Raku

Raku yöntemiyle yapılmış bir kap

Raku,  bir seramik stili ve pişirime tekniğidir. Kökeni, 16. yy. Japonyasıdır. Bu teknikle yapılan çay kaseleri, geleneksel Japon çay seremonilerinde kullanılır. Bu tekniğin özelliği, ürünlerin düşük ısıda ve kısa süreyle pişirilmesidir. Seramiklerin yüzeyinde sürpriz renk değişimleri yaratan bu teknik, batı seramik sanatında de kullanılmaktadır.

Bu teknikte ürün, yaklaşık 800-1000 derecede pişirildikten sonra fırından çıkarılarak talaşa atılır. Talaş, indirgen bir ortam sağlamak içindir. İndirgeme (redüksiyon), oksijen iyonlarının azalmasıdır. Talaş, oksijenle birleşerek okside olur. İndirgeyici madde olarak sadece talaş değil, başka malzemeler de -saman, kâğıt, at kılı, çıra, çam iğnesi, insan saçı, kuru ot... vb.- kullanılabilir. İndirgeme, seramiğin yüzeyinde belirgin renk değişimlerinin oluşmasını sağlar.

Kelime kökeni

Raku (楽) kelimesi Japoncada "rahatlık, neşe" anlamına gelir. Hideyoshi'nin, raku tekniğiyle ilk üretimleri yapan Chijiro ailesine hediye ettiği mührün üzerinde bu kelime yazmaktaydı ve daha sonra aile, ürettiği tüm kapların üstüne bu ismi basarak bu sözcüğü kendi üretimlerinin adı haline getirdi. Raku bir seramik tekniğinin genel adı olarak bilinse de, başlangıçta sadece bu ailenin ürettiği kaplar için kullanılmıştır.

Tarihçe

Bu tekniğin Japonya'daki gelişiminin, 1580'de çömlekçi Tanaka Chijiro sayesinde olduğu düşünülmektedir. Chijiro'nun bu üretim sürecini Kore'den Japonya'ya göç ederek Kyoto'da çalışan Koreli bir çömlekçi olan babasından öğrenmiş olabilir. Raku tekniği ile üretilen kapların çay seremonilerinde kullanımı büyük kabul görmüş, 1598 yılında Chijiro'ya (veya oğluna) hükümdar Hideyoshi tarafından altın madalya sunulmuş ve raku, Chijiro ailesine verilen bir unvan olmuştur.

Tanaka Chōjirō, çay üstadı Sen no Rikyū ile tanışıp, onun himayesinde çay seremonisi kapları yapmaya başladı. Başlangıçta tümüyle kırmızı veya siyah vernikli, üzerinde betim olmayan, oldukça sade kase ve fincanlar üretti. Oğlu Jōkei, aynı tekniği sürdürdü ve böylece Japon seramiğinde bir seri üretim tekniğinin temeli oluştu. 18. yy.' da raku tekniğinde üretim yapan atölyelerin sayısı arttı.

Tekniğin Batı seramik sanatçıları tarafından tanınması, 1940larda İngiliz seramikçi Bernard Leach'in yazdığı bir kitapta tekniği tanıtması ile oldu. Ardından ABD'li seramik sanatçısı Hal Riegger bu teknikle denemeler yaptı ve başkalarına da öğretti. 1960larda Paul Soldner, geleneksel çay seramonisi kapları dışında da bu tekniğin kullanımı üzerinde çalıştı. Hem Riegger hem de Soldner, raku tekniğinin babası ünvanını taşımaktadır.

Teknik

Şekillendirilen seramik ürün, önce kurutulur, sonra fırında bisküvi pişirimi yapılır ve sırlanır. Raku olacak parçalar yalnızca bir iki saat süreyle 950–1050 °C aralığında pişirilir. Bu işlem, seramiğin kendine özgü gözenekli bir yapı kazanmasını sağlar ve rengi parlak olur. Pişirme işlemi tamamlanınca hiç beklemeden, raku yapılacak parça sıcak fırından alınır ve içi indirgeyici maddelerle (talaş, kağıt, mısır püskülü gibi yanabilen maddeler) dolu metal kap içine yerleştirilir. Burada yaklaşık 30- 40 dakika indirgeme yapılır. Sonra ürün ya metal kaptan çıkarılarak suya atılarak ya da metal kap içerisinde bekletilerek soğutulur, ardından yüzeyi temizlenir.