İçeriğe atla

Panama'daki Dünya Mirasları listesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
UNESCO Dünya Mirası Alanlarının Panama'daki konumları

1972 yılında imzalanan UNESCO Dünya Mirası Sözleşmesi ile Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), kültürel veya doğal miras açısından önem taşıyan yerler olan Dünya Mirasları kavramını tanımladı.[1][2] Doğal özellikler (fiziksel ve biyolojik oluşumlardan oluşur), jeolojik ve fizyografik oluşumlar (tehdit altındaki hayvan ve bitki türlerinin yaşam alanları dahil) ve bilim, koruma veya doğal güzellik açısından önemli olan doğal alanlar doğal miras olarak tanımlanır.[3] Panama, sözleşmeyi 3 Mart 1978'de kabul etti.[4] Ülkede beş Dünya Mirası ve bir geçici liste alanı bulunmaktadır.[4]

Panama'da Dünya Mirası Listesi'ne eklenen ilk alan, 1980 yılında listeye giren Panama'nın Karayip Tarafındaki Tahkimatlar: Portobelo-San Lorenzo olmuştur. Bu alan; çevresel etkenler, bakım eksikliği ve kontrolsüz kentsel gelişim gibi nedenlerle 2012 yılından bu yana tehlike altındaki miraslar listesinde yer almaktadır.[5] Panama'daki alanlardan iki tanesi kültürel, üçü ise doğal önemi nedeniyle listeye alınmıştır. Bu alanlardan biri olan Talamanca Sıradağları-La Amistad Koruma Alanları / La Amistad Millî Parkı, Kosta Rika ile ortaklaşa paylaşılan bir miras alanıdır. Ayrıca Panama, 1978 ile 1985 yılları arasında Dünya Mirası Komitesi'nde üye olarak görev yapmıştır.[4] Listeye en son eklenen alan ise 2025 yılında Dünya Mirası Listesi'ne dâhil edilen, Panamá Viejo Arkeolojik Alanı ve Panamá Tarihî Bölgesi'nin bir uzantısı olan Panama'nın Transistmik Sömürge Rotası olmuştur.[4]

Dünya Mirasları listesi

[değiştir | kaynağı değiştir]

UNESCO, alanları on kritere göre listeler ve her alanın en az bir kriteri karşılaması gerekir. i'den vi'ye kadar olan kriterler kültüreldir ve vii'den x'e kadar olan kriterler doğaldır.[6]

