Stylianos Zaoutzes

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Stylianos Zaoutzes
Basileopatōr ("imparatorun babası")
Görev süresi
891/893-896
Hükümdar VI. Leon
Kişisel bilgiler
Ölüm 899
Çocukları Zoe Zaoutzaina

Stylianos Zaoutzes (GrekçeΣτυλιανὸς Ζαούτζης, fakat İoannis Skilicis'de Ζαουντζᾶς)[1] Ermeni asıllı Bizans yüksek görevlisidir. Bizans imparatoru I. Basileios'un (867-886 arası hükümdar) hükümdarlık döneminde yükselişe geçmiş, Stilianos'un kızı Zoe Zaoutzaina ile samimi bir ilişki içinde olan Basileios'un halefi İmparator VI. Leon (886-891 arası hükümdar) döneminde daha da ön plana çıktı. Leon'un hükümdarlık döneminin ilk yarısında Stylianos Zaoutzes birinci bakandı ve benzersiz basileopatōr ("imparatorun babası") unvanını kazanmıştı. Onun duruşu ve etkisi 895'den sonra azaldı, ancak 898'de Bizans imparatoru, Zoe ile evlendiğinde Leon'un kayınpederi oldu. 899'da Zoe ile aynı yıl öldü. Akrabalarının darbe girişimi sonrasında Zaoutzes ailesi, Stylianos'un vesayetinde toplanan önemli güçten yoksun bırakıldı.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kökeni ve erken dönem hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

I. Basileios ve VI. Leon, Madrid Skilicis'den bir tezhip.

Zaoutzes Ermeni asıllıydı ve Makedonya themasında doğdu. Tarihçi Nicholas Adontz, Zaoutzes'in dönemin Makedonya strategos'u kendi oğluyla da aynı isimi taşıyan Tzantzes'un oğlu olabileceği teorisini kurgulanmış ancak sonuçta kanıtlanamamıştır.[1][2] Steven Runciman'a göre Zaoutzes soyadı, Ermenice Zaoutch, "zenci" kelimesinden türemiştir ve Zaoutz'un özellikle koyu tenini yansıtmaktadır. Aynı şekilde Zaoutzes, Bizanslılar arasında "Etiyopyalı" olarak biliniyordu.[3] Tam olarak kökeni her ne olursa olsun, etnik ve coğrafi kökeni, İmparator I. Basileios ile paylaşıyordu; bu, muhtemelen Basileios'un iktidar döneminde onun yüksek makamlara yükselişinde önemli bir rol oynamıştır.[2]

882 yılının sonlarında, Basileios'un en büyük oğlu Konstantin'in ölümünden sonra velihattı ve ikinci oğlu genç Leon, Martinakes ailesi üyesi Theofano ile evlendi. Gelin, imparatoriçe Eudokia İngerina'nın seçimiydi ve Leon bundan memnun değildi, onun yerine Stylianos Zaoutzes'in güzel kızı Zoe Zaoutzaina ile beraberliği tercih ediyordu. Zoe'nin gerçekten onun metresi olup olmadığı kesin değildir; Leon'un kendisi sonraki anlatımlarda bunu gayretli bir şekilde ret eder.[4] Bu noktada Zaoutzes, Bizans İmparatoru'nun paralı muhafız alayının hetaireia kıdemsiz komutanı mikros hetaireiarches makamındaydı.[5] Leon'un babası Basileios ile ilişkileri her zaman gergindi ve Theofano bu ilişki nedeniyle onu bilgilendirince, Basileios söylendiğine göre öfkelendi, Leon'a kanı akıncaya kadar vurdu ve Zoe'yi Theodore Gouzouniates isimli birisiyle evlendirdi.[6] Üstelik, 883 yılında, Leon, Basileios'a karşı komplo kurmakla suçlandı ve hapsedildi; sadece patrik Fotios ve Stylianos Zaoutzes'in müdahalesi ile de kör edilmediği düşünülmektedir.[7] Bu olay Zaoutzes'in Basileios ile olan kendi durumuna ya da kariyerine zarar vermemiş gibi görünmektedir, Basileios'un iktidarının sonunda protospatharios ve megas hetaireiarches (hetaireia'nın kıdemli komutanı) idi.[1]

Önem kazanması[değiştir | kaynağı değiştir]

İmparator VI. Leon'a (886–912 arası hükümdar) ait Bronz follis.

