Solo Keman için Sonat ve Partitalar (Bach)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
BWV 1001–1006 eser sayılı Sonat ve Partitaların el yazmasından 1720 tarihli başlık sayfası.

Solo keman için sonat ve partitalar (BWV 1001–1006) Johann Sebastian Bach'ın 1720'li yıllarda Köthen'de yazdığı düşünülen, altı başlıktan oluşan eserdir. Bazen, Bach imzalı el yazmasındaki başlıklarına uygun olarak, İngilizce'de solo keman için sonatlar ve partiler olarak anılırlar: Bach zamanında Almanca konuşulan bölgelerde "Partia" (çoğul "Partien") yaygın olarak kullanılırken, 1879 Bach Gesellschaft baskısında o zamana kadar standart hale gelen bu sete İtalyanca "partita" olarak tanıtılmıştır.[1]  Eser üç kilise sonatı ve dans bölümlerinden oluşan üç partitadan oluşur. İkinci partita, son bölümü solo keman için yazılmış en ustalıklı ve duygulu bölüm olan Chacone ile bilinir.[2]

Eser 1720'de tamamlanmış, ancak 1802'ye kadar Bonn'da Nikolaus Simrock tarafından yayımlanmamıştır. Yayımlandıktan sonra bile, ünlü kemancı Joseph Joachim bu eserleri icra etmeye başlayana kadar büyük ölçüde göz ardı edilmiştir. Bugün, Bach'ın solo sonat ve partitaları keman repertuvarının önemli bir parçasıdır ve sıklıkla icra edilip kaydedilmektedir.

Bach'ın adlandırdığı şekliyle 'Sei Solo a Violino senza Basso accompagnato' (Bas Eşliği Olmayan Keman için Altı Solo), solo bir çalgı olarak kemanın teknik olanaklarını sağlam bir şekilde oluşturmuştur..Eser, Eugène Ysaÿe ve Béla Bartók da dahil olmak üzere sonraki nesil besteciler tarafından solo keman parçaları için arketip görevi görmüştür.

Bazıları, İtalyanca kelimeler yerine Almanca olarak okunduğunda "sei solo" başlığının gerçek anlamının (yalnızsın [zorunlu]) karısının son zamanlarda ani ölümüne kasıtlı bir gönderme olduğuna inanıyor. Bu teori müzisyenler arasında yaygındır, ancak Bach akademisyenleri arasında değildir, ancak başlık sayfasındaki tamamlanma yılının istisnai belirtisi, karısına bir saygı ödediğini gösteriyor gibi görünmektedir.

Eserin tarihsel arka planı[değiştir | kaynağı değiştir]

BWV 1001 ilk sonatın giriş bölümü adagio'nun el yazması, 1720

Sonatların ve partitaların bestecinin imzası ile bugüne kalan el yazması, Bach'ın 1720'de Kapellmeister olduğu Köthen'de yapılmıştır. Christian Wolff'un (2002) belirttiği gibi, Bach'ın Leipzig'deki döneminden önceki çalgısal eserleri için kaynakların yetersizliği, kesin bir kronoloji oluşturmayı zorlaştırmaktadır; bununla birlikte keman ve sürekli bas için sol minör Füg'ün BWV 1026 (BWV 1001-1006'dakine benzer kemancı yazıya sahiptir) 1714'te Weimar'lı orgcu Johann Gottfried Walther tarafından yapılan bir kopyası, koleksiyonun orijinal olarak Weimar'da bestelenen parçalardan yeniden oluşturulmuş olabileceği gibi yaygın olarak tutulan bir görüş için destek sağlamaktadır. Kontrpuan tekniğine göre yaratılan polifonik bir doku üretme hedefi, solo keman için bu türden hayatta kalan ilk eserlerin Johann Paul von Westhoff tarafından 1696'da yazılmış solo keman için partitalarının etkisini de gösterir. O dönemin usta kemancılarından Westhoff, 1674'ten 1697'ye kadar Dresden'de ve 1699'dan 1705'teki ölümüne kadar Weimar'da saray müzisyenliği yapmıştır, bu nedenle Bach onu iki yıl kadar tanımıştır.[3][4] O dönemde solo keman repertuvarı aktif olarak büyümekteydi: Heinrich Ignaz Franz Biber'in ünlü solo Passacaglia c.1676; Westhoff'un solo keman müziği koleksiyonları 1682 ve 1696'da yayınlandı; Johann Joseph Vilsmayr'ın Artificiosus Concentus pro Camera 1715'te ve Johann Georg Pisendel'in solo keman sonatı 1716 civarında bestelendi; ve son olarak, Georg Philipp Telemann 1735'te solo keman için 12 Fantazi yayınlamıştır.

