Türkiye'de sera gazı emisyonu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Türkiye’de sera gazı emisyonu sayfasından yönlendirildi)
Afşin-Elbistan A Termik Santrali yenilenmediği için kapatıldı. Yenilenmesi için para yardımı gerekmektedir.
Sera gazlar Türkiye

Türkiye’de sera gazı emisyonu ya da Türkiye’de sera gazı salınımı kişi başına yaklaşık 6 tondur. Türkiye her yıl 500 milyon ton sera gazı salmaktadır. Bu oranla Türkiye, dünyanın yıllık salınımının yaklaşık olarak %1'ini meydana getirmektedir. Sera gazı salınımının yaklaşık üçte biri kömür kaynaklıdır. Türkiye, hidroflorokarbon sera gazı salınımının azaltılması hakkındaki Montreal Protokolü'nün Kigali Düzeltmesini imzaladı ama onaylamadı.[1]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Sera gaz emisyonları emmesi
Türkiye'de fosil yakıttan CO2
Sera gazlar Türkiye
Sera gazlar Türkiye kişi başı

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)’in yayımladığı son sera gazı emisyonu envanterine göre 2019 yılında toplam emisyonlar 506,1 milyon (Mt) ton sera gazı CO2eq olarak gerçekleşti,[2] fakat 86,5 Mt Türkiye'deki ormanlar vb. emdi.[3] 2020 yılında toplam emisyonlar 523,9 milyon (Mt) ton sera gazı CO2eq olarak gerçekleşti,[4] fakat 56,9 Mt Türkiye'deki ormanlar vb. emdi.[5]

Türkiye'nin en büyük sera gazı kaynağı kömürdür: 2019 yılında kömür yakımından 154 megaton karbondioksit sağlandı,[6] 2020 yılında kömür yakımından 148 megaton karbondioksit sağlandı.[7]

Enerji[değiştir | kaynağı değiştir]

2019 emisyonlarından %72’u enerji sektörından sağlandı, yani 364 Mt, ondan en büyük parçası elektriği jenerasyon ve ikinci büyük ulaşım.[8] 2020 emisyonlarından %70’u enerji sektörından sağlandı, yani 368 Mt, ondan en büyük parçası elektriği jenerasyon ve ikinci büyük ulaşım.[9]

Termik santralin yakıtı[değiştir | kaynağı değiştir]

2019 yılında Türkiye'nin termik santraller 138 Mt CO2eq saldı.[10] 2020 yılında Türkiye'nin termik santraller 131 Mt CO2eq saldı.[11] Doğal gazın emisyon yoğunluğu kömürden daha düşük olduğu için doğalgaz az emisyonları ama fazla elektrik yaptı. Diğer tarafta doğalgazı neredeyse hepsi ithalat edildiğinden dolayı cari hesap açığı yükseldi.

Kömür yakan termik santraller[değiştir | kaynağı değiştir]

Zonguldak'ta Çatalağzı kömür yakan termik santrali : Bereket Enerji burada bir unite daha ve kömür limanı yapmayı istiyor ama orada yerel protesto var.

2019 yılında Türkiye termik santraller kömürden 114 Mt CO2eq saldı.[12] 2020 yılında Türkiye termik santraller kömürden 102 Mt CO2eq saldı.[13]

Doğalgaz yakan termik santraller[değiştir | kaynağı değiştir]

Taşkısığı Köyü doğalgaz yakan termik santrali: doğalgaz, kömürden daha temiz ama ithalatı pahalı ve o da sera gazı salar.

2019 yılında Türkiye termik santraller doğalgazından 24 Mt CO2eq saldı.[14] 2020 yılında Türkiye termik santraller doğalgazından 28 Mt CO2eq saldı.[15]

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Düşük emisyon alanılar Avrupalı büyük şehirlerde yaygın ama İstanbul onlar gibi değildir.

2019 yılında ulaşım 82 Mt CO2eq saldı, bu verinin %93'ü karayolu ulaşımı, %4,5'i yurtiçi havayolu ulaşımından ve yaklaşık olarak %1'i de demiryolu taşımacılığı kaynaklıdır[16].[17]

2020 yılında ulaşım 81 Mt CO2eq saldı, bu verinin %95'i karayolu ulaşımı ve yaklaşık olarak %3'ü yurtiçi havayolu taşımacılığı kaynaklıdır.[18]

Hava kirliliği hem iklim hem de sağlık sorunu.[19]

Ev enerjisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ankara üzerinde hava kirliliği: kömür şehir merkezinde hala yakılır.