Serbest bırakılıp, rütbesinin geri verildiği Temmuz 886 sonlarına kadar Leon, hapiste üç yıl geçirdi. Zaoutzes, Bizans İmparatoruna kişisel olarak yalvararak Leon'un serbest bırakılmasını sağlayarak burada önemli bir rol oynadı.[8] O tarihlerde Basileios sıkıntı yaşarken, 12 Ağustos 886'da av sırasında ciddi bir şekilde yaralandı. Zaoutzes'in ava katılımı bir komplo şüphesini artırdı ancak Basileios, Zaoutzes'i cezalandırmadığı dokuz gün boyunca hayatta olduğu için, suç ortaklığı genellikle reddedildi.[9] Basileios'un ölümüyle, Leon imparator olarak tac giymesine rağmen patrikios ve magistros unvanları ile Logothetis tu dromu makamı ile ödüllendirilen Zaoutzes hükümetin etkili bir şekilde kontrolü altına aldı, devlet politikalarını sevk etti.[1] Patrik I. Efthimios'un hagiografisi Vita Euthymii'de anlatılan bir hikâyeye göre, Basileios'un kendisi Zaoutzes'i naip (epitropos) atadı, fakat diğer kaynaklar, gücünün yükselişinin daha kademeli olduğunu gösteriyor.[10] Gücünün bir göstergesi Leon'un fermanlarının çoğunun kendisine yönlendirmesidir ve 893'te himayesinde bulunan Antonios KauleasKonstantinopolis Patriği'ni seçtirmesidir.[11] Aynı dönem (886 ile 893 arası), İmparator VI. Leon'un kendisi Zaoutzes'in emirleriyle Konstantinopolis'te inşa edilen bir kilisede vaaz vermiştir.[12]

Madrid Skilicis'ten: İmparator VI. Leon Bulgar elçisini kabul ediyor (üst); 896'da Bulgarifon'da Bulgar zaferi (alt). Vita Euthymii anlatımı Zaoutzes ve onun yozlaşmış adamlarını birçok Bizans mağlubiyetinin yaşandığı savaştaki bozgundan sorumlu tutar.

Zaoutzes yükseliş 891-893 yılında, basileopatōr ("imparatorun babası") unvanı almasıyla en yüksek noktaya ulaştı.[13] Bu yeni ve esrarengiz unvana yükselmesi, tartışmanın konusu oldu çünkü unvanın ne yaratılmasının sebepleri ne de tam işlevleri bilinmemektedir. Yükselişinin başlangıcı, kızı Zoe'nin nihai olarak Leo'nun imparatoriçesi olarak imparatorluk tahtına çıkmasıyla olan ilişkisini engellemektedir. Basileios'a karşı Zaoutzes'un desteği için şükran bir rol oynamış olabilir ve ortak bir teori, bu makam imparatora bir takım vasilik imkânı sağladığı yönündedir.[14] Makam, Zaoutzes'i Bizans İmparatorluğu'nun sivil üst düzey yetkilisi teyit etti. Fakat Zaoutzes, geleneksel olarak zayıf bir imparator üzerinde tamamen güçlü bir naip olarak görülmesine rağmen, Vita Euthymii'de verilen anlatım yüzünden az bir kısmında, ikisi arasındaki gerçek ilişki tamamen farklı olabilir. Kaynakların daha dikkatli bir şekilde değerlendirilmesi, modern bilimin Leon'un hükumette aktif bir şekilde yer aldığını ve Zaoutzes'in baş bakan olarak efendisine sadık ve yaltaklanan birisi olduğunu sonucuna vardı.[15]

Bizans İmparatorluğu'nun birinci bakanı olarak kaydının değerlendirilmesi zordur. Kariyeri hakkındaki kaynaklardan, Vita Euthymii Zaoutzes'un ölümünden sonra derlenmiştir ve çok düşmancadır ki hükümdarlık döneminin başarısızlıkları ya da sevilmeyen kararlarından sorumlu arayarak Leon'u utançtan kurtarmak ister.[16] Vita Euthymii'de verilen anlatım Zaoutzes ile Bizans İmparatoru üzerinde aşırı nüfuzlu Leon'un ruhani önderi syncellus Efthimios arasındaki şiddetli rekabet ile daha da renklendirilmiştir.[17] Böylece Vita Euthymii, Zaoutzes'i, başarılı general olan Nikeforos Fokas'ın ordudan görevden alınmasının yanı sıra Bulgaristan ile 893'te meydana gelen düşmanlıklardan sorumlu olmakla suçlar: himayesinde bulunan iki kişi, Bulgar mallarının ana pazarını Konstantinopolis'ten Selanik'e taşıdılar ve sonra Bulgar tüccarlara fahiş ücretler çıkarmaya başladılar. Zaoutzes'in ısrarıyla Leon, tüccarların şikayetlerini reddettiğinde, Bulgar Çarı I. Simeon, Bizans'a saldırmak için bir bahane buldu.[1][18] Bununla birlikte, son zamanlarda akademisyen Paul Magdalino tarafından aktarımı ile bu Leon'un inisiyatifidir ve himayesi Aziz Demetrius Selanik'te zengin olmayı amaçladığı için ona özel bir iyilik göstermiştir.[19]

Gözden düşmesi ve ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Samonas, Basileios'un VI. Leon'a karşı komplosunu ortaya çıkartıyor, Madrid Skilicis'den bir minyatür.

