Reşat İzbırak

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Reşat İzbırak (d. 1911 – ö. 1998) Cumhuriyet Döneminin ilk büyük coğrafyacılarından ve modern coğrafyanın kurucularından biridir.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Reşat İzbırak 1911 yılında Harput’ta doğdu. Çocukluğu ve gençliği Kayseri’de geçti. Kayseri Lisesi’ni bitirdikten sonra İstanbul Üniversitesi Coğrafya Bölümüne girdi. 1934 yılında mezun oldu. 1935 yılında ihtisas yapmak üzere Almanya Berlin Üniversitesi’ne gönderildi. Burada Ord. Prof. Dr. Norbert Krebs’in yanında doktorasına başladı. ‘’Geomorphologische Studien im Westlichen Bayerischen Walde’’ konulu tezini 1939 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi, Coğrafya Bölümünde Ord. Prof. Dr. Herbert Louis ile tamamladı. 1939 yılında bölümünün ilk asistanı, 1944 yılında doçent ve 1953 yılında profesör oldu. Aynı yıl Dil Tarih Coğrafya Fakültesi’nin Fiziki Coğrafya ve Jeoloji Kürsüsü’ne başkan seçildi. Bu görevini 1981 yılındaki emekliliğine kadar sürdürdü. Prof. Dr. Reşat İzbırak 12 Kasım 1998 yılında vefat etmiştir.[1]

Mesleki hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

İzbırak, Almanya’daki doktora öğrenimi sırasında coğrafyanın, özellikle jeomorfoloji araştırmalarının kesinlikle arazi gözlemlerine dayalı olması gereğini görmüş; yurda döndükten sonra İkinci Dünya Savaşı etkisiyle Türkiye'nin içinde bulunduğu çok güç koşullara rağmen çalışmalarını bu yönde sürdürmüştür. Böylece Türkiye’de Coğrafyayı bir “tasviri bilim” olmaktan çıkartarak “Modern Coğrafya” anlayışının yerleşme ve gelişmesine öncülük edenler arasında yer almıştır.[2]

Reşat izbırak’ın Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde, özellikle İç Anadolu ve Doğu Anadolu’da coğrafi geziler ve bilimsel araştırmalar yapmıştır. Fiziki Coğrafyanın hemen her dalına ait eserlerin ilkini gerçekleştirmeye çalışmıştır. İlk Sistematik ve Analitik Jeomorfolojiyi, Hidrografya ve Taşlar Bilgisi yazdığı eserlerden bazılarıdır. Araştırmaları içinde, derlenmesi ve hazırlanması uzun yıllar süren, batı dillerindeki coğrafya terimlerini tam olarak karşılayacak özellikte, binlerce kelimeyi içinde toplayan '‘Coğrafya Terimleri Sözlüğü” adlı kitabı önem taşır. İzbırak, 1943 yılında yayına başlayan ve 33 büyük ciltten oluşan “Türk Ansiklopedisi’’nin ilk kurulunda da görev almıştır.[3]

İzbırak’ın çalışmaları sadece üniversite ile sınırlı değildir. Yayımlanmaya başladığı dönemden beri yazı kurulunda yer aldığı ‘’Türk Ansiklopedisi’’ nin Coğrafya ile ilgili makalelerin büyük bir kısmı İzbırak tarafından kaleme alınmıştır. 1952 yılından emekli oluncaya kadar “Harita Genel Komutanlığı”nda harita subaylarına verdiği “Jeomorfoloji” dersleri vermiştir. İzbırak “Sistematik Jeomorfoloji” kitabını özellikle bu grup için hazırlanmış ve kitap ilk kez Harita Genel Komutanlığınca yayınlamıştır. Aynı komutanlıkça hazırlanan büyük “Türkiye Atlası”nın bilimsel danışmanlığını da İzbırak yapmıştır. Reşat İzbırak, edindiği coğrafi bilgileri ülke ve özellikle Kayseri yöresinin kalkınması için kullanmıştır. Örneğin; 1957 yılında Yeni Erciyes Dergisi’nde yayınlanan ‘’Kayseri Büyükşehir Olma Yolunda mıdır?’’ adlı makalesi, daha ‘’Büyük Şehir’’ kavramının bile tam olarak bilinmediği bir dönemde ilerici ve faydalı bir çalışma olmuştur.[2] İzbırak’ın mesleki kurum ve kuruluşlarda yer alan kitap ve makalelerinden başka çok çeşitli dergilerde yayınlanmış yazıları, ayrıca Harita Genel Müdürlüğü tarafından basılan haritaları da vardır. Bunlar; 1/850.000 ölçekli Türkiye Jeomorfografik Haritası (1968) ve 1/3.000.000 ölçekli Türkiye Jeomorfoloji Haritası’dır (1976).[1]

Özellikle Jeomorfolojiye büyük önem vermiş ve bu dalın bir meslek olarak gelişmesinde önemli katkıları bulunmuştur. Coğrafya eğitimi görenlerin üniversiteyi bitirdikten sonra kendilerine yeni iş olanağı sağlasın diye jeomorfolog mesleğini yaygınlaştırma çabasına girmiştir. Türkiye Jeomorfologlar Derneği tüzüğünden logosuna kadar İzbırak ve mensubu olduğu kürsü elemanları gayret ve desteğini eksik bırakmamışlardır. Jeomorfologların teknik eleman olarak hizmet etmesinin temelinde bu uğraş ve çabalar vardır.[2]

