Rusya'nın federal bölümleri

Rusya'nın federal bölümleri (Rusça: субъекты Российской Федерации, romanize: subyektı Rossiyskoy Federatsii), Rusya Anayasası'na göre Rusya'nın en üst düzey idari bölümleri olan kurucu varlıklardır.^[1] Rusya, 85 adet federal bölüme ayrılmakta olup^[2] bu bölümler cumhuriyetler, kraylar, oblastlar, federal şehirler, özerk oblastlar ve özerk okruglar olmak üzere altı düzeyde toplanmaktadır.^[3]

Her federal bölümün kendi anayasası, yöneticisi, parlamentosu ve anayasa mahkemesi bulunmaktadır. Bu federal bölümlerin hepsi eşit bir biçimde iki delege ile Federal Meclis'in üst meclisi olan Federasyon Meclisi'nde temsil edilirler. Bununla birlikte sahip oldukları özerklik bakımından farklılık gösterirler. Çukotka Özerk Okrugu istisna olmak kaydıyla özerk okruglar kendi federal haklarıyla birlikte kendilerinden daha büyük bir federal bölüme bağlıdır.

1993 yılında Rusya Federasyonu 89 federal bölümden oluşmaktaydı. 2008 yılına kadar federal bölümlerin sayısı birkaç bölümün birleşmesi nedeniyle 83'e düştü. Son olarak 2014 yılında Kırım'ın ilhakının ardından Sivastopol ve Kırım Cumhuriyeti Rusya'nın 84. ve 85. federal bölümleri haline geldiler. Bu bölümler uluslararası alanda Ukrayna'nın parçası olarak kabul edilmektedirler.^[4]^[5]

Tüm federal bölümler daha büyük sekiz federal bölge altında toplanmıştır. Bu bölgeler idari bölümler olmayıp federal hükûmetin farklı federal bölümlerdeki faaliyetlerini organize etmekten sorumludurlar.

Hiyerarşik düzen

Her federal bölüm aşağıdaki kategorilerden birine dahildir:

Cumhuriyetler (республика respublika), özerktirler, her birinin kendi anayasaları, cumhurbaşkanları ve meclisleri vardır, uluslararası ilişkilerde federal hükûmetçe temsil edilirler ve her biri belirli bir etnik kökenin ana vatanı kabul edilirler. Toplam 22 adet bulunmaktadır.
Oblastlar (область oblast), bir valisi ve yerel olarak seçilmiş bir meclisi bulunan en yaygın federal bölümlerdir. Genel olarak oblast merkezinin ismini alırlar. Toplam 46 adet bulunmaktadır.
Kraylar (край kray), esas itibarı ile oblastlar ile aynı olup zamanında öncü bölge sayıldıklarından bu isimle adlandırılmışlardır. Toplam dokuz adet bulunmaktadır.
Özerk oblastlar (автономная область avtonomnaya oblast), oblastlardan daha özerk oblastlardır. Rusya'nın tek özerk oblastı Yahudi Özerk Oblastı'dır.
Özerk okruglar (автономный округ avtonomni okrug), oblastlardan daha özerk ama cumhuriyetlerden daha bağımlı federal bölümlerdir. Genellikle önemli veya baskın etnik azınlığa sahiptirler ve Çukotka Özerk Okrugu istisna olmak kaydıyla kendilerinden daha büyük bir federal bölüme bağlıdır. Toplam dört adet bulunmaktadır.
Federal şehirler (федеральный город federalni gorod), federal hükûmetin doğrudan yönetimi altında olan ayrı bölgeler gibi hareket eden büyük şehirlerdir.

