupür değeri

Yaprak motifi

Basım yılı

"Türkiye Cumhuriyeti"

Ay yıldız

Yaprak motifi

19751989
5 kuruş17.001.500.90
5 Lira21.001.801.70Etial –30Tırtıllı Kupür değeri

Ay yıldız

Başak ve yaprak motifi

Basım yılı

"Türkiye Cumhuriyeti"

Atatürk portresi

19811990
5 Lira2.001.70 19841989
10 Lira25.001.802.40 19811990
20 Lira22.907.00Cu 75-Ni 16-Zn 8-Mn 1Düz 1984
25 Lira26.902.202.80Etial-30Tırtıllı 1985
50 Lira26.801.809.00Cu 75-Ni 16-Zn8-Mn 1 1984
100 Lira29.6011.00 19841995
ResimKupürdeğeriTeknik ölçüleriAçıklamaTedavül
Tarihleri
ÖnArkaÇap
mm
Kalınlık
mm
Kütle
gr
AlaşımKenarıÖnArka
50 Lira18.751.403.30Cu 70-Zn 30TırtıllıKupür değeri

Ay yıldız

Başak ve yaprak motifi

Basım yılı

"Türkiye Cumhuriyeti"

Atatürk portresi

19881995
100 Lira20.751.404.10Cu 70-Zn 30 1988
500 Lira23.751.606.101998
1.000 Lira25.502.208.10Cu 69,5-Zn 18-Ni 12-Mn 0,5 19901998
1.000 Lira17.001.803.00Cu 90_zn 10 1995
2.500 Lira27.252.209.30Cu 69,5-Zn 18-Ni 12-Mn 0,5YazılıKupür değeri

Ay yıldız

Yaprak motifi

Basım yılı

1991
5.000 Lira28.7510.30Cu 69,5-Zn 18-Ni 12-Mn 0,5YazılıKupür değeri

Ay yıldız

Lale motifi

Basım yılı

"Türkiye Cumhuriyeti"

Atatürk portresi

19922001
5.000 Lira19.502.606.00Cu 70-Zn 30Tırtıllı 1995
5.000 Lira19.501.603.50 1998
10.000 Lira23.502.106.75Cu 69,5- Zn 18-Ni 12- Mn 0,5YazılıKupür değeri

Ay yıldız

Karanfil motifi

Basım yılı

1997
25.000 Lira27.001.652.70Cu 70-Zn 30DüzKupür değeri

Ay yıldız

Gül motifi

Basım yılı

20012005
50.000 Lira28.002.6011.70Cu 70-Zn 18 - Ni 12YazılıKupür değeri

Ay yıldız

Basım yılı

"Türkiye Cumhuriyeti"

Atatürk portresi

Basım yılı

1996
100.000 Lira25.002.057.50Cu 82-Ni10- Zn 7,5-0,5 Mn"Türkiye Cumhuriyeti"

75. Yıl logosu

Kupür değeri

Basım yılı

Yaprak motifi

"Mustafa Kemal Atatürk"

Atatürk portresi

1999
25.000 Lira17.00-2.700Cu70, 30 ZnDüzAy yıldız

Kupür değeri

Basım yılı

"Türkiye Cumhuriyeti"

Atatürk portresi

2003
50.000 Lira17.75-3.200Cu 65-Ni18- Zn 17
100.000 Lira21.00-4.600
250.000 Lira23.506.400Yazılı

İkinci Türk lirası

[değiştir | kaynağı değiştir]
Yeni Türk lirası ve Yeni Kuruş

1 Ocak 2005 ile 31 Aralık 2008 arasındaki geçiş döneminde, Türkiye'de ikinci Türk lirası resmi olarak "Yeni Türk lirası" olarak adlandırıldı. 2005 yılında 1, 5, 10, 25 ve 50 yeni kuruş ve 1 yeni lira değerinde madeni paralar piyasaya sürüldü. 1 yeni kuruş pirinç, 5, 10 ve 25 yeni kuruş ise bakır-nikel, 50 yeni kuruş ve 1 yeni Türk lirası bimetalik olarak basıldı. Tüm paraların arkasında Mustafa Kemal Atatürk portresi bulunmaktadır.

ResimKupür değeriTeknik ölçüleriAçıklamaTedavül
Tarihleri
ÖnArkaÇap
mm
Kalınlık
mm
Kütle
gr
AlaşımKenarıÖnArka
1 Yeni Kuruş171,652,7Cu 70, Zn 30DüzKupür değeri

Ay yıldız

Basım yılı

"Türkiye Cumhuriyeti"

Atatürk portresi

20052009
5 Yeni Kuruş 19,25 1,7 3,85 Cu 65, Ni 18, Zn 17
10 Yeni Kuruş
25 Yeni Kuruş 21,5 1,9 4,00 Tırtıllı
50 Yeni Kuruş 23,85 1,95 6,9 Halka: Cu 81, Ni 4, Zn 15

Göbek: Cu 75, Ni 15, Zn 10

1 Yeni Türk Lirası 26,15 8,3 Halka: Cu 75, Ni 15, Zn 10

Göbek: Cu 81, Ni 4, Zn 15

Avrupa Merkez Bankası'nın endişelerine rağmen, 50 yeni kuruş ve 1 yeni liralık madeni paraların boyutları ve kompozisyonları, sırasıyla €1 ve €2'luk madeni paralara açıkça benzemektedir. Ayrıca, o dönemde bir dizi otomat 1 yeni Türk lirasını €2 olarak kabul ettiğinden, Euro bölgesinde otomat kullanan işletmelerde (özellikle havalimanlarında) sorun yarattı. €2 kabaca dört kat daha değerli olduğundan, etkilenen otomat makinelerinin masrafları sahiplerinin pahasına yükseltilmesi gerekiyordu.