2019 yılında ev yakıtı 44 Mt CO2eq saldı.[20] 2020 yılında ev yakıtı 50 Mt CO2eq saldı.[21]

Endüstriyel işlemler ve ürün kullanıma[değiştir | kaynağı değiştir]

Enerji hariç 2019 emisyonlarından %11’ini Türk sanayisi sağladı.[22] Enerji hariç 2020 emisyonlarından %13’ünü Türk sanayisi sağladı.[23] Demir, çelik ve çimento endüstri birincil enerjisinden %40 kullanır ve o endüstriler daha çevre dostu olmaya çalışır. Çimentonun karbonu çıkarmak için biyokütle gerekir ve Türkiye’de çok var hem de karbon yakalama ve depolama gerekir ama Türkiye'de neredeyse yok.[24][25] 2019 yılında demir ve çelik üretimi 11 Mt CO2eq saldı.[26] 2020 yılında demir ve çelik üretimi 10 Mt CO2eq saldı.[27]

Tarım[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğanbey, Seferihisar yeniden ormanlaştırılmak üzere.

Enerji (mesela traktörün yakıtı) hariç 2019 emisyonlarından %13’unu tarımdan salındı.[28] Enerji (mesela traktörün yakıtı) hariç 2020 emisyonlarından %14’unu tarımdan salındı.[29] En çok enterik fermantasyon ve tarım toprağından.[30][31] Tarımının yakıtı sübvansiyon var ve bazı şeker fabrikaları kömür yakan küçük termik santraller var.

Şirketler[değiştir | kaynağı değiştir]

Eren Enerji Çatalağzı Termik Santrali Türkiye'nin emisyonlardan %2'si yayıyor.[32][33]

Siyaset[değiştir | kaynağı değiştir]

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (ÇŞİDB)'ye göre iklim değişikliği, dünyanın en önemli problemleri arasındadır.

Koordinasyon[değiştir | kaynağı değiştir]

Birleşmiş Milletler nezdinde ÇŞB İklim Değişikliği Ulusal Odak Noktası olarak tanınmıştır. Bakanlığın İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu (İDHYKK) Ulusal Seragazı Emisyon Envanter Sistemi yapar.[34] Enerji Bakanlığı İDHYKK içinde.

Paris Anlaşması[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye, Paris Anlaşması'nı imzaladı ve Ekim 2021 tarihinde, Paris İklim Anlaşması TBMM tarafından resmen kabul edildi.[35][36] Anlaşmayı onaylamayan ülkeler, Dünya'daki sera gazı emisyonunun %3'ünü üretmektedir ve bunlar arasındaki en yüksek oran; %1,3 ile İran'a aittir.[37][38][39]

Türkiye'nin Ulusal Katkı Beyanı (NDC)[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye’nin BM Sekreteryası’na sunulan Niyet Edilen Ulusal Katkı Beyanı’nda, 2012 yılında 430 milyon ton olan toplam sera gazı emisyonlarının, azaltım önlemleri ile 2030 yılında 929 milyon tona kadar çıkarabileceği belirtildi. Başka bir deyişle Türkiye sera gazı emisyonlarını azaltma taahhüdü vermedi, iki katından fazla artırabileceğini söyledi.

Türkiye bunu yaparken, eğer hiç önlem alınmazsa (referans senaryo, business as usual) emisyonlarının 2030’da 1 milyar 175 tona çıkacağını, verilen beyanla bu miktarın 929 milyon tonda tutulacağını söylüyor. Bu beyanını da “artıştan %21 oranında azaltım” olarak tanıttı. Türkiye’nin akranları olarak değerlendirilebilecek ülkelerden Arjantin ve Brezilya, emisyonlarını 2030 yılında 2005 yılı seviyesinin altına indirmeyi, Meksika ise 2026 yılında en yüksek emisyon seviyesine ulaştıktan sonra emisyonlarını düşürmeyi hedefliyor. Türkiye’nin resmi planlarında 2030 sonrasındaki dönemde de sera gazı emisyonunu azaltmaya yönelik bir hedefi bulunmuyor.

TÜİK verileri Türkiye’nin emisyon azaltımı için hiçbir önlem almadan bile hesapladığı miktarın çok altında sera gazı emisyonu ürettiğini gösteriyor. TÜİK’in yayımladığı son sera gazı emisyonu envanterine göre 2020 yılında toplam emisyonlar 524 milyon ton CO2e olarak gerçekleşti. Dolayısıyla mevcut büyüme/ekonomi eğilimi dahilinde, hiçbir emisyon azaltım önlemi almadan dahi hedeflediği/beyan ettiği rakamın altında kalacağı görülebiliyor.[40]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Diğer[değiştir | kaynağı değiştir]

  • OECD (Şubat 2019). "OECD Çevresel Performans İncelemeleri: Türkiye 2019". OECD. OECD Environmental Performance Reviews. doi:10.1787/653318da-tr. 

