Suriye Kürdistanı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Federasyona Bakûrê Sûriyê – Rojava (Kürtçe)
فدرالية شمال سوريا - روجآڤا (Arapça)
Kuzey Suriye Federasyonu-Rojava
Bayrak Arma
Kuzey Suriye Federasyon'nun kontrolündeki (yeşil) ve federasyonun yönetim talebinde bulunduğu (turuncu) bölgeleri gösteren Suriye haritası
Kuzey Suriye Federasyon'nun kontrolündeki (yeşil) ve federasyonun yönetim talebinde bulunduğu (turuncu) bölgeleri gösteren Suriye haritası
Durumu Suriye'nin de facto özerk bölgesi
Başkent Kamışlı (de facto)
37°03′K 41°13′D / 37.05°K 41.217°D / 37.05; 41.217
Resmî diller Kürtçe, Arapça, Süryanice
Hükûmet Doğrudan demokrasi
Demokratik konfederalizm)[1][2][3][4][5][6]
 •  Eş Başkan Hediye Yusuf
 •  Eş Başkan Mansur Selum
Kuruluşu
 •  Özerklik ilanı Kasım 2013 
 •  Bölgesel yönetimin kurulması Kasım 2013 
 •  Geçiş anayasasının kabulü Ocak 2014 
 •  Federasyon ilanı 17 Mart 2016 
Nüfus
 •  2014 sayımı 4.600.000 [7]
Para birimi Suriye lirası (SYP)
Trafik akışı sağ
Telefon kodu 9632
Internet TLD .sy

Suriye Kürdistanı (Kürtçe: Kurdistana Sûriyê) ya da anılan diğer isimleriyle Batı Kürdistan, (Kürtçe: Rojavayê Kurdistanê), Güneybatı Kürdistan (Kürtçe: Başûrê Rojavaya Kurdistanê) ya da Rojava (Kürtçede batı) ya da Kuzey Suriye Federasyonu, Suriye'nin kuzeydoğu kesiminde, Kürt nüfusun, Arap, Türkmen,[8] Çerkes ve Süryanilerle [9] yaşadığı bölge. Orta Doğu coğrafyasında Kürtler'in yoğun olarak yaşadığı bölgenin, Suriye sınırları içinde kalan kesimini tanımlar. PYD tarafından bölgede önce özerk kantonlar, sonrasında federasyon ilan edilmiş; fakat hiçbiri Suriye hükümeti tarafından tanınmamıştır.[10]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarih öncesi dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

Bereketli hilalde yer alan Suriye Kürdistanı'nda Tell Halaf gibi neolitik dönem arkeolojik siteler bulunmaktadır.

İmparatorluklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Rojova, tarihi boyunca Hitit, Mitanni, Asuri, Ahameniş İmparatorluğu, Grek, Arsak Krallığı, Roma İmparatorluğu, Part İmparatorluğu, Sasaniler, Bizans İmparatorluğu, Abbasiler, Osmanlılar ve Fransa tarafından yönetildi.

Suriye[değiştir | kaynağı değiştir]

20. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde patlak veren Süryani ve Ermeni Kırımı döneminde birçok Süryani ve Ermeni bölgeye sürgün edilmiş, Şeyh Said İsyanı ardından da bölge Kürt göçü almıştır.

Suriye devleti, sınırları içerisinde ikamet eden Kürtlere 1962 yılından beri vatandaşlık hakkı tanımamaktadır.[11] Aynı zamanda bu bölgeyi Araplaştırmak için bir Arap Kuşağı inşa etmeye çalışmış ve 1963'te Baas Partisi hükûmeti de "Cezire'nin Araplığını koruma" sloganını kullanarak Araplaştırma politikasını sürdürmüştür.[11]

Suriye İç Savaşı ve Kuzey Suriye Federasyonu-Rojava[değiştir | kaynağı değiştir]