Liste

Adı	Kod	Merkez/Başkent	Tür	Federal bölge	Yüzölçümü¹	Nüfus²	Yoğunluk³	ISO
Adige Cumhuriyeti	01	Maykop	Cumhuriyet	Güney	7.600	447.000	58,8	AD
Başkurdistan	02	Ufa	Cumhuriyet	Volga	143.600	4.103.000	28,6	BA
Buryatya	03	Ulan Ude	Cumhuriyet	Sibirya	351.300	981.000	2,8	BU
Altay Cumhuriyeti	04	Gorno-Altaysk	Cumhuriyet	Sibirya	92.600	203.000	2,2	AL
Dağıstan	05	Mahaçkale	Cumhuriyet	Kuzey Kafkasya	50.300	2.584.000	51,4	DA
İnguşetya	06	Magas	Cumhuriyet	Kuzey Kafkasya	4.000	469.000	117,3	IN
Kabardino-Balkarya	07	Nalçik	Cumhuriyet	Kuzey Kafkasya	12.500	901.000	72,1	KB
Kalmukya	08	Elista	Cumhuriyet	Güney	76.100	292.000	3,8	KL
Karaçay-Çerkesya	09	Çerkessk	Cumhuriyet	Kuzey Kafkasya	14.100	440.000	31,2	KC
Karelya	10	Petrozavodsk	Cumhuriyet	Kuzeybatı	172.400	717.000	4,2	KR
Komi	11	Sıktıvkar	Cumhuriyet	Kuzeybatı	415.900	1.019.000	2,5	KO
Mari El	12	Yoşkar-Ola	Cumhuriyet	Volga	23.200	728.000	31,4	ME
Mordovya	13	Saransk	Cumhuriyet	Volga	26.200	889.000	33,9	MO
Yakutistan	14	Yakutsk	Cumhuriyet	Uzak Doğu	3.103.000	948.000	0,3	SA
Kuzey Osetya	15	Vladikavkaz	Cumhuriyet	Kuzey Kafkasya	8.000	710.000	88,8	SE
Tataristan	16	Kazan	Cumhuriyet	Volga	68.000	3.780.000	55,6	TA
Tuva Cumhuriyeti	17	Kızıl	Cumhuriyet	Sibirya	170.500	306.000	1,8	TY
Udmurtya	18	İjevsk	Cumhuriyet	Volga	42.100	1.571.000	37,3	UD
Hakasya	19	Abakan	Cumhuriyet	Sibirya	61.900	546.000	8,8	KK
Çeçenistan	20	Grozni	Cumhuriyet	Kuzey Kafkasya	15.300	1.100.000	71,9	CE
Çuvaşistan	21	Şupaşkar	Cumhuriyet	Volga	18.300	1.314.000	71,8	CU
Altay Krayı	22	Barnaul	Kray	Sibirya	169.100	2.607.000	15,4	ALT
Zabaykalski Krayı	23	Çita	Kray	Sibirya	431.500	1.156.000	2,7	ZAB
Kamçatka Krayı	24	Petropavlovsk-Kamçatski	Kray	Uzak Doğu	472.300	359.000	0,8	KAM
Krasnodar Krayı	25	Krasnodar	Kray	Güney	76.000	5.124.000	67,4	KDA
Krasnoyarsk Krayı	26	Krasnoyarsk	Kray	Sibirya	2.339.700	2.966.000	1,3	KYA
Perm Krayı	27	Perm	Kray	Volga	160.600	2.824.000	17,6	PER
Primorski Krayı	28	Vladivostok	Kray	Uzak Doğu	165.900	2.068.000	12,5	PRI
Stavropol Krayı	29	Stavropol	Kray	Kuzey Kafkasya	66.500	2.731.000	41,1	STA
