Rusya sineması

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Rusya sineması
Salut.JPG
Yekaterinburg’da bir sinema salonu
Salon sayısı 4.372 (2016)[1]
 • Kişi başına 100,000’de 2,1 (2017)[2]
Ana dağıtıcılar Central Partnership (%26,6)
WDSSPR (%19,5)
20th Century Fox (Disney) (%16,1) [3]
Üretilen filmler (2016)[1]
Toplam 101
Seyirci sayısı (2016)[1]
Toplam 193.500.000
 • Kişi başına 1,2 (2012)[4]
Yerli film 32.100.000 (%16,8)
Gişe hasılatı (2016)[1]
Toplam US$722,5 milyon
Yerli film

US$111,9 milyon

(%15,5)

Sovyetler Birliği'nin dağılması ve Rusya Cumhuriyeti'nin kurulması ise devlet desteğinden yoksun kalan sinemanın ekonomik zorluklarla karşılaşmasına yol açtı.[5] 1990 başlarında yılda ortalama 300 film üretilirken 1995 yılına gelindiğinde bu sayı 50'ye düştü.[6] Ayrıca, 1989'dan sonra iç pazarın Amerikan filmlerinin egemenliği altına girdi[7] ve 1995 yılına gelindiğinde ülkede Amerikan filmlerinin payı yüzde 85'i bulmuştu.[8] Bu olumsuz görünüşe karşılık seyircinin Amerikan filmlerine artık ilk yıllarda olduğu gibi ilgi göstermemesi ve devletin sinemaya yeniden destek olmasıyla beraber Rusya sineması tekrar gelişmektedir.[9]

Andrey Tarkovski[değiştir | kaynağı değiştir]

Andrey Tarkovski (1932-1986) müzik, resim ve sinema öğrenimi gördükten sonra ilk filmi Ivan'ın Çocukluğu ile dikkati çekti.[10] İkinci Dünya Savaşı sırasında annesinin öldürülmesine tanık olan 12 yaşında bir erkek çocuğun, Alman hatlarının gerisinde boyundan büyük sorumluluklar üstlenmesini konu edindi.[10] Venedik Film Festivali'nde Altın Aslan kazanan Andrey Rublyov (Андрей Рублёв, 1966) 14. yüzyıl sonlarında yaşayan ikona ressamı Andrey Rublev'in yaşam öyküsünü konu edindi.[11] Rusya'da uzun süre yasaklanan film, Rublev'in manastırdan manastıra dolaşmasından yararlanarak o dönemin koşullarını ve o dönemki baskıcı bir iktidarı, haksızlıklara, ihanetlere karşı koymak zorunda kalan sanatçının kendisiyle hesaplaşmasını konu edindi.[12] Polonyalı bilimkurgu yazarı Stanislaw Lem'in romanından uyarlanan Solaris (Солярис, 1972) bir uzay istasyonunda görevlendirilen bir bilim adamının serüvenini,[12] Ayna (Зеркало, 1975) orta yaşlı hasta bir şairin anıları, düşleri ve düşünceleri arasında geriye dönüşlerle yapılan bir bilinç-bilinçaltı gezisini,[13] İz Sürücü (Сталкер, 1979) inançsız ve umutsuz bir kurgusal dünyayı,[14] konu edindi. Yurtdışına çıkan yönetmenin İtalya'da çektiği Nostalji (Ностальгия, 1983) bir Rus şairin, bir kadın rehber eşliğinde İtalya'da yaptığı geziyi,[13] İsveç'te küçük bir adada çektiği ve Cannes Film Festivali'nde Jüri Özel Ödülü kazanan Kurban (Offret, 1986) ise bir bilim adamının evinde doğum günü kutlanırken, başbakanın televizyonda bir atom savaşının çıktığını söylemesi üzerine, bilim adamının dünyayı kurtarmak için kendini kurban etmesini konu edinir.[13]

Andrey Konçalovski[değiştir | kaynağı değiştir]