Polifonik keman müziği yazma geleneği, Almanya'da, özellikle Biber, Johann Heinrich Schmelzer ve Dresden okulu bestecileri denilen Johann Jakob Walther ve Westhoff tarafından önceden geliştirilmişti. Bach'ın Weimar ve Köthen dönemleri, saray müzisyeni olarak çalıştığı için özellikle dindışı müzik yazmak için uygun ortamlardı. Solo viyolonsel ve orkestra süitleri, ünlü Brandenburg Konçertoları ve diğer birçok tanınmış çalgısal müzik koleksiyonu Köthen döneminden kalmadır. In the list of Bach's chamber works, the violin solos form part of a small group, as there is the supposed 'libro secundo' of the 6 suites à Violoncello solo, with a single partita for flauto traverso solo, in A minor, placed directly after the cello suites in the Schmieder catalogue: BWV 1013. Yani 'senza basso' grubunda on üç değişik sonat ve partita var. Her iki el yazmasında da önemli özellikler açıkça yazılmıştır: keman ya da viyolonsel solo için, 'bas eşliği olmaksızın'. Bach, kendi zamanında tüm sanatsal müzikte ortak payda olan müziğin temeli olarak sürekli bas uygulamasının altını çizdi. Keman için bir sonat doğal olarak sürekli bas ile eşlik eden çalıcılarında olduğu bir müzik ve parçaları ima ederdi, solo sonatlarda ve süitlerde ise sürekli bas'ın geçerli olmadığını ifade etmiştir. Sürekli bas normu, Arcangelo Corelli'nin 1700'de yazdığı Op. 5 solo keman sonatları tarafından belirlenmiş ve bu eserlere çeşitli şekillerde eşlik edilmiş olabilir, ancak burada sürekli bas 'solo' kemanın doğal eşliğidir. Yazılı bir bas çizgisi (ya da sürekli bas), sol el bas hattını ikiye katlamak için pes sesli bir yaylı veya üflemeli bir çalgının eklenebileceği, klavsenci veya lut çalıcısı tarafından çalınması istenen armonileri işaret etmek için bazı sayılar ve şifrelerle birlikte çalınan bas çizgisidir. Sürekli bas olmadığı belirtilen (senza basso) parçalar ise, çalıcıyı çeşitli ses bölgelerinde gerçekleştirmeye zorladıkları, bazı notaların ve desenlerin diğer partilere eşlik ettiği, müziğin içine bir polifonik söylemin yazıldığı istisnalardır. Birkaç tel üzerindeki arpejler, çift sesler ve karşıt ses aralıkları ve özellikle çok ustalıklı yay çalım gerektiren hareketler, tüm seslerin bir yaydan ve dört/beş telden ve hatta tek bir flütten sağlayabilecek derecede sonuna kadar kullanılmıştır.