Rojava, 2014
Rojava, 2015
Rojava, 2016

Suriye İç Savaşı sırasında, Suriye'deki Kürtler Suriye Kürt Ulusal Konseyi (KNC) adı altında 2011 yılının 26 Ekim'inde Irak'a bağlı Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin Erbil kentinde imzalanan anlaşmayla tek bir çatıda toplandı.[12] Önceleri KNC ile anlaşma sağlanamayınca bağımsız olarak hareket etme kararı alan PYD, Beşar Esad rejiminin Kürt bölgelerinden çekilmesi sonrasında KNC ile uzlaşmaya gitti. 12 Temmuz 2012'de PYD ve Suriye Kürt Ulusal Konseyi uzlaşmasıyla 12 Temmuz 2012 tarihinde Erbil'de Kürt Yüksek Komitesi'nin kuruluşu ilan edildi.[kaynak belirtilmeli] Aynı yıl Kürt Yüksek Komitesi'nin yönetiminde Suriye'deki Kürt alanlarını yönetmek için PYD ve KNC'nin katılımıyla YPG kuruldu. YPG, 19 Temmuz 2012'de Kobani'yi, ertesi gün Afrin ve Derik'i ele geçirdi.[kaynak belirtilmeli]

Savaştan kaçmış Rojavalı çocuklar, Suruç

İç savaşta Irak ve Şam İslam Devleti'ne karşı mücadele veren bazı Arap ve Kürt gruplar, 8-9 Aralık 2015'te el-Malikiye'de düzenledikleri toplantının ardından, 10 Aralık günü yapılan açıklamayla Suriye Demokratik Güçleri'nin siyasi kanadı olarak Suriye Demokratik Konseyi adlı 13 üyeli parlamentonun kurulduğunu duyurdu.[13][14][15] 12 Aralık'ta yapılan seçimde, Buğday Dalgası Hareketi lideri Heysem Menna ile Demokratik Toplum Hareketi lideri İlham Ahmed parlamentonun eş başkanları olarak seçildi.[16][17]

PYD ve birçok siyasi parti tarafından 16 Mart 2016 tarihinde de facto statüsünde federasyon ilan edildi. Kurulan federasyon Suriye'de bulunan Kürt kantonlarının ortak kararı ile deklare edilmiş ve kurulmuştur. Beşşar Esad'ın kabul edilmeyeceğini açıklamasından sonra PYD Lideri Salih Müslim Tarafından Suriye'de bağımsız devlet kurabileceklerinin resti çekilmiştir.

Oluşturulan Kuzey Suriye Federasyonu'nda Eşbaşkanlardan biri Kürt diğeri Araplardan seçilmiştir. Meclis eşbaşkanlarına Cezire Kantonu eşbaşkanı Hediye Yusuf ve Tel Abyad Özerklik Yönetimi Eşbaşkanı Mensur El-Selum getirildi. Eşbaşkanları 200 kişiden oluşan kurucu meclis seçti. Meclisin yürütme konseyi ise 31 kişiden oluşmuştur. Öte yandan, Arap ve Türkmen Aşiretleri Birliği, yaptığı yazılı açıklamada, Suriye'nin kuzeyinde herhangi bir federasyonu kabul etmediklerini duyurdu.[18]

Irak Bölgesel Kürt Yönetimi başkanı Mesud Barzani Suriye'de oluşacak Kuzey Suriye Federasyonu oluşumuna destek verdiklerini duyurdu.[19][20] [21]

İsim[değiştir | kaynağı değiştir]

Rojava [22](Kürtçe: Rojavaya Kurdistanê, rojava "Batı" anlamına gelir) Batı Kürdistan ya da Suriye Kürdistanı olarak bilinir.[kaynak belirtilmeli]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Rojava Türkiye sınırı boyunca Dicle'nin batısında yer almaktadır. Cezire Kantonu, Kobani Kantonu ve Afrin Kantonu olmak üzere üç ayrı kanton vardır. Cezire Kantonu, Kürdistan Bölgesel Yönetimi ile komşudur. Cezire kantonu petrol kaynaklarının bulunduğu bir noktada bulunur. Cezire ve Kobani Kantonu arazi bakımından çoğunlukla düzlüklerden oluşur, Afrin Kantonu ise dağlık bir araziye sahiptir.[23]

İklim ve bitki örtüsü[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölgede soğuk ve kurak kışlar, sıcak, bulutsuz yazlar görülür. Çoğunlukla düzlük olması bu sayılan iklimsel sonuçları doğurur. Irak ve Türkiye sınırı boyunca uzanan kuzeydeki dağlık bölgeler, yoğun kar yağışı altındadır.