Özel[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Küresel iklim politikasının dışında bir ülke: Türkiye". 21 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2021. 
  2. ^ "Sera Gazı Emisyon İstatistikleri, 1990-2019". data.tuik.gov.tr. Türkiye İstatistik Kurumu. 30 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Nisan 2021. 
  3. ^ TUİK rapor(2021), s. 309
  4. ^ "Sera Gazı Emisyon İstatistikleri, 1990-2020". data.tuik.gov.tr. Türkiye İstatistik Kurumu. 30 Mart 2022. 1 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2022. 
  5. ^ TUİK rapor(2022), s. iv
  6. ^ TUİK rapor(2021), s. 56
  7. ^ TUİK rapor(2022), s. 57
  8. ^ TÜİK rapor (2021), s. 42
  9. ^ TÜİK rapor (2022), s. 43
  10. ^ TÜİK tablolar(2021), tablo 1s1 hucresi B10
  11. ^ TÜİK tablolar(2022), tablo 1s1 hucresi B10
  12. ^ TUİK tablolar(2021), tablo 1.A(a)s1 hücre G26 "solid fuels"
  13. ^ TUİK tablolar(2022), tablo 1.A(a)s1 hücre G26 "solid fuels"
  14. ^ TUİK tablolar(2021), tablo 1.A(a)s1 hücre G27
  15. ^ TUİK tablolar(2022), tablo 1.A(a)s1 hücre G27
  16. ^ "Ulaşım: Kişisel tercihler ve planlama sera gazı emisyonlarında ne kadar etkili?". Teyit. 30 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2021. 
  17. ^ TUİK rapor (2021), s. 109
  18. ^ TUİK rapor (2022), s. 110
  19. ^ "Bir yandan iklim değişikliğini kontrol altına alırken diğer yandan da hava kirliliğinden kaynaklanan ölümlerin önüne geçmek mümkün!". The City Fix Türkiye - Sürdürülebilir Ulaşım. 3 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Kasım 2018. 
  20. ^ TUİK rapor(2021), s. 142
  21. ^ TUİK rapor(2022), s. 144
  22. ^ TUİK rapor(2021), s. 160
  23. ^ TUİK rapor(2022), s. 162
  24. ^ "Decarbonization of industrial sectors: the next frontier". McKinsey. Haziran 2018. 8 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2019. 
  25. ^ "İklim değişikliği için eylem planı yolda". Sabah (gazete). 3 Temmuz 2018. 3 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2018. 
  26. ^ TUİK rapor(2021), s. 161
  27. ^ TUİK rapor(2022), s. 163
  28. ^ TUİK rapor(2021), s.251
  29. ^ TUİK rapor(2022), s.249
  30. ^ Ağaçayak, Tuğba; Öztürk, Levent. TÜRKİYE’DE TARIM SEKTÖRÜNDEN KAYNAKLANAN SERA GAZI EMİSYONLARININ AZALTILMASINA YÖNELİK STRATEJİLER (PDF). 20 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Ekim 2019. 
  31. ^ "ULUSAL SERA GAZI ENVANTERİ AKAKDO RAPORU 1990-2019" (PDF). 25 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  32. ^ "Global coal power map". 5 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2019. 
  33. ^ "Estimating carbon dioxide emissions from coal plants". Coalswarm. 18 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2019. 
  34. ^ "Seragazı Emisyon Envanteri, 2014". 1 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ocak 2019. 
  35. ^ marar. "Paris İklim Anlaşması TBMM Genel Kurul'da kabul edildi". Sözcü Gazetesi. 6 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ekim 2021. 
  36. ^ "Paris İklim Anlaşması nedir, maddeleri neler? Paris İklim Anlaşmasını Türkiye imzaladı mı?". Milliyet. 5 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ekim 2021. 
  37. ^ "Türkiye Paris İklim Anlaşması'nı Neden İmzalamıyor?". bianet. 2 Temmuz 2018. 29 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2019. 
  38. ^ "Paris Anlaşması onaylansın". Milliyet. 7 Haziran 2018. 3 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2019. 
  39. ^ "'Türkiye bir an önce Paris İklim Anlaşması'nı onaylamalı'". Yaşam. 1 Aralık 2018. 23 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2019. 
  40. ^ Ekonomik Göstergeler Merceğinden Yeni İklim Rejimi Raporu. TÜSİAD. 2020. 

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]