İlk seslendiriliş[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu keman sololarının Bach'ın yaşamı boyunca icra edilip edilmediği veya icracıların kim olduğu bilinmemektedir. Her ikisi de Dresden sarayında yetenekli kemancılar olan Johann Georg Pisendel ve Jean-Baptiste Volumier, Köthen'deki orkestra lideri Joseph Spiess gibi olası icracılar üzerinde durulmaktadır. Daha sonra Leipzig'de Bach'ın aile çevresinin bir parçası olacak olan Friedrich Wilhelm Rust da muhtemel bir adaydır. Bach'ın kendisi gençliğinden itibaren yetenekli bir kemancı olduğu ve keman ve edebiyatına olan aşinalığı, eserde de görüldüğü gibi çok ayrıntılı imza el yazmasında kendini göstermektedir. Oğlu Carl Philipp Emanuel Bach'ın belirttiğine, "Bach, hem gençliğinde hem yaşlılığına kadar temiz ve güçlü bir şekilde keman çalmıştır."

El yazmaları ve yayımlanan edisyonlar[değiştir | kaynağı değiştir]

BWV 1006 eser sayılı üçüncü partitanın giriş bölümü olan prelüdün ilk sayfasının el yazması.

Bach'ın 1750'de ölümü üzerine, orijinal el yazması muhtemelen ikinci eşi Johann Christoph Friedrich Bach'ın ikinci eşi Anna Magdalena aracılığıyla bulundu. J. C. F. Bach'ın son erkek soyundan Wilhelm Friedrich Ernst Bach'a miras kalmış, o da kız kardeşi Christina Louisa Bach'a (1762–1852) bırakmıştı.

Diğer dört erken el yazması da var. Başlangıçta Leipzig döneminden otantik bir Bach imzası olarak tanımlanan biri, şimdi Bach'ın ikinci karısı Anna Magdalena Bach tarafından 1727-32 yıllarına dayanan bir kopya olarak tanımlanmış ve Bach'ın solo çello için yazdığı altı süitin kopyasına eşlik etmektedir. Bach'ın hayranlarından Johann Peter Kellner tarafından yapılan 3 Temmuz 1726 tarihli (tarih son sayfadadır) başka bir kopya, si minör partita'nın setten eksik olmasına ve sapmalar ve ihmaller çok sayıda olmasına rağmen iyi korunmuştur. Bu farklılıklar, daha önceki bir kaynaktan veya kopya oluşturmadan gelmiş olabilir ve Kellner'e ait kopyalama hataları olmayabilir. Bu görüş Zoltán Szabó tarafından desteklenmektedir. Üç el yazması Berlin Devlet Müzesi'ndedir ve 1879'dan beri Alfred Dörffel'in çabalarıyla Bach-Gesellschaft'ın mülkiyetindedir. Her ikisi de kimliği belirsiz kopistler tarafından yazılmış diğer iki on sekizinci yüzyıl el yazması da bugüne kadar korunmuştur.

Eserin ilk baskısı, 1802'de Bonn'dan Nikolaus Simrock tarafından yayımlanmıştır. Bach'ın kendi el yazmasına referansla yapılmadığı ve 19. yüzyılın sonraki baskılarında sık sık tekrarlanan birçok hataya sahip olduğu, içindeki hatalardan açıktır.

İcracılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Sonat ve partitaların en ünlü icracılarından biri, bu eseri "Kemancıların Himalaya dağları" olarak gören ve 1940'ların sonlarında tüm sonat ve partitaları kaydeden ünlü kemancı ve besteci Georges Enescu'dur. Öğrencilerinden biri (Serge Blanc), ustası Enescu'nun ses tonu, cümle kurma, tempo, parmak numaraları ve ifade ile ilgili notlarını ücretsiz olarak dağıtılan bir belgede toplamıştır.[5]

Müzikal yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Eser üç sonat ve üç partitadan oluşmaktadır. Sıralaması ise 'Sonat 1, Partita 1, Sonat 2, Partita 2, Sonat 3, Partita 3' şeklindedir. Sonatların her biri, kilise sonatının tipik yavaş-hızlı-yavaş-hızlı biçiminde dört bölümden oluşur. Her sonatın ilk iki bölümü ağır bir giriş bölümünü takip eden bir fügdür. Üçüncü (yavaş) bölümler liriktir, son bölümler ise benzer müzikal yapıyı tipik bir ikili süit bölümü olarak ortak özelliği paylaşırlar. Sonatların aksine, partitalar daha alışılmışın dışında bir tasarıma sahiptir. Her ne kadar allemande, courante, sarabande ve gigue barok süit be partita biçiminin alışılmış bölümleri olsalar da, çeşitlilik sağlamak için her bölüme yeni unsurlar eklenmiştir.

Alternatif partisyonlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bugüne kalan BWV 964 ve 968 transkripsiyonlarının yanı sıra, iki farklı kaynak da Bach ve çevresinin sonat ve partitaları solo keman yerine klavyeli çalgılar üzerinde çaldığını gösteriyor. Müzik teorisyeni, çalgı yapımcısı ve orgcu Jakob Adlung şöyle yazmıştır; 'Bach'ın klavye çalışmalarına göre -' Bu eserler aslında klavyede performans için çok uygun olan ve sürekli bas eşliksiz solo kemanlar için 3 sonat ve 3 partitadır'' (Anleitung zu der musikalischen Gelahrtheit, Erfurt, 1758). [6] Bach'ın ölüm ilanını yazan Johann Friedrich Agricola ise, "Bestecisi klavikordda sık sık kendi başına çalmıştır ve gerekli gördüğü kadar çok armoniler eklemiştir" şeklinde bir bilgi belirtmiştir.[7]

Eserler ve bölümler[değiştir | kaynağı değiştir]

Sonat No. 1 BWV 1001 sol minör[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Adagio
  • Fuga (Allegro)
  • Siciliana
  • Presto

Her ne kadar tonalite el yazmasında re minör olduğunu gösteriyor olsa da, bu barok dönemde yazımsal bir gelenektir ve bu nedenle parçanın Dorian modunda olduğu anlamına gelmez. İkinci bölüm füg, daha sonra org (Prelude ve Füg, BWV 539) ve lut (Fugue, BWV 1000) için yeniden ele alınmıştır, ikincisi keman versiyonundan iki ölçü daha uzundur.

Partita No. 1 BWV 1002 si minör[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Allemanda – Double
  • Corrente – Double (Presto)
  • Sarabande – Double
  • Tempo di Borea – Double

Bu partitada, alışılmışın dışında gigue yerine bir bourrée ile bitirilmiştir (Tempo di Borea). Her bölümü bir varyasyon izlemektedir (Fransızca'da double).

Sonat No. 2 BWV 1003 la minör[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Grave
  • Fuga
  • Andante
  • Allegro

Partita No. 2 BWV 1002 re minör[değiştir | kaynağı değiştir]

Orijinal el yazmasında Bach, Allemanda'nın sonunda 'Segue la Corrente' olarak belirtmiştir. Partitanın son ve en ünlü bölümü olan Chaconne, Yehudi Menuhin tarafından "solo keman için var olan en büyük yapı" olarak değerlendirilmiştir.[8]

Sonat No. 3 BWV 1005 Do Majör[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Adagio
  • Fuga
  • Largo
  • Allegro assai

Eserin açılış bölümü, bir zamanlar yaylı çalgılarda imkansız olduğu düşünülen bir teknik olan, notaların huzurlu ve yavaş bir şekilde akorlanması üzerine kuruludur. Füg, üç sonat arasında en karmaşık ve en kapsamlı olanıdır ve konu koral Komm, heiliger Geist, Herre Gott'tan alınmıştır. Bach, bu fügde bir stretto, bir ters çevirme ve çeşitli çift kontrpuan örnekleri dahil olmak üzere birçok kontrapuntal teknik kullanmıştır.