Habarovsk Krayı	30	Habarovsk	Kray	Uzak Doğu	788.600	1.435.000	1,8	KHA
Amur Oblastı	31	Blagoveşçensk	Oblast	Uzak Doğu	169.100	2.607.000	15,4	AMU
Arhangelsk Oblastı	32	Arhangelsk	Oblast	Kuzeybatı	587.400	1.336.000	2,3	ARK
Astrahan Oblastı	33	Astrahan	Oblast	Güney	44.100	1.007.000	22,8	AST
Belgorod Oblastı	34	Belgorod	Oblast	Merkez	27.100	1.512.000	55,8	BEL
Bryansk Oblastı	35	Bryansk	Oblast	Merkez	34.900	1.379.000	39,5	BRY
Vladimir Oblastı	36	Vladimir	Oblast	Merkez	29.000	1.525.000	52,6	VLA
Volgograd Oblastı	37	Volgograd	Oblast	Güney	113.900	2.703.000	23,7	VGG
Vologda Oblastı	38	Vologda	Oblast	Kuzeybatı	145.700	1.270.000	8,7	VLG
Voronej Oblastı	39	Voronej	Oblast	Merkez	52.400	2.379.000	45,4	VOR
İvanovo Oblastı	40	İvanovo	Oblast	Merkez	21.800	1.149.000	52,7	IVA
İrkutsk Oblastı	41	İrkutsk	Oblast	Sibirya	767.900	2.582.000	3,4	IRK
Kaliningrad Oblastı	42	Kaliningrad	Oblast	Kuzeybatı	15.100	943.000	62,5	KGD
Kaluga Oblastı	43	Kaluga	Oblast	Merkez	29.900	1.041.000	34,8	KLU
Kemerovo Oblastı	44	Kemerovo	Oblast	Sibirya	95.500	2.900.000	30,4	KEM
Kirov Oblastı	45	Kirov	Oblast	Volga	120.800	1.504.000	12,5	KIR
Kostroma Oblastı	46	Kostroma	Oblast	Merkez	60.100	738.000	12,3	KOS
Kurgan Oblastı	47	Kurgan	Oblast	Ural	71.000	1.020.000	14,4	KGN
Kursk Oblastı	48	Kursk	Oblast	Merkez	29.800	1.236.000	41,5	KRS
Leningrad Oblastı	49	Sankt-Peterburg	Oblast	Kuzeybatı	84.000	1.671.000	19,9	LEN
Lipetsk Oblastı	50	Lipetsk	Oblast	Merkez	24.100	1.213.000	50,3	LIP
Magadan Oblastı	51	Magadan	Oblast	Uzak Doğu	461.400	183.000	0,4	MAG
Moskova Oblastı	52	Moskova	Oblast	Merkez	46.000	6.627.000	144,1	MOS
Murmansk Oblastı	53	Murmansk	Oblast	Kuzeybatı	144.900	893.000	6,2	MUR
Nijni Novgorod Oblastı	54	Nijni Novgorod	Oblast	Volga	76.900	3.524.000	45,8	NIZ
Novgorod Oblastı	55	Veliki Novgorod	Oblast	Kuzeybatı	55.300	695.000	12,6	NGR
Novosibirsk Oblastı	56	Novosibirsk	Oblast	Sibirya	178.200	2.692.000	15,1	NVS
Omsk Oblastı	57	Omsk	Oblast	Sibirya	139.700	2.079.000	14,9	OMS
Orenburg Oblastı	58	Orenburg	Oblast	Volga	124.000	2.178.000	17,6	ORE
Oryol Oblastı	59	Oryol	Oblast	Merkez	24.700	861.000	34,9	ORL
Penza Oblastı	60	Penza	Oblast	Volga	43.200	1.453.000	33,6	PNZ
Pskov Oblastı	61	Pskov	Oblast	Kuzeybatı	55.300	761.000	13,8	PSK
Rostov Oblastı	62	Rostov-na-Donu	Oblast	Güney	100.800	4.407.000	43,7	ROS
Ryazan Oblastı	63	Ryazan	Oblast	Merkez	39.600	1.228.000	31,0	RYA
Samara Oblastı	64	Samara	Oblast	Volga	53.600	3.240.000	60,4	SAM
Saratov Oblastı	65	Saratov	Oblast	Volga	100.200	2.669.000	26,6	SAR
Sahalin Oblastı	66	Yujno-Sahalinsk	Oblast	Uzak Doğu	87.100	547.000	6,3	SAK
Sverdlovsk Oblastı	67	Yekaterinburg	Oblast	Ural	194.800	4.490.000	23,0	SVE
Smolensk Oblastı	68	Smolensk	Oblast	Merkez	49.800	1.051.000	21,1	SMO
Tambov Oblastı	69	Tambov	Oblast	Merkez	34.300	1.180.000	34,4	TAM
Tver Oblastı	70	Tver	Oblast	Merkez	84.100	1.473.000	17,5	TVE
Tomsk Oblastı	71	Tomsk	Oblast	Sibirya	316.900	1.046.000	3,3	TOM
Tula Oblastı	72	Tula	Oblast	Merkez	25.700	1.676.000	65,2	TUL
Tümen Oblastı	73	Tümen	Oblast	Ural	1.435.200	3.266.000	2,3	TYU
Ulyanovsk Oblastı	74	Ulyanovsk	Oblast	Volga	37.300	1.382.000	37,1	ULY
Çelyabinsk Oblastı	75	Çelyabinsk	Oblast	Ural	87.900	3.606.000	41,0	CHE
Yaroslavl Oblastı	76	Yaroslavl	Oblast	Merkez	36.400	1.368.000	37,6	YAR
Moskova	77	—	Federal şehir	Merkez	1.064	10.358.000	9.734,9	MOW
Sankt-Peterburg	78	—	Federal şehir	Kuzeybatı	1.433	4.669.000	3.258,2	SPE
Yahudi Özerk Oblastı	79	Birobican	Özerk oblast	Uzak Doğu	36.300	190.915	5,3	YEV
Kırım	80	Simferopol	Cumhuriyet	Güney	26.964	1.966.801	72,9	—
Nenets Özerk Okrugu	81	Naryan-Mar	Özerk okrug	Kuzeybatı	176.700	41.000	0,2	NEN
Hantı-Mansi Özerk Okrugu	82	Hantı-Mansiysk	Özerk okrug	Ural	534.800	1.538.463	2,9	KHM
Çukotka	83	Anadır	Özerk okrug	Uzak Doğu	737.700	54.000	0,1	CHU
Yamalo-Nenets Özerk Okrugu	84	Salehard	Özerk okrug	Ural	750.300	507.000	0,7	YAN
Sivastopol	85	—	Federal şehir	Güney	864	379.200	438,9	—
Donetsk Halk Cumhuriyeti	86	Donetsk	Cumhuriyet	—	26.517	4.100.280	154,6	—
Lugansk Halk Cumhuriyeti	87	Luhansk	Cumhuriyet	—	26.684	2.121.322	79,5	—
Zaporijya Oblastı	88	Zaporijya	Oblast	—	27.183	1.666.515	61,3	—
Herson Oblastı	89	Herson	Oblast	—	28.461	1.016.707	35,7	—