Reşat İzbırak’ın mesleğine katkıları, öğrenci yetiştirmek ve bu konuda kitaplar yazmakla sınırlı değildir. İzbırak'ın Türkiye’deki yer adları üzerinde çeşitli komisyonlarda yaptığı çalışmalar da büyük önem taşımaktadır. Çalışmalarına emekliliğinden sonrada devam etmiş, 1982 yılında liseler için coğrafya kitapları yazmaya başlamıştır.[1]

Eserlerinden bazıları[1][4][değiştir | kaynağı değiştir]

İzbırak’ın bilimsel yayınlarını iki döneme ayırmak gerekir. 1960’lı yılların ortalarına kadar jeomorfoloji ders kitabı dışında arazi araştırmalarına dayalı kitap ve makaleleri; daha sonra üniversite ders kitapları ve Türkiye Coğrafyasını bir bütün olarak ele alan eserler.[2]

Kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • “Jeomorfoloji”, Ankara Üniversitesi Yayımları:12, Bilim Kitapları Serisi:4, Güney Matbaacılık ve Gazetecilik T.A.O:, Ankara, 1948
  • “Yurdumuza Nasıl Yerleşmişiz?”, Milli Eğitim Bakanlığı Köy Kitaplığı Serisi No:8, İstanbul, 1949
  • “Coğrafya Terimleri Üzerine Bazı Düşünceler”, Türk Dil Kurumu Yayını, B II. 16, Doğuş Matbaası, Ankara, 1949
  • “ Sistematik Jeomorfoloji”, Harita Genel Müdürlüğü Yayınları, İlim ve Teknik Eserler Serisi No:6, Ankara, 1955
  • “Jeomorfoloji, Analitik ve Umumi”, Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Yayın No: 127, Coğrafya Enstitüsü Yayın No:6, Ankara, 1958
  • “Coğrafyacılar İçin Pratik Olarak Taşları Tanıma Bilgisi” , Doğuş Matbaacılık ve Ticaret Limited Şirketi Matbaası, Ankara, 1961
  • “Türkiye Jeomorfolojisi”, Doğuş Matbaası, Ankara, 1983
  • “Yerbilimi Bilgileri”, Öğretmen Kitapları Dizisi, İstanbul, 1989

Makaleler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • “Yer Sarsıntıları Ve Buna Karşı Alınabilecek Tedbirler”, C H P Konferanslar Serisi, Kitap:23, s:3-19, Ankara, 1940
  • “Türkiye’de Madencilik”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, C:III, S:2, s:2 13-226, Ankara, 1945
  • “Eskişehir’le Çifteler Çevresinde Bir Coğrafya Gezisi”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, C :III, S:5, s:507-521, Ankara, 1945
  • “Kayseri Şehri’nin İşleme ve Gelişmesinde Bağcılığın Etkileri”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, C:V, S: 1, s:401-416, Ankara, 1947
  • “Kayseri’nin Kuzeyinde Üst Miosen’e ait omurgalılar, Les Vertebres du Miocene Suberieur au Ncra de Kayseri (Turquie)”, Türkiye Jeoloji Kurumu Bülteni, C:III, S :l, s: 155-158, Ankara, 1951 (İ.YALÇINLAR ile birlikte)
  • “Haritacının Arazide Çalışması Sırasında Taşlar Üzerinde Yapabileceği Bazı Müşahadeler”, Harita Umum Müdürlüğü Yay., Harita Dergisi, Yıl:22, S:52, s: 1 -39, Ankara, 1956
  • “Kokurdan Nedir?”, Harita Genel Müdürlüğü’nün Yay., Harita Dergisi, Yıl:27, S:62, s:3-16, Ankara, 1961
  • “Erozyon Kontrolü ve Jeomorfologlar”, Jeomorfoloji Dergisi, Yıl:3, Sayı:3, s:5-13, Ankara, 1971
  • “Türkiye’de Son Yarım Yüzyıl İçinde Coğrafya Alanında Gelişmeler”, 50. Yıl Konferansları, Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Yayın No:257, s:29-44, Ankara, 1976

Bu çalışma TÜBİTAK BİDEB 2209/A kodlu 2014 tarihli proje tarafından desteklenmiştir.

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Doğu, A. F., 1999, Prof. Dr. Reşat İzbırak’ın Hayatı ve Eserleri, Ankara Üniversitesi Türkiye Coğrafyası Dergisi, Sayı:7, s.7-12, Ankara.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Akkan, E., 1999, Coğrafya Ailesinin Büyük Kaybı, Ankara Üniv. Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi Türkiye Coğrafyası Dergisi, Sayı: 7, s.3-6, Ankara.
  3. ^ Sür, Ö., 1999, Kıymetli Hocamız Reşat İzbırak, Ankara Üniv. Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi Türkiye Coğrafyası Dergisi, Sayı: 7, s.1-2, Ankara.
  4. ^ Tuncel, H, Yiğit, A, Çelikbağ, S., 2010, Türkiye Coğrafya Bibliyografyası, Kitaplar ve Makaleler, Bilecik Üniv Yay. No: 2, Ankara.