2009-günümüz

[değiştir | kaynağı değiştir]

1 Ocak 2009'dan itibaren "yeni" ibaresi, ikinci Türk lirasından çıkarıldı ve Türkiye'deki resmi adı tekrar "Türk lirası" oldu; 1, 5, 10, 25, 50 kuruş ve 1 lira kupürler halinde "yeni" olmayan yeni madeni paralar piyasaya sürüldü. Ayrıca 50 kuruş ve 1 liralık madeni paraların iç ve dış alaşımları tersine çevrildi.

Nisan 2023'te, artan üretim maliyetlerinden dolayı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından ₺1'nin ağırlığı düşürülmüş ve kalınlığı inceltilmiştir.[2]

Türkiye Cumhuriyeti'nin Yüzüncü Yılı anısına 29 Ekim 2023'te basılan ₺5 değerindeki hatıra para, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın 8 Haziran 2024 tarihli tebliğiyle birlikte tedavüle sürülmüştür.[3][4]

15 Şubat 2026'da 1 ve 5 kuruşluk madeni paraların basımının durdurulduğu açıklandı.[5]

Resim Kupür değeri Teknik ölçüleri Açıklama Tarih
Çap Kalınlık Kütle Alaşım
Ön Arka Kenarı Ön Çevre Arka Tedavüle

çıkarılışı

Tedavülden

çekilişi

1 kuruş 16,5 mm 1,35 mm 2,2 g %90 Cu, %10 Zn Düz Değer, Ay Yıldız ve basım yılı Kardelen çiçeği Türkiye Cumhuriyeti,

Mustafa Kemal Atatürk

1 Ocak 2009 N/A
Belirtilmedi 1,75g[6] Belirtilmedi Nisan 2023
5 kuruş 17,5 mm 1,65 mm 2,9 g %65 Cu, %6 Ni, %29 Zn Yaşam ağacı 1 Ocak 2009
Belirtilmedi 2 g[6] Belirtilmedi Nisan 2023
10 kuruş 18,5 mm 1,65 mm 3,15 g %65 Cu, %6 Ni, %29 Zn Rûmî motifi 1 Ocak 2009
Belirtilmedi 2,15g[6] Belirtilmedi Nisan 2023
25 kuruş 20,5 mm 1,65 mm 4 g %60 Cu, %14 Ni, %26 Zn Çıkıntılı Kûfî kaligrafisi 1 Ocak 2009
Belirtilmedi 2,7g[6] Belirtilmedi Nisan 2023
50 kuruş 23,85 mm 1,9 mm 6,8 g Çevre: %75 Cu, %15 Ni, %10 Zn

Orta: %81 Cu, %4 Ni, %15 Zn

Geniş çıkıntılı Boğaz Köprüsü ve İstanbul haritası 1 Ocak 2009
Belirtilmedi 5,56g[6] Belirtilmedi Nisan 2023
1 lira 26,15 mm 1,9 mm 8,2 g Çevre: %81 Cu, %4 Ni, %15 Zn

Orta: %75 Cu, %15 Ni, %10 Zn

T.C. yazısı ve lale figürü Rûmî motifi 1 Ocak 2009
1,67 mm 6,65g[6] Belirtilmedi Düz Nisan 2023
5 lira 28,15 mm 1,7 mm 8,25 g Çevre: %64 Cu, %4 Ni, %32 Zn

Orta: %64 Cu, %9 Zn, %27 Ni

Düz tırtıllı Selçuklu Yıldızı, Türkiye Yüzyılı logosu[3] 29 Ekim 2023
Türkiye Cumhuriyeti,

Mustafa Kemal Atatürk

8 Haziran 2024

Hatıra paralar

[değiştir | kaynağı değiştir]

Hatıra paralar, 1 TL'nin arka yüzünün değişmesiyle tedavüle çıkarılmaktadır.

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. Duvar, Gazete (24 Mart 2019). "Paraya basılan ilk 'sıradan' yurttaş: Müzemi kurun!". 25 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ocak 2021.
  2. "Darphane 1 TL'nin gramajını düşürdü". gazeteduvar.com.tr. 6 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Nisan 2023.
  3. 1 2 "5 TL'lik madeni para tedavüle çıkıyor". TRT Haber. 8 Haziran 2024. 11 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2024.
  4. "Karar Resmi Gazete'de: Madeni 5 TL tedavüle çıkıyor". NTV. 11 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2024.
  5. Mynet. "Darphane'den yeni karar! 25 kuruşun ardından... Artık 1 ve 5 kuruş basılmayacak". Mynet Finans. Erişim tarihi: 15 Şubat 2026.
  6. 1 2 3 4 5 6 "TedavulParaWebBulten.pdf" (PDF). Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü. 16 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 16 Temmuz 2024.
  7. "Darphane açıkladı: Piyasada 1 milyon adet 'Türkçe Olimpiyatları' parası var". Diken (İngilizce). 21 Aralık 2017. 24 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ocak 2021.
  8. "100. yıl hatırası ölümsüzleştirildi!". Sabah. 3 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mart 2021.
  9. Haber7. "Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Göreve Başlama Töreni dolayısıyla hatıra parası bastırıldı". Haber7. 1 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2023.
  10. "Başkan Erdoğan'ın Göreve Başlama Töreni dolayısıyla misafirlere hatıra parası hediye edildi!". takvim.com.tr. 3 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2023.