Rojava'nın iklim şartları, kuzeydeki topografik ve dağlık yapısı nedeniyle, ülkede bitki örtüsü olarak bozkır ve orman bulunur. Bölgenin kuzeyindeki dağlık bölgede kavak, söğüt ve meşe ağaçları bulunur. Güneyinde ise genelde çöl ağaçları olan hurma ve palmiye ağaçları vardır.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Rojava'nın ekonomisini petrol ihracatı ve tarım oluşturmaktadır.[24] En önemli tarım.[25]

Tarım[değiştir | kaynağı değiştir]

Koyun, tahıl ve pamuk var.[9] Tarımı geliştirebilmek için gübre gerekiyor.[25]

Ticaret[değiştir | kaynağı değiştir]

Ticareti Türkiye abluka ediyor.[26] Haleple ticaret vardır.[27] Uzmanlar göre merkezli Irakla daha ticaret gerekir.[27]

Ordu[değiştir | kaynağı değiştir]

Suriye Demokratik Güçleri en çok YPG. [kaynak belirtilmeli]

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Kürtçe ve Arapça eğitimi var.[24]

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Rojava'nın kültürü Mezopotamya kültürü, İslam dini ve geleneksel Arap ve Kürt kültürü etrafında biçimlenmiştir.[kaynak belirtilmeli] Buna karşın, Rojava'nın çeşitlilikler içinde yüksek bir kozmopolit toplum ve canlı bir kültüre sahiptir.[kaynak belirtilmeli] İslam etkisi Arap ve Kürt kültürünün mimari, müzik, giyim, mutfak ve yaşam tarzında görülebilmektedir.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Rojava halkının çoğunluğu Kürtler'den oluşmaktadır.[28] Özellikle Cezire Kantonu'nda az sayıda Arap yerleşim yerleri vardır. Cezire Kantonu'nda Süryaniler de bulunmaktadır. Türkmenler, Çerkesler(anayasa), Yezîdîler[29][30], Ermeniler [27] de bölgedeki azınlık halklarındandır.

Mülteciler[değiştir | kaynağı değiştir]

Rojava'da iki milyon var.[31]

Nüfus bakımından büyük şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Rojava kontrolünde 2004 Suriye nüfus sayımına göre nüfusu on binden fazla olan şehirlerin ve kasabaların listesi:[32]

Türkçe Adı Kürtçe Adı Arapça Adı Nüfus Kanton
Haseki (Hasiçi) Hesîçe الحسكة 319.641 Cezire Kantonu
Kamışlı Qamişlo القامشلي 184.231 Cezire Kantonu
Münbiç Mabuk منبج 99.497 Şahba Kantonu
El-Bab El-Bab الباب‎‎ 63.069 Şahba Kantonu
Tabka Tabqa الطبقة 62,425 Kobani Kantonu
Resülayn Serêkanî رأس العين‎ 55.247 Cezire Kantonu
Mürşitpınar (Arappınar) Kobanî عين العرب 44.821 Kobani Kantonu
Afrin Efrîn عفرين 36.562 Afrin Kantonu
Amudiye Amûdê عامودا 26.821 Cezire Kantonu
Deyrik Dêrika Hemko المالكية 26.311 Cezire Kantonu
Tel Rıfat Arpêt تل رفعت 20.514 Afrin Kantonu
Kubur el Bid Tirbespî القحطانية 16.946 Cezire Kantonu
Şeddade (Şeddadi) Şeddadê الشدادي 15.806 Cezire Kantonu
Muabbada Girkê Legê المعبدة 15.759 Cezire Kantonu
Tel Abyad Girê Spî تل أبيض 14.825 Kobani Kantonu
El Seba ve Arbayn السبعة وأربعين 14.177 Cezire Kantonu
Cenderes Cindarêsê جنديرس 13.661 Afrin Kantonu
Menacir (Mancar) Menacîr المناجير 12.156 Cezire Kantonu
Cerablus Cerablus جرابلس‎‎ 11.570 Şahba Kantonu
Kabasin Qabasin قباسين‎‎ 11.383 Şahba Kantonu

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Rojava halkının çoğu Sünni Müslümandır. Ezidilik ve Hristiyanlar da vardır.[9]

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuşulan diller Kürtçe, Arapça, Türkçe ve Süryanicedir.[33]

Kantonlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Suriye Kürdistanı 2014 Anayasası'nın 8. maddesine göre Rojava Otonomu, içerisinde bulundan tüm kantonlar yerel özyönetim prensibi üzerine kuruludur. Kantonlar özgürce kendi temsilcilerini ve temsili organlarını seçme hakkına sahiptir.[34] Ama bazıları gore iktidar PYD'de ve çok merkezli.[24]

Rojava Kantonları Resmi adı Başbakanlar Başbakan yardımcıları Hükumet Önceki seçim Gelecek seçim
Afrin Afrin Kantonu Arapça: مقاطعة عفرين
Kürtçe: Kantona Efrine
Hevi İbrahim Remzi Şehmuz
Ebdil Hemid Mistefa
TEV-DEM Ocak 2014
Jazira Cezire Kantonu Arapça: مقاطعة الجزيرة
Kürtçe: Kantona Cizîrê
Süryanice: ܟܢܛܢ ܓܨܪܛܐ
Akram Hesso Elizabet Gavriye
Hüyein Taza El Azam
TEV-DEM Ocak 2014
Kobanî Kobani Kantonu Arapça: قاطعة كوباني
Kürtçe: Kantona Kobaniyê
Enver Muslim Berivan Hesen
Halit Birgil
TEV-DEM Ocak 2014
Shahba Şahba mıntıkası Arapça: مناطق الشهباء
Kürtçe: Herema Şehba
İsmail Musa Mohammed Ahmed Haddro
Ayman el-Hafez
TWDS Şubat 2016
Konfererasyon Konfederasyon Arapça: المجلس الإتحادي
Kürtçe: Konseya Federal
Hediye Yousef
Mansur Selum
- TEV-DEM Mart 2016

