Sokak köpeği

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Bir sokak köpeği sürüsü
Budapeşte'de bir yaya geçidinde 2 sokak köpeği

Sokak köpeği veya başıboş köpek; köylerde, şehirlerde yaşayan serbest köpeklerdir. Yabani köpek türleri, şehirlerin ve yerel insan nüfusunun olduğu her yerde yaşar.[1] Sokaklarda büyüyen yavru köpekler; sahiplerinden ayrılmış, sahipleri tarafından terk edilmiş veya hiç sahip olunmamış vahşi hayvanlar olabilir. Sokak köpeklerinin bulunduğu yerlerde köpek ısırığı, köpek saldırıları, köpek sebepli kazalar meydana gelmektedir. Bazı ülkelerde kuduz büyük bir sorundur. Sokak köpekleri için birçok ülke, hayvan bakımevi ve başka tesisler kurmaktadır. Ayrıca kısırlaştırma ve iğdiş yapılır. Ciddi sorun hâline gelmiş ülkelerde itlaf etme de bir çözüm olarak uygulanmıştır.[kaynak belirtilmeli]

Neden oldukları sorunlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Köpek saldırısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kurtlar gibi, hayatta kalmak için sokak köpeklerinin insanlarla çatışmadan kaçınması gerekir. Sahipsiz veya saldırgan eğitilmiş olan başıboş köpekler, çiftleşmeye çalışırken, kendi aralarında kavga ederken veya sadece içgüdüsel olarak insanlara saldırıp, yaralanmalara veya ölümlere sebebiyet veriyor.[2]

Kuduz hastalığı bazı ülkelerde önemli bir sorun haline gelmiştir. Hindistan'da 30 milyondan fazla sokak köpeği yaşandığı biliniyor ve her yıl yaklaşık 20.000'den fazla insan kuduz hastalığı nedeniyle ölüyor.[3]

Hayat kalitesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Havlama ve uluma sesleri, köpek kavgaları, köpek idrarının ve dışkısının (toxocariasis) kokusu insanları rahatsız edebilir.[4]

Ülkelere göre başıboş köpekler[değiştir | kaynağı değiştir]

Hindistan[değiştir | kaynağı değiştir]

Eskiden ölü hayvan leşi tüketen ve besin zincirinden belirli patojenleri yok eden Hindistan'daki akbaba nüfusunun azalması nedeniyle[5], Hindistan'ın sokak köpeği sayısı hızla arttı ve insanlar için tehlikeli hale geldi.[6] Örneğin, 12 milyonluk nüfusunun yarısı gecekondu sakini olan Mumbai'de en az 500 tonluk çöp, günlük olarak toplanamamakta ve bu nedenle sokak köpeklerinin artışına zemin hazırlamaktadır.[7]

Çöp kutusunun yanındaki başıboş köpekler

2001 yılında Hindistan'da sokak köpeklerinin öldürülmesini yasa dışı hale getiren bir yasa, sokak köpekleriyle ilgili sorunları daha da kötüleştirdi, sokak köpeği popülasyonunu daha çok artırdı ve insanlarda kuduz vakalarının artmasına neden oldu.[7][8] Hindistan, dünyadaki en yüksek insan kuduz ölüm sayısına sahiptir (tahmini yıllık 20.000).[7] "Yakala ve öldür" programları, artan köpek sayısı için geleneksel bir çözüm olmuştur, ancak Chennaimerkezli, Blue Cross of India tarafından başlatılan Hayvan Doğum Kontrolü-Kuduz Karşıtı (ABC-AR) programı gibi programlar da vardır.[9] Özellikle ülkenin güney ve kuzeydoğusundaki birçok köpek barınağı, başıboş köpeklerin kurtarılmasına vurgu yapmaktadır.

