Sequoiadendron giganteum

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Sequoiadendron giganteum
Grizzly Giant Mariposa Grove.jpg
Korunma durumu

Tehlikede (IUCN 3.1)[1]
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Plantae
Klad: Tracheophyta
Bölüm: Pinophyta
Sınıf: Pinopsida
Takım: Pinales
Familya: Cupressaceae
Alt familya: Sequoioideae
Cins: Sequoiadendron
Tür: S. giganteum
İkili adlandırma
Sequoiadendron giganteum
Sequoia Sequoiadendron range map.png

Sequoioideae altfamilyasının Kaliforniya'daki doğal dağılımları

kırmızı – Sequoiadendron giganteum

Sequoiadendron giganteum Cupressaceae (Servigiller) familyasının Sequoiadendron cinsine ait bir türdür. Dev sekoya; aynı zamanda dev kızılçam, Sierra kızılçamı, Wellingtonia veya basitçe John Muir'in[2] de kullandığı tabirle büyük ağaç olarak da bilinir. Sequoiadendron cinsine ait tek canlı tür, Cupressaceae familyasına ait kozalaklı veya iğneli ağaçlar olarak bilinen Sequoioideae alt familyasındaki Sequoia sempervirens ve Metasequoia glyptostroboides ile birlikte bu familyada toplamda 3 türdür. Dev sekoyalar, dünyadaki en büyük ağaçlar olup[3] genellikle, yalnızca Kaliforniya'daki Sierra Nevada Dağları'nın batı yamaçlarındaki korularda doğal olarak büyürler.

İlk zamanlarda cinsin adlandırmasının Josiah Whitney'in 1986'daki The Yosemite Book[4] kitabında Çeroki müfredatını oluşturan Sequoyah'ı (1767–1843) onurlandırmak için olduğu düşünülüyordu.[5] 2012 yılında adlandırma üzerine yapılan araştırma yayımında adlandırmanın sorumlusunun Avustralyalı Stephen L. Endlicher olduğu sonucuna varıldı. Dilbilimci ve botanist olan Endlicher uzmanlarla hayranlık duyduğu Sekoya dili de dahil olmak üzere Çeroki dilinde yazıştı. Aynı zamanda fark etti ki; kozalaklardaki her bir tohumun yeni sınıflandırılmış cinsinin, alt takımdaki dört genera ile matematiksel bir düzeni takip etmesi, tesadüfi olarak Latincede sequi (takip etmek) kelimesi ile tanımlanabilirdi. Endlicher, hem ağacın cins tanımlamasını yaparken hem de hayranı olduğu yerliyi onurlandırmak adına bu ismi kullandı.[6]

Dev boyutlarına ve yangına karşı adaptasyonlarına rağmen, orman yangınlarına karşı alınan çeşitli önlemlerin tetiklemesi ve iklim değişikliklerinin de etkisiyle ciddi tehlike altında olan dev sekoyaların nüfusu, son on yılda gittikçe azaldı. 2020 Kaliforniya orman yangınında bu tür nüfusunun yaklaşık % 10-14'ünün üzerinde kayıp yaşadı. Türün kurtarılabilmesi için mevcut yanma yükünün öngörülerle azaltılması elzem bir rol oynamakta.[7][8]

Özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

S. giganteum yaprakları

Dev sekoya türleri dünyadaki en büyük ağaçlardır.[3] 6-8 m (20-26 ft) arasında değişen gövde çapları ile ortalama 50-85 m (164-279 ft) yüksekliğe kadar büyürler. Kayıtlara geçen en büyük ağaç 948 m (3.110 ft) boyunda ölçülmüştür. Bazı araştırmalarda 17 m (56 ft) gövde çapında olanlarının varlığı da iddia edilmiştir.[9] Göğüs yüksekliğinde en büyük çapa sahip olduğu bilinen örnek, 88 m (288,7 ft) ile General Grant ağacıdır.[10] 2014 ve 2016 yılları arasında Sequoia sempervirens türünün, bilinen tüm dev sekoyalardan daha büyük gövde çaplarına sahip olduğu iddia edilse de, bunu doğrulayan veya onaylayan herhangi bir akademik veya bağımsız kaynak bulunmamakta.[11]

Kapalı kozalak ve yaprağı

Bilinen en eski sekoya dendrokronolojiye göre 3.200-3.266 yıl öncesine dayanır.[12][13] Dev sekoyalar aynı zamanda dünyada en uzun yaşayan organizma listesinde de yer alır. Dev sekoya kabuğu lifli, karıklı ve sütunlu gövdesinin taban kısmında 90 cm (3 ft) kalınlığında olabilir. Özsuyu, yangın hasarına karşı önemli koruma sağlayan tanik asit içerir.[14] Yapraklar her dönem yeşil, 3-6 mm (18-14 in) uzunluğunda ve sürgünler üzerinde spiral şeklindedir.

Dev sekoya kozalağı ve tohumu

Dev sekoya tohumdan biter. Tohum kozalakları 4-7 cm (1 12-3 in) uzunluğundadır ve 18–20 ayda olgunlaşır, ancak tipik olarak 20 yıl boyunca yeşil ve kapalı kalır. Her bir kozalak, her bir ölçekte birkaç tohum, her bir spiralde 30-50 olacak şekilde, kozalak başına ortalama 230 tohum verir. Tohumlar koyu kahverengi, 4-5 mm (0,16-0,20 in) uzunluğunda ve 1 mm (0,04 in) genişliğinde, her iki tarafı boyunca 1 mm (0,04 in) genişliğinde sarı-kahverengi kenarlara sahip. Bazı tohumlar yaz sonunda sıcak havalarda kozalakların küçülmesiyle dökülürken, çoğunluğu böceklerin verdiği hasarlardan veya kozalağın sıcaktan kurumasıyla dökülür. Genç ağaçlar genellikle 12 yıl sonra kozalak vermeye başlarlar.

Sıralamalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Gövde hacmine göre büyüklük[değiştir | kaynağı değiştir]

General Sherman, dünyanın bilinen en büyük tek gövdeli yaşayan ağacı

Mother of the Forest gibi bazı sekoyalar günümüzde yaşayan en büyük ağaçlardır.[kaynak belirtilmeli] 2009'da gövde hacmine göre sıralanmış en büyük sekoyalar:[9][not 1]

Sıra Ağaç adı Koru Yükseklik Yerdeki çapı Hacmi Tahmini yaşı
    (ft) (m) (ft) (m) (ft3) (m3) (years)
1 General Sherman Giant Forest 275 84 103 31 52.508 1.486,9 2,300−2,700
2[not 2] General Grant General Grant Grove 268 82 108 33 46.608 1.319,8[not 2] 1,650
3[not 2] President Giant Forest 241 73 93 28 45.148 1.278,4[not 2] 3,200
4 Lincoln Giant Forest 256 78 98 30 44.471 1.259,3
5 Stagg Alder Creek Grove 243 74 109 33 42.557 1.205,1 3,000
6 Boole Converse Basin 269 82 113 34 42.472 1.202,7 2,000 (minimum)
7 Genesis Mountain Home Korusu 253 77 85 26 41.897 1.186,4
8 Franklin Dev Orman 224 68 95 29 41.280 1.168,9
9 King Arthur Garfield Grove 270 82 104 32 40.656 1.151,2
10 Monroe Giant Forest 248 76 91 28 40.104 1.135,6

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Hacimler ölçülme zorluğundan yaklaşık hesaplanmış ve boşluk veya çürükler dahil edilmediğinden net doğrulukta olmamaktadır. Hacim ölçülerinde gövde hesabı yapıldığından dallar ve kökler dahil edilmemiştir. (yaklaşık oynama payı ±14 metre küp or 490 fit küp).
  2. ^ a b c d Bu tablo dev sekoyaların gövde hacmine göre sıralamaktadır. Aralık 2012'de Stephen Sillett President ağacının toplamda 54.000 fit küp (1.500 m3) odun ve 9.000 fit küp (250 m3) dallardaki odun miktarı olarak ölçüldüğünü bildirdi.[15][16] Sıralama, ağaçta bulunan toplam odun miktarına göre; General Sherman ağacı birinci, President ağacı ikinci, ve General Grant ağacı üçüncü sırada yer aldı.[15][16] General Sherman, President ağacından 2.000 fit küp (57 m3) daha fazla oduna sahip.[15]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Schmid, R.; Farjon, A. (2013). "Sequoiadendron giganteum". IUCN Tehdit Altındaki Türlerin Kırmızı Listesi. 2013: e.T34023A2840676. 
  2. ^ "Sequoia and Kings Canyon brochure" (PDF). National Park Service. 26 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ekim 2016. 
  3. ^ a b "The Giant Sequoia National Monument". usda.gov. United States Department of Agriculture – Forest service. Kasım 19, 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: Aralık 6, 2018. 
  4. ^ Lowe, Gary D. (2012). "Endlicher's Sequence: The Naming of the Genus Sequoia" (PDF). cnps.org. California Native Plant Society. s. 27. Erişim tarihi: 15 Ocak 2017. Whitney states, 'The genus was named in honor of Sequoia* or Sequoyah, a Cherokee Indian.' 
  5. ^ Sierra Nevada – The Naturalist's Companion. University of California Press. 1 Haziran 2000. s. 55. ISBN 978-0-520-92549-6. 
  6. ^ Lowe, Gary D. (2012). "Endlicher's Sequence: The Naming of the Genus Sequoia" (PDF). cnps.org. California Native Plant Society. s. 33. Erişim tarihi: 15 Ocak 2017. ...the foregoing has shown that the name of the genus Sequoia as a tribute to the Cherokee linguist Sequoyah is an unsubstantiated opinion...Endlicher named the genus for the operation that he had conducted. The new genus fell in sequence with the other four genera in his suborder. 
  7. ^ Alexander, Kurtis (4 Haziran 2021). "Super-hot California wildfire wiped out 10% of world's sequoia trees. Can they survive climate change?". San Francisco Chronicle (İngilizce). Erişim tarihi: 4 Haziran 2021. 
  8. ^ Group), Aljos Farjon (IUCN SSC Conifer Specialist; Berkeley), Rudi Schmid (UC (18 Nisan 2011). "IUCN Red List of Threatened Species: Sequoiadendron giganteum". IUCN Red List of Threatened Species. Erişim tarihi: 4 Haziran 2021. 
  9. ^ a b Flint 2002
  10. ^ Flint, Wendell D. (1987). To Find the Biggest Tree. Sequoia National Forest Association. s. 94. 
  11. ^ Vaden, M.D. "Coast Redwood Discovery. Sequoia sempervirens". 
  12. ^ H. Thomas Harvey, Evolution and History of Giant Sequoia. Presented at the Workshop on Management of Giant Sequoia, May 24–25, 1985, Reedley, California. Retrieved 2019-12-05.
  13. ^ Yosemite National Park (U.S. National Park Service). "Sequoia Research". www.nps.gov (İngilizce). Erişim tarihi: 5 Aralık 2019. 
  14. ^ Peattie, Donald Culross (1953). A Natural History of Western Trees. New York: Bonanza Books. s. 10. 
  15. ^ a b c Cone, Tracie (1 Aralık 2012). "Upon further review, giant sequoia tops a neighbor". Associated Press. 2 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  16. ^ a b Quammen, David. "Giant Sequoias". National Geographic.