Notlar: ¹ km²;^[6] ² 2002 yılı itibarıyla;^[7] ³ /km²

^a Sankt-Peterburg, Leningrad Oblastı'nın idari merkezi olmasına rağmen oblasta dahil değildir.

^b Moskova, Moskova Oblastı'nın idari merkezi olmasına rağmen oblasta dahil değildir.

^c Uluslararası alanda Ukrayna'nın parçası olarak kabul edilmektedir.

^d Arhangelsk Oblastı'na bağlıdır.

^e Tümen Oblastı'na bağlıdır.

Birleşmeler

2005 yılından başlayarak bazı bölümler birleştirilerek daha büyük bölümler oluşturuldu. Birleştirmeler 1 Mart 2008 tarihi itibari ile tamamlanmış olup günümüzde henüz yeni bir birleştirme planlanmamaktadır.

Referendum tarihi	Birleşme tarihi	Birleşenler
7 Aralık 2003	1 Aralık 2005	Perm Oblastı + Komi-Permyak Özerk Okrugu → Perm Krayı
17 Nisan 2005	1 Ocak 2007	Krasnoyarsk Krayı + Evenk Özerk Okrugu + Taymir Özerk Okrugu → Krasnoyarsk Krayı
23 Ekim 2005	1 Temmuz 2007	Kamçatka Oblastı + Koryak Özerk Okrugu → Kamçatka Krayı
16 Nisan 2006	1 Ocak 2008	İrkutsk Oblastı + Ust-Orda Buryat Özerk Okrugu → İrkutsk Oblastı
11 Mart 2007	1 Mart 2008	Çita Oblastı + Agin Buryat Özerk Okrugu → Zabaykalski Krayı

Ayrıca bakınız

Kaynakça

^ "The Constitution of the Russian Federation: Chapter 3, The Federal Structure". 30 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2018.
^ "Constitution of the Russian Federation". Russian Presidential Executive Office. 17 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2018.
^ "Chapter 1. The Fundamentals of the Constitutional System - The Constitution of the Russian Federation". 22 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2018.
^ Kremlin.ru. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde [https://web.archive.org/web/20150319083750/http://kremlin.ru/news/20605 arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 20 Mart 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 20 Mart 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Договор между Российской Федерацией и Республикой Крым о принятии в Российскую Федерацию Республики Крым и образовании в составе Российской Федерации новых субъектов (Rusça)] 20 Mart 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
^ Steve Gutterman and Pavel Polityuk (18 Mart 2014). "Putin signs Crimea treaty as Ukraine serviceman dies in attack". Reuters. 24 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2018.
^ Федеральная служба государственной статистики (21 Mayıs 2004). "Территория, число районов, населённых пунктов и сельских администраций по субъектам Российской Федерации". Всероссийская перепись населения 2002 года (Rusça). Federal Devlet İstatistik Servisi. 21 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2018.
^ Федеральная служба государственной статистики (21 Mayıs 2004). "Численность населения России, субъектов Российской Федерации в составе федеральных округов, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов – районных центров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более человек". Всероссийская перепись населения 2002 года (Rusça). Federal Devlet İstatistik Servisi. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2018.

Dış bağlantılar

Russian Classifier of Municipal Entities Territories (OTKMO) 13 Ekim 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

[1] "The Constitution of the Russian Federation: Chapter 3, The Federal Structure". 30 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2018.

[Constitution65-2] "Constitution of the Russian Federation". Russian Presidential Executive Office. 17 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2018.

[3] "Chapter 1. The Fundamentals of the Constitutional System - The Constitution of the Russian Federation". 22 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2018.

[Treaty-4] Kremlin.ru. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde [https://web.archive.org/web/20150319083750/http://kremlin.ru/news/20605 arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 20 Mart 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 20 Mart 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 19 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Договор между Российской Федерацией и Республикой Крым о принятии в Российскую Федерацию Республики Крым и образовании в составе Российской Федерации новых субъектов (Rusça)] 20 Mart 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

[Reuters-5] Steve Gutterman and Pavel Polityuk (18 Mart 2014). "Putin signs Crimea treaty as Ukraine serviceman dies in attack". Reuters. 24 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2018.

[6] Федеральная служба государственной статистики (21 Mayıs 2004). "Территория, число районов, населённых пунктов и сельских администраций по субъектам Российской Федерации". Всероссийская перепись населения 2002 года (Rusça). Federal Devlet İstatistik Servisi. 21 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2018.

[7] Федеральная служба государственной статистики (21 Mayıs 2004). "Численность населения России, субъектов Российской Федерации в составе федеральных округов, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов – районных центров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более человек". Всероссийская перепись населения 2002 года (Rusça). Federal Devlet İstatistik Servisi. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2018.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]