Andrey Konçalovski (d. 1937) müzik ve sinema öğrenimi gördükten sonra Kırgızistan'da çektiği Cengiz Aytmatov uyarlaması İlk Öğretmen (Первый учитель, 1965) bir dağ köyüne atanan genç bir öğretmenin önyargılarla, tutucu geleneklerle savaşımını,[15] Asya'nın Mutluluğu (История Аси Клячиной, которая любила, да не вышла замуж, 1966) bir ayağı topal olan kadın işçinin duygusal dünyasını,[15] Asilzade Yuvası (Дворянское гнездо, 1969) Turgenyev'in duygusal hikayesini, Vanya Dayı (Дядя Ваня, 1970) bir askerin duygusal yalnızlığını,[16] Cannes Film Festivali'nde Jüri Özel Ödülü kazanan Sibirya Destanı (Сибириада, 1980) iki ailenin Sibirya'daki destansı öyküsünü konu edindi.[16] Yurtdışına çıkan Konçalovski'nin Hollywood'daki ilk filmi Maria'nın Aşıkları (Maria's Lovers, 1984) oldu.[16] Film, kendisine ilgi gösteren üç erkek arasında bir seçim yapmanın zorluğunu,[16] Tek Kişilik Düet (1986) ellerini kullanmakta zorlanmaya başlayan bir keman sanatçısının (Julie Andrews) bir psikiyatrın (Max von Sydow) desteğiyle yeniden yaşama sevincine kavuşmasını,[16] Tango ve Cash (Tango and Cash, 1989) birbirlerinden nefret eden iki güvenlik görevlisinin (Sylvester Stallone ve Kurt Russell) bir kanun kaçağını yakalamak için işbirliği yapmak zorunda kalmalarını,[16] Projeksiyoncu Stalin döneminin baskılarını,[16] Altın Yumurtlayan Tavuk (Курочка Ряба, 1994) Rus halkının yeniliklere kapalı çizgisini,[17] Venedik Film Festivali'nde Jüri Özel Ödülü kazanan Deliler Evi (Дом дураков, 2002) Çeçen Savaşı sırasında akıl hastası bir kadınla bir er arasındaki ilişkiyi[17] ve Glyanets (Глянец, 2007) ise manken olabilmek için bir taşradan Moskova'ya gidn bir genç kızın serüvenini konu edindi.[17]

Nikita Mikhalkov[değiştir | kaynağı değiştir]

Nikita Mikhalkov genç yaşta sinema oyuncusu olarak ünlendikten ve sinema öğrenimi gördükten sonra Düşmanlar Arasındaki Dost Dostlar Arasındaki Düşman (Свой среди чужих, чужой среди своих, 1974) devrim yılları sırasında, bir trenin soyulmasına yardımcı olmakla suçlanan bir Kızılordu görevlisini,[18] Aşk Kölesi (Раба любви, 1976) geçimsiz bir sessiz sinema oyuncusunun (Elena Solovey) devrim yıllarındaki serüvenini,[19] Mekanik Bir Piyano için Bitmemiş Parça (Неоконченная пьеса для механического пианино, 1977) yaşamın anlamını,[19] Aleksandr Volodin'in oyunundan uyarlanan Beş Akşam (Пять вечеров, 1978) vaktiyle birbirlerini sevmiş olan bir kadınla bir erkeğin beş akşamını,[20] Oblomov'un Yaşamından Birkaç Gün (Несколько дней из жизни И. И. Обломова, 1979) elinden hiçbir şey gelmeyen bir adamın hikayesini,[20] Tanıksız (Без свидетелей, 1983) boşanmış bir karı-koca arasındaki hesaplaşmayı,[20] Siyah Gözler (Очи чёрные, 1987) İtalyan toplumunun yaşamın tadına vararak yaşama ilkesini,[21] Venedik Film Festivali'nde Altın Aslan kazanan Urga (У́рга — территория любви, 1991) ise Moğol bir besici ile Rus bir kamyon sürücüsü arasında gelişen dostluğu,[22] Anna 6-18 (Анна: от 6 до 18, 1993) yönetmenin kızı Anna ile yaptığı ve on iki yıllık bir zaman dilimini kapsayan söyleşileri,[23] Cannes Film Festivali'nde Jüri Özel Ödülü kazanan Güneş Yanığı (Утомлённые солнцем, 1994) kızı ve karısıyla sıradan bir yaşamı olan emekli bir albayın evine karısının eski erkek arkadaşının konuk gelmesiyle ailenin düzeninin altüst olmasını,[24] ve Sibirya Berberi (Сибирский цирюльник, 1997) ise 19. yüzyıl sonu Rusya'sına bir ağaç budama makinası satmaya gelen bir Amerikalının ve kızım diye tanıtarak yetkililere peşkeş çekmeye kalktığı bir genç kızın serüvenini konu edinir.[24]

Alexander Sokurov[değiştir | kaynağı değiştir]