Bununla birlikte, tüm bunlar, Zaoutzes'e göre dış ve askeri işlerde etkisiz bir liderlik imajının kalıcı olmasına yol açtı.[20] Bu, Leon'un Zoe ile olan ilişkisinin sürdürülmesine rağmen, Zaoutzes ile imparator arasındaki ilişkinin gerginleşmesinin nedeni olabilir: Zaoutzes'in oğlu tarafından 894/895 yılında Leon'u öldürmekle ilgili olduğu iddia edilen bir komplo hikâyesi, ikisi arasında bir çatlak olduğunu ve Zaoutzes'in kendisinin bu komploya katılmamasına rağmen, aralarındaki büyük bir tartışma kısa bir süre sonra çıktı.[21] Uzlaşmalarına rağmen, Zaoutzes'un himayesinde bulunan iki kişinin rüşvet almak suçlamasıyla Leon tarafından cezalandırılmaları Zaoutzes'in duruşunun gerilediğini gösterir.[22] Yine de, Aralık 865 ya da 866'da Theofano'nun ölümünün ardından ve 898 başında Zoe'nin ilk kocası Gouzouniates'de ölümünün ardından, 898 yazının sonlarında, Leon, en sonunda Zoe ile evlendi ve onu Augusta'lığa yükseltti. Bununla birlikte, ertesi yıl hem Zoe hem de Stylianos öldü.[23] Onların ölümlerinden sonra Leon, Eudokia Baïana'yı karısı olarak seçerek yine evlenmek istedi. Onun hamiliğinden yararlanan, İmparatoriçe'nin yeni akrabalarına karşı pozisyonlarını kaybetmekten korkan Zaoutzes'in çok sayıda akrabası Leon'u devirmek için bir araya geldiler. Aralarında başı, Zoe'nin yeğeni olan Basileios çekiyordu. Ancak komplo, hadım hizmetli Samonas tarafından açığa çıkarıldı ve komplo bastırıldı. Zaoutzes akrabaları sürgün edildi ya da manastırlarla kapatıldı ve ailenin gücü kesildi.[1][24] Samonas'ın kendisi bol bir şekilde ödüllendirildi: İmparatorluk hizmetine alındı ve gözden düştüğü 908 yılına kadar hızla terfi ettirilerek parakoimomenos oldu.[25]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Özel
  1. ^ a b c d e f Kazhdan 1991, s. 2220.
  2. ^ a b Tougher 1997, ss. 89–90.
  3. ^ Tougher 1997, s. 90.
  4. ^ Garland 1999, s. 110; Tougher 1997, ss. 35, 56–57.
  5. ^ Tougher 1997, s. 91; Bury 1911, ss. 106–107.
  6. ^ Tougher 1997, ss. 56–57, 90.
  7. ^ Antonopoulou 1997, ss. 5–6; Tougher 1997, ss. 57–59, 90–91.
  8. ^ Tougher 1997, ss. 58–60, 91.
  9. ^ Garland 1999, s. 111; Tougher 1997, ss. 61–62, 91.
  10. ^ Tougher 1997, ss. 92–94.
  11. ^ Kazhdan 1991, ss. 1498, 2220; Tougher 1997, s. 38.
  12. ^ Homily translated in Mango 1986, ss. 203–205.
  13. ^ Tougher 1997, s. 94.
  14. ^ Tougher 1997, ss. 99–100.
  15. ^ Antonopoulou 1997, ss. 70–71; Tougher 1997, ss. 100–104.
  16. ^ Tougher 1997, ss. 94, 97.
  17. ^ Tougher 1997, ss. 102–103.
  18. ^ Tougher 1997, ss. 95–96.
  19. ^ Tougher 1997, ss. 96–97.
  20. ^ Treadgold 1997, ss. 463–466.
  21. ^ Tougher 1997, ss. 105–106.
  22. ^ Tougher 1997, ss. 105, 108–109.
  23. ^ Antonopoulou 1997, ss. 6–7.
  24. ^ Tougher 1997, s. 149; Treadgold 1997, ss. 465–466.
  25. ^ Tougher 1997, ss. 197–198.
Genel