  * Ulusötesi alan
  † Tehlikede
Ad Fotoğraf Yer Seçildiği yıl UNESCO verileri Açıklama
Coiba Millî Parkı ve Deniz Koruma Alanı Veraguas, Chiriquí 2005 1138rev; ix, x (doğal) Panama kıyılarının açıklarında bulunan Coiba ve çevresindeki küçük adalardaki birçok hayvan ve bitki türü, anakaradaki benzerlerinden farklı görünecek şekilde evrimleşmiştir. Bölge; tepeli kartal ve kızıl papağan gibi Panama'nın geri kalanından kaybolmuş türler için bir sığınaktır. Sular; yerleşik ve göçmen balina, köpekbalığı, deniz kaplumbağası ve pelajik balık türleri için önemlidir.[7]
Darién Millî Parkı Darién 1981 159; vii, ix, x (doğal) Darién Geçidi, daha önce ayrı olan Kuzey ve Güney Amerika kara kütlelerinin ve dolayısıyla flora ve faunalarının buluşma noktasıdır. Tropikal alçak rakımlı yağmur ormanları, çeşitli sıradağlar, mangrovlar, bataklıklar ve kıyı şeritlerinden oluşan farklı coğrafyası bu bölgeyi biyolojik çeşitlilik açısından son derece zengin kılmaktadır. Millî park 579,000 hektar (1.430,74 akre) alanı kaplamaktadır. Burada kahverengi başlı örümcek maymunu, harpiya kartalı, baird tapiri ve dev karıncayiyen de dâhil olmak üzere, nesli tükenmekte olan veya savunmasız birçok tür yaşamaktadır. Parktan bir yakalı aracari resmedilmiştir.[8]
Panama'nın Karayip Tarafındaki Tahkimatlar: Portobelo-San Lorenzo† Colón 1980 135; i, iv (kültürel) Panama'nın Karayip kıyısındaki Portobelo ve San Lorenzo adlı iki kale, 16. yüzyılın sonlarında İspanyollar tarafından ticaret yollarını korumak amacıyla inşa edilmiştir. Birkaç kez yeniden inşa edilmiş ve yenilenmiş olup tropikal bir ortamda İspanyol askerî mimarisinin gelişimini temsil etmektedir. Birçok kale, batarya ve tahkimat korunmuştur. Resimde San Lorenzo görülmektedir.[9] Çevresel faktörler, bakım eksikliği ve kontrol edilemeyen kentsel gelişmeler nedeniyle 2012'den beri tehlike altındaki miraslar listesinde yer almaktadır.[5]
Panama'nın Transistmik Sömürge Rotası Panama, Colón 2025 1582rev; ii, iv (kültürel) Altı ögesi olan miras alanı, 1997'de Dünya Mirası olan Panama Şehri ile 1980'de Dünya Mirası olan Portobelo (resimde) ve San Lorenzo surlarını da kapsamaktadır. Diğer bileşenler ise Cruces Yolu (iki bölüm) ve Kraliyet Yolu'dur. Bunlar, 16. ve 19. yüzyıllar arasında İspanyollar tarafından Atlantik ve Pasifik okyanuslarını birbirine bağlamak için inşa edilen yolların parçalarını oluşturmuştur.[10][11][12]
Talamanca Sıradağları-La Amistad Koruma Alanı / La Amistad Millî Parkı* Bocas del Toro, Chiriquí 1990 205bis; vii, viii, ix, x (doğal) Kuzey ve Güney Amerika flora ve faunasının buluşma noktasında yer alan bu bölge; yaklaşık 10.000 çiçekli bitki, 200'den fazla memeli türü, yaklaşık 600 kuş türü, 250 sürüngen ve amfibi türüyle zengin bir biyoçeşitliliğe sahiptir. Arazinin büyük bir kısmı tropikal yağmur ormanlarıyla kaplıdır, ancak 3.000 metre (9.800 ft) üzerinde yüksekliğe ulaşan birkaç dağ da bulunmaktadır. Kuvaterner buzullaşması çağındaki buzul aktivitesi; sirkler, vadiler ve buzul gölleri oluşturarak manzarayı şekillendirmiştir. Alanın Kosta Rika kısmı ilk olarak 1983'te bağımsız olarak listelenmiş, Panama kısmı ise 1990'da eklenmiştir. Birleştirilen miras alanı 570,045 hektar (1.408,61 akre) alanı kapsamaktadır.[13][14]

Geçici liste

[değiştir | kaynağı değiştir]

Dünya Mirası listesinde yer alan alanlara ek olarak, üye devletler aday göstermeyi düşündükleri geçici alanların bir listesini oluşturabilirler. Bir alanın Dünya Mirası listesine aday gösterilebilmesi için önceden geçici listede yer alması gerekir.[15] Panama'nın geçici listesinde bir alan bulunmaktadır.[4]

Ad Fotoğraf Yer Seçildiği yıl UNESCO kriterleri Açıklama
Panamá Şehri Arkeolojik Alanı ve Tarihî Bölgesi Panama 2015 ii, iv (kültürel) Bu adaylık, 1997'de listelenen Panamá Viejo Arkeolojik Alanı ve Panama Tarihî Bölgesi'nin önerilen sınır ve isim değişikliğidir. Resimde Panama Viejo'daki Casa de los Genoveses kalıntıları görülmektedir.[16]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ "The World Heritage Convention". UNESCO Dünