Rosenhan deneyi

Rosenhan deneyinin gerçekleştiği hastanelerden biri [Washington D.C.'de bulunan St. Elizabeths Hastanesi (2006)] Daha sonradan kapatılmıştır.

Rosenhan deneyi, akıl sağlığı yerinde olmayan hastalara konulan tanıların ne kadar doğru olduğunu anlamaya yönelik psikiyatrik tanı üzerine yapılmış bir deneydir. Deney, Stanford Üniversitesi Öğretim Üyesi psikolog David Rosenhan tarafından gerçekleştirilip 1973 yılında Science dergisinde yayımlanmıştır. Deneyden sonra psikoloji biliminde psikiyatrik tanının ne kadar önemli ve etkili olduğu münazaralarıyla ciddi bir şekilde değerlendirilmiştir.

Deney iki bölümde gerçekleştirildi. İlk bölümde Rosenhan'ın ortakları (Rosenhan'ın kendisi de dahil üç kadın ve beş erkek olmak üzere) sahte hasta rolüne girdiler. Kimisi halüsinasyonlar gördüğünü kimiyse farklı psikolojik rahatsızlıklar yaşadığını söyleyerek kendilerini ülkenin beş farklı eyaleti ve bu eyalete bağlı farklı hastanelerde kliniklere hasta olarak kabul ettirdiler. Daha sonra kliniklere kabul edilen sahte hastalara klinik görevlileri tarafından psikiyatrik tanılar konuldu. Sahte hastalar kliniğe kabul edildikten kısa süre sonra deneyin planı üzerine normal hareketler sergilemeye başlayıp görevlilere artık iyi hissettiklerini söylemeye başladılar. Ancak klinik görevlileri tarafından pek ciddiye alınmayıp antipsikotik ilaçlarını alırlarsa salıverilecekleri belirtildi. Sahte hastalar yaklaşık 19 gün boyunca klinikte tutuldular. Klinik, içlerinden birine ''remisyonda şizofren (hafif şizofreni)'' tanısı koyarak diğer sahte hastaları serbest bıraktı.

Deneyin birinci kısmı gerçekleşip basında geniş yer edindikten sonra Rosenhan'a bir klinik istemde bulunur. Rosenhan'a bu deneyi yeniden gerçekleştirip sahte hastaları kendi kliniklerine göndermesini ister. Klinik; çalışanlarının gönderilen sahte hastaları diğer gerçek akıl hastalarından ayırabileceği güvencesini verir. Rosenhan teklifi kabul eder ve böylelikle deneyin ikinci kısmı yapılır. Kliniğin çalışanları; o hafta içinde gelen ve akıl hastası oldukları iddia edilen 193 hastadan 41'ine ''sahte hasta olabilir'' teşhisinde bulundu ve bu 41 hastadan ise 19'u en az bir psikiyatrve klinik çalışanı tarafından kontrol edilerek kliniğe kabul edilmiş fakat daha sonra Rosenhan tarafından kliniğe hiç sahte hasta gönderilmedişi açıklanmıştır.

Deney sonrası, akıl sağlığı kliniklerinin "normal bir insan ile akıl hastası olan bir insanı birbirinden ayırt etme" konusunda görülen yetersizliği sonucu psikiyatri enstitülerine olan güven sorgulanmış, akıl hastası olmayan bir kişiye teşhis koyularak kliniğe yatırılmasıyla klinikte gerçekleşebilecek olası insandışılaştırma tehlikelerinden de bahsedilmiştir.

Sahte hastalar

Rosenhan'ın kendisi ve -akıl sağlığı yerinde olan- ortakları (7 kişi), deneyi gerçekleştirmek için rol yaptılar ve kendilerini kliniklerin görevlilerine -kliniğe kabul edilmek için- akıl sağlığı yerinde olmayan bireyler olarak tanıttılar. Hastane personelinin deneyden haberi yoktu. Sahte hastalar; (20'li yaşlarında) bir psikoloji bilimi öğrencisi, 3 psikolog, 1 pediatr, 1 psikiyatrist, ressam ve 1 ev hanımından oluşuyordu. Ayrıca bu gruptaki hiç kimsenin -akıl sağlığı sorunu olmadığı gibi- önceki tarihlere ait herhangi bir raporları da bulunmuyordu. Sahte hastaların her biri akıl sağlığı üzerine çalışmalar yapmış eğitimli ve alanında bilir kişilerdi. Kendilerini görevlilere takma isimlerle tanıtmışlardı ve gerçek kişiliklerini saklamışlardı, böylece hastane onları araştırsa bile kim olduklarını (gerçek kimliklerini) teyit edemeyecekti, bu etken deney açısında önem teşkil ediyordu.