Alexander Sokurov (d. 1951) sinema öğrenimi gördükten sonra, Leningrad stüdyolarında çektiği ve sessiz dönem Sovyet sinemasının öncü çalışmalarından esinlenen deneysel kısa filmleri ve belgeselleriyle dikkati çekti.[25] Platonov'un bir öyküsünden uyarladığı İnsanın Yalnız Yolu (Одинокий голос человека, 1978) ile devrimden sonra köyüne dönen bir askerin duygusal kırgınlığını,[26] Ana ve Oğlu (Мать и сын, 1997) ıssız bir kulübede yaşayan hasta bir anne ve oğlunun ölüme meydan okuyan dayanışmalarını,[25] Moloch (Молох, 1998) Stalingrad bozgunundan kısa bir süre önce Hitler ve Eva Braun'un Bavyera Alpleri'nde geçirdikleri bir günün öyküsünü,[27] Boğa (Телец, 2001) ölüm döşeğindeki Lenin'i,[26] Rusya tarihi üzerine bir deneme olan Russian Ark (Русский ковчег, 2002) Rusya tarihini,[26] Güneş (Сóлнце, 2005) Japon İmparatoru Hirohito'yu,[26] ve Alexandra (Александра, 2007) ise askerliğini yapmakta olan torununu görebilmek umuduyla Çeçenistan'a giden yaşlı bir kadını konu edindi.[26]

Çağdaş Dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

Alexei Balabanov[değiştir | kaynağı değiştir]

Alexei Balabanov’un (d. 1959) Buñuel'den esintiler taşıyan ilk filmi Mutlu Günler (Счастливые дни, 1992) gerçekötesi bir St. Petersburg'u,[28] Birader (Брат, 1997) ise mafyanın kol gezdiği suç batağına batmış "yeni" bir St. Petersburg'u,[29] ve Mahluklar ve İnsanlar Hakkında (Про уродов и людей, 1998) insancıl tutkuları konu edinir.[30]

Sergey Bodrov[değiştir | kaynağı değiştir]

Sergey Bodrov'un Özgürlük Bir Cennettir (Свобода Это Раи, 1989) babasını arayan bir çocuğun öyküsünü[31] ve Melekleri Görmek İstiyordum (Белый король, красная королева, 1992) çağdaş Moskova'da yozlaşan ahlaki değerlerini konu edindi.[32]

Vasili Pichul[değiştir | kaynağı değiştir]

Vasili Pichul (d. 1961) Sovyetler Birliği'nde elli milyonu aşkın seyirciye ulaşarak rekor kıran Küçük Vera (Ма́ленькая Ве́ра, 1988) ile özgürlüğüne düşkün bir genç kız portresi çizerek ilgi topladı.[33] Yönetmenin bir sonraki filmi Karadeniz'in Geceleri Ne Kadar Da Karanlıktır (В городе Сочи тёмные ночи, 1990) ülkenin değişen koşullarını konu edindi.[34]

Pavel Lungin[değiştir | kaynağı değiştir]

Pavel Lungin’in Cannes Film Festivali'nde Jüri Özel Ödülü kazanan Taxi Blues (Такси-блюз, 1989) geleneklere bağlı bir taksi sürücüsü, Yahudi düşmanı ev arkadaşı ve Yahudi bir müzisyen arasındaki sevgi ve nefret ilişkilerini,[35] Luna Park (Луна-парк, 1992) "perestroyka"dan sonra Moskova'da ortaya çıkan ve ülkeyi Yahudilerden, eşcinsellerden ve yabancılardan arındırmayı amaçlayan dazlakları,[36] Düğün (Свадьба, 2000) Moskova'da modellik yaptıktan sonra kasabasına dönen genç bir kadının öyküsünü,[37] ve Patron (Олигарх, 2002) doğmakta olan Rus kapitalizminin mafya ile ilişkilerini konu edindi.[38]

Alexander Rogozhkin[değiştir | kaynağı değiştir]

Alexander Rogozhkin'in Gardiyan (Караул, 1990) toplama kamplarına götürülen tutuklulara eşlik eden muhafızların uyguladıkları acımasız şiddeti,[39] Gizli Polis (Чекист, 1992) gizli servis polisinin uyguladığı şiddetin başlatıcısının Stalin olmayıp Lenin olduğunu,[40] Kontrol Noktası (Блокпост, 1998) insanın içindeki şiddet eğilimini,[41] ve Guguk Kuşu (Кукушка, 2002) bir Rus yüzbaşıyı, Fin bir keskin nişancıyı ve Lapon bir kadının hikayesini konu edindi.[42]

Vitali Kanevski[değiştir | kaynağı değiştir]