Partita No. 3 BWV 1006 Mi Majör[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Preludio
  • Loure
  • Gavotte en rondeau
  • Menuet I
  • Menuet II
  • Bourrée
  • Gigue

Seçilmiş düzenlemeler ve transkripsiyonlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • J. S. Bach'ın klavsen, org ve lut için yaptığı çeşitli bölümlerin transkripsiyonlarından bazıları daha sonra Bach'ın öğrencilerine atfedilmiştir. Klavsen parçaları 'Muhtelif Klavsen Eserleri' başlığıyla, Bach Gesellschaft Edition, 1853'te yayınlandı.
    • BWV 539/ii Füg re minör, (BWV 1001/ii) org için
    • BWV 1000 Füg sol minör, (BWV 1001/ii) lut için
    • BWV 1006a Suite Mi Majör, (BWV 1006) lut ya da klavsen için
    • BWV 964 Sonata re minör, (BWV 1003, kuşkuludur) klavsen için
    • BWV 968 Adagio Sol Majör, (BWV 1005'ten, kuşkuludur) klavsen için
  • Chaconne, BWV 1004.
    • Johannes Brahms, sol el piyano için
    • Ferruccio Busoni, solo piyano için
    • William Thomas Best, org için
    • Henri Messerer, org için
    • Matthias Keller, org için, Carus Verlag, 2011
  • Prelüd, BWV 1006
    • J. S. Bach, BWV 29 eser sayılı kantatın giriş bölümü olarak org, trompetler, obualar ve yaylılar için tekrar çalışılmış bir bölümdür.
    • Various arrangements for organ of the sinfonia, including the versions by Alexandre Guilmant, Marcel Dupré ve Friedemann Winklhofer'ın (Hans Sikorski Ed.) versiyonları da dahil olmak üzere org için çeşitli düzenlemeler.
  • İngiliz lutçu Nigel North Bach'In keman ve viyolonsel için tüm solo eserlerinin lut transkripsiyonlarını yapmış ve kaydetmiştir.

Seçilmiş kayıtlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Modern keman ile

Barok keman ile

Klavsen

  • Robert Hill, 1999
  • Mandolin

    • Chris Thile, 2013
    • Avi Avital, 2019
    • Bulent Yazici, 2019

    Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

    1. ^ Ledbetter 2009
    2. ^ Menuhin, Yehudi. 2001. Unfinished Journey, new edition. London: Pimlico. 978-0-7126-6809-5. p 236
    3. ^ Wolff 2002
    4. ^ Bach 2001
    5. ^ "Sonatas & Partitas : Educational Edition". 10 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
    6. ^ Bach-Dokumente, Dokumente zum Nachwirken Bachs. 1750-1800. Volume III. Kassel: Bärenreiter Verlag. 1972. s. 124. ISBN 3761802498. 
    7. ^ Bach-Dokumente, Dokumente zum Nachwirken Bachs, 1750-1800. Volume III. Kassel: Bärenreiter Verlag. 1972. ss. 292, 293. ISBN 3761802498. 
    8. ^ Menuhin, Yehudi, 1916-1999. (1977). Unfinished journey. Londra: Macdonald and Jane's. ISBN 0-354-04146-0. OCLC 3154160. 

    Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

    El yazmaları ve yayımlanmış edisyonlar

    • Bach (2001), Günter Haußwald (Edl.), Three Sonatas and three Partitas for Solo Violin, BWV 1001–1006 (Urtext), Bärenreiter . Preface by Peter Wollny, pages VIII–XII.
    • Bach (2014), Peter Wollny (Edl.), Kammermusik mit Violine BWV 1001–1006, 1021, 1023, 1014–1019 (Urtext), Johann Sebastian Bach. Neue Ausgabe sämtlicher Werke. Revidierte Edition (NBArev), 3, Bärenreiter , Part of the preface18 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

    Kitaplar ve dergi makaleleri

    Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]