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölgede Kamışlı kentinde olmak üzere bir adet uluslararası Kamışlı Havaalanı vardır.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "A Dream of Secular Utopia in ISIS' Backyard". New York Times. 2015-11-24. 8 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161208171016/http://www.nytimes.com/2015/11/29/magazine/a-dream-of-utopia-in-hell.html. Erişim tarihi: 2016-05-20. 
  2. ^ Jongerden, Joost (5-6 December 2012). "Rethinking Politics and Democracy in the Middle East" (PDF). 15 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160315143043/http://ekurd.net/mismas/articles/misc2012/12/turkey4358b.pdf. Erişim tarihi: 9 October 2016. 
  3. ^ Ocalan, Abdullah (2011) (PDF). Democratic Confederalism. ISBN 978-0-9567514-2-3. http://www.freedom-for-ocalan.com/english/download/Ocalan-Democratic-Confederalism.pdf. Erişim tarihi: 8 September 2013. 
  4. ^ Ocalan, Abdullah (2 April 2005). "The declaration of Democratic Confederalism". 6 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20141006072038/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=10174. Erişim tarihi: 8 September 2013. 
  5. ^ "Bookchin devrimci mücadelemizde yaşayacaktır" (Turkish). 26 August 2006. 5 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150505071029/http://www.savaskarsitlari.org/arsiv.asp?ArsivTipID=5&ArsivAnaID=34813. Erişim tarihi: 8 September 2013. 
  6. ^ Wood, Graeme (26 October 2007). "Among the Kurds". The Atlantic. http://www.theatlantic.com/magazine/archive/2007/10/among-the-kurds/306448/. Erişim tarihi: 8 September 2013. 
  7. ^ "A Dream of Secular Utopia in ISIS’ Backyard". New York Times. 2 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161202120755/http://www.nytimes.com:80/2015/11/29/magazine/a-dream-of-utopia-in-hell.html?_r=0. 
  8. ^ "‘Rojava modelinin önünde çok önemli sınavlar var’". Agos. 6 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161006123840/http://www.agos.com.tr:80/tr/yazi/16619/rojava-modelinin-onunde-cok-onemli-sinavlar-var. 
  9. ^ a b c "A Mountain River Has Many Bends". 20 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161220035606/http://www.tangledwilderness.org:80/a-mountain-river-has-many-bends/. 
  10. ^ Suriyeli Kürtler federasyon ilan etti, Şam 'tanımıyoruz' dedi, BBC Türkçe, 17 Mart 2016.
  11. ^ a b Emir Hasanpur (çev: Cemil Gündoğan), Kürt Diliyle İlgili Devlet Politikaları ve Dil Hakları, Avesta Yayınları, İstanbul, Ocak 1997, ISBN 975-7112-20-8, s. 64.
  12. ^ Suriye’de PKK’yı meşru savunma gücü ilan ettiler, Hürriyet, 23 Temmuz 2012.
  13. ^ Taştekin, Fehim (10 Aralık 2015). "Muhalifler bölündü". Hürriyet. http://www.hurriyet.com.tr/muhalifler-bolundu-40025514. 
  14. ^ "Kurdish-Arab coalition in Syria forms political wing" (İngilizce). Al Jazeera. 11 Aralık 2015. http://america.aljazeera.com/articles/2015/12/11/kurdish-arab-coalition-in-syria-forms-political-wing.html. 
  15. ^ "Executive Board of Democratic Syria Assembly elected" (İngilizce). Fırat Haber Ajansı. 13 Aralık 2015. http://anfenglish.com/kurdistan/executive-board-of-democratic-syria-assembly-elected. 
  16. ^ "Demokratik Suriye Meclisi eş başkanları seçildi". Evrensel. 12 Aralık 2015. https://www.evrensel.net/haber/267399/demokratik-suriye-meclisi-es-baskanlari-secildi. 
  17. ^ "Haytham Manna Elected Joint Chairman of Syrian Democratic Council" (İngilizce). The Syrian Observer. 14 Aralık 2015. http://syrianobserver.com/EN/News/30279/Haytham_Manna_Elected_Joint_Chairman_Syrian_Democratic_Council. 
  18. ^ http://tr.sputniknews.com/ortadogu/20160317/1021545752/suriye-rojava-kurt-federalizm.html
  19. ^ http://haber.cicegim.net/haber/120140/barzaniden-suriyede-federasyona-destek.html
  20. ^ http://haber.cicegim.net/mobil//haber/117662/suriyeli-kurtler-federasyon-ilan-etti.html
  21. ^ http://m.milliyet.com.tr/pyd-suriye-nin-kuzeyinde/dunya/detay/2211341/default.htm
  22. ^ "Iraq and Syria face further instability as Isis influence wanes". Financial Times. 2 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170702070243/https://www.ft.com/content/7b690be8-5c0a-11e7-9bc8-8055f264aa8b. 
  23. ^ http://www.lekolin.net/haber-3965--ROJAVA-KURDISTANI-KANTONLARINI-TANIYALIM.html
  24. ^ a b c Khalaf, Rana Marcel. "Governing Rojava: Layers of Legitimacy in Syria". Chatham House. 9 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161209160630/https://www.chathamhouse.org/publication/governing-rojava-layers-legitimacy-syria. 
  25. ^ a b "Kadınlar tarımda güçlü". Politika. 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627160329/http://www.yeniozgurpolitika.org/index.php?rupel=nuce&id=62318. 
  26. ^ "Kurds hope corridor to Aleppo will ease economic blockade on Rojava". 2 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170802024652/http://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/04032017. 
  27. ^ a b c "Rojava's economics and the future of the revolution". 16 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170816195522/http://kurdishquestion.com/article/3950-rojava-039-s-economics-and-the-future-of-the-revolution. 
  28. ^ "Rojava's Sustainability and the PKK's Regional Strategy". Washington Institute. 10 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170610071311/http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/rojavas-sustainability-and-the-pkks-regional-strategy. 
  29. ^ "Revenge for Sinjar: Syrian Kurds free Islamic State slaves". Reuters. 19 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170819060524/http://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-yazidi-idUSKBN1950M2. 
  30. ^ "ROJAVA AS HOME TO OVER TWO MILLION IDPS". 19 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170819022240/https://peaceinkurdistancampaign.com/2017/07/07/rojava-as-home-to-over-two-million-idps/. 
  31. ^ "Rojava as home to over 2 million IDPs". 19 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170819022240/https://peaceinkurdistancampaign.com/2017/07/07/rojava-as-home-to-over-two-million-idps/. 
  32. ^ http://www.cbssyr.org/General%20census/census%202004/pop-man.pdf
  33. ^ "What languages are spoken in Rojava, and what is the proportion and distribution?". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627160333/https://www.reddit.com/r/rojava/comments/3ixgk1/what_languages_are_spoken_in_rojava_and_what_is/. 
  34. ^ https://peaceinkurdistancampaign.com/charter-of-the-social-contract/