Vitali Kanevski’nin (d. 1935) ilk filmi Cannes Film Festivali'nde Altın Kamera kazanan Kımıldama, Öl ve Diril (Замри, умри, воскресни, 1989) İkinci Dünya Savaşı ertesinde Sibirya'nın unutulmuş bir kasabasında yaşayan on iki yaşlarında bir kız ve erkek çocuk arasındaki çıkarsız dayanışma ile erişkinler dünyası arasındaki çelişkileri[43] ve Bağımsız Bir Yaşam (Самостоятельная жизнь, 1992) ise bir önceki filmin erkek kahramanının erişkinler dünyasına katılmasını ve mutluluk arayışını konu edindi.[44]

Valeri Todorovski[değiştir | kaynağı değiştir]

Valeri Todorovski’nin (d. 1962) Hipsters (Стиляги, 2008) ilk aşk, ilk cinsel deneyim, ilk düş kırıklığı ve ilk ayrılma üzerine düzgün bir çalışma oldu.[45]

Vladimir Khotinenko[değiştir | kaynağı değiştir]

Vladimir Khotinenko’nun (d. 1953) yönettiği Müslüman (Мусульманин, 1995) Afganistan mücahitlerine esir düşüp Müslüman olan bir Rus askerinin köyüne dönünce yadırganmasını[46] ve Arzu Bulvarı (Страстной бульвар, 1999) bir işçi ile konuşup içki içebilen bir kuzgun arasındaki dostluktan yola çıkarak, işçinin bir önceki yaşamını konu edindi.[47]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d "Statistics on the Russian cinema market" (PDF). Nevafilm Research. 23 Mart 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2017. 
  2. ^ "Table 8: Cinema Infrastructure - Capacity". UNESCO Institute for Statistics. 5 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2019. 
  3. ^ "Table 6: Share of Top 3 distributors (Excel)". UNESCO Institute for Statistics. 11 Haziran 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Kasım 2013. 
  4. ^ "Annual Report 2012/2013" (PDF). Union Internationale des Cinémas. 10 Kasım 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2013. 
  5. ^ Rollberg 2008, ss. 1-10.
  6. ^ Rollberg 2008, ss. 3-8.
  7. ^ Rollberg 2008, ss. 4-8.
  8. ^ Rollberg 2008, ss. 2-7.
  9. ^ Rollberg 2008, ss. 6-10.
  10. ^ a b Rollberg 2008, s. 685.
  11. ^ Rollberg 2008, s. 687.
  12. ^ a b Rollberg 2008, s. 688.
  13. ^ a b c Rollberg 2008, ss. 688-670.
  14. ^ Rollberg 2008, ss. 688-689.
  15. ^ a b Rollberg 2008, ss. 390-391.
  16. ^ a b c d e f g Rollberg 2008, s. 391.
  17. ^ a b c Rollberg 2008, s. 392.
  18. ^ Rollberg 2008, s. 312.
  19. ^ a b Rollberg 2008, s. 450.
  20. ^ a b c Rollberg 2008, ss. 451-453.
  21. ^ Rollberg 2008, ss. 450-453.
  22. ^ Rollberg 2008, ss. 450-451.
  23. ^ Rollberg 2008, ss. 450-452.
  24. ^ a b Rollberg 2008, s. 453.
  25. ^ a b Rollberg 2008, s. 651.
  26. ^ a b c d e Rollberg 2008, s. 653.
  27. ^ Rollberg 2008, ss. 652-53.
  28. ^ Rollberg 2008, ss. 74-76.
  29. ^ Rollberg 2008, ss. 75-76.
  30. ^ Rollberg 2008, s. 76.
  31. ^ Rollberg 2008, ss. 105-106.
  32. ^ Rollberg 2008, ss. 106-108.
  33. ^ Rollberg 2008, ss. 1, 264.
  34. ^ Rollberg 2008, s. 264.
  35. ^ Rollberg 2008, s. 422.
  36. ^ Rollberg 2008, s. 119.
  37. ^ Rollberg 2008, ss. 422-23.
  38. ^ Rollberg 2008, s. 423.
  39. ^ Rollberg 2008, s. 577.
  40. ^ Rollberg 2008, s. 163.
  41. ^ Rollberg 2008, s. 578.
  42. ^ Rollberg 2008, ss. 577-78.
  43. ^ Rollberg 2008, s. 161.
  44. ^ Rollberg 2008, s. 162.
  45. ^ Rollberg 2008, s. 435.
  46. ^ Rollberg 2008, s. 346.
  47. ^ Rollberg 2008, ss. 346-47.

Kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Rollberg, Peter (2008). Historical dictionary of Russian and Soviet cinema. Lanham, Md.: Scarecrow Press. ISBN 978-0810860728.