Türkiye[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'de sokak köpeklerinin varlığı Osmanlı dönemine dayanmaktadır.[10] Ülkedeki sokak hayvanı sayısının 10 milyondan fazla olduğu tahmin edilmektedir.[11]

Özellikle 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ile toplatılması yasaklanan[12] sokak köpeklerinin sayısı giderek artmış ve başıboş köpek sorunu bir iç güvenlik sorunu hâline gelmiştir.[13] Köpek saldırıları, köpek sebepli kazalar, başıboş köpek çeteleşmeleri, hastane/park/okul/sosyal alanda görülen köpekler, hasta/tehlikeli/saldırgan köpekler ve doğal hayata tehdit yaratan köpeklerle ilgili haberler ülke gündeminde önemli bir yer almıştır. Yaşanan saldırılardan birinin sonucunda hayatını kaybeden 9 yaşındaki Mahra Melin Pınar adlı kız çocuğunun ailesi, başıboş köpek sorununun çözümü için Güvenli Sokaklar Derneğini kurmuştur. Havrita adlı başıboş köpek haritası uygulaması yayımlanmıştır.

Hayırsızada köpek katliamı[değiştir | kaynağı değiştir]

1910 yılında İstanbul’da sokak köpeklerinin sayısının aşırı artışı üzerine o dönemin belediye başkanı Suphi Bey, kentteki köpekleri toplama kararı aldı. 80 bin kadar köpek Hayırsızada’ya taşındı. Bir kayalıktan ibaret olan adada su da yoktu. Köpekler burada açlığa ve susuzluğa terk edildi. Köpeklerin birbirini yediği, İstanbulluların günlerce bu köpeklerin seslerini duyduğu, sonunda seslerin kesildiği anlatılır. Tarihe “Hayırsızada Köpek Katliamı” olarak geçen bu olayın arından İstanbul'da art arda yaşanan depremleri halk bu katliama bağlamıştır.[14][15] Sonradan Sivriada adı verilen Hayırsızada’da ölen 80 bin köpeğin anısına bir "anı taşı" dikilmiştir.[16]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Arşivlenmiş kopya". 22 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Kasım 2021. 
  2. ^ "Türkiye'deki başıboş köpek sorunu dünya gündeminde!". 11 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2022. 
  3. ^ "Do India's stray dogs kill more people than terror attacks?". BBC NEWS. 8 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mart 2022. 
  4. ^ AKC Staff. "How to Stop Nuisance Dog Barking". American Kennel Club (İngilizce). 12 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ Geggel, Laura (25 Kasım 2014). "How Vultures Can Eat Rotting Flesh Without Getting Sick". livescience.com. 25 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  6. ^ Markandyaa, Anil; Taylor, Tim; Longo, Alberto; Murtyd, M.N.; Murtyd, S. and Dhavalad, K.; 'Counting the cost of vulture decline—An appraisal of the human health and other benefits of vultures in India'; Ecological Economics 67 (2), 15 September 2008, pp 194–204
  7. ^ a b c Harris, Gardiner (6 Ağustos 2012). "Where Streets Are Thronged With Strays Baring Fangs". The New York Times. 8 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2014. A 2001 law forbade the killing of dogs, and the stray population has increased so much that officials across the country have expressed alarm. 
  8. ^ Macrae, Penelope (9 Ağustos 2012). "India stray dogs to form security squad". Yahoo!. 14 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2014. A 2001 law forbids killing roaming dogs and the stray population has since soared, feeding off India's infamous mountains of street garbage as well as on kitchen scraps given to them by residents. 
  9. ^ Rajan, Radha (10 Haziran 2013). "A voice for Chennai's street dogs". The Hindu. 15 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi – www.thehindu.com vasıtasıyla. 
  10. ^ "İstanbul'un sokak köpekleri: 600 yıldır birlikte yaşıyoruz". 29 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2022. 
  11. ^ "4 Nisan Sokak Hayvanları Günü: Türkiye'de sokak hayvanları ne durumda ve neden tartışılıyor?". BBC News. 2 Nisan 2022. 4 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2022. 
  12. ^ "5199 revizyon Kanun No. 7332". Resmi Gazete. 14 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2022. 
  13. ^ "Sokak köpekleri sorunu". 11 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2022. 
  14. ^ ""3-4 Haziran: 80 bin köpeğin Hayırsızada'da katledildiği 1910 sürgününün 109. yılı"". 8 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2020. 
  15. ^ "Street Dog Genocide: The Sad History of Turkish Street Dogs". A Street Dog's History. 6 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2014. 
  16. ^ ""Hayırsız Ada'da bir "Katliam" Anıtı!"". 11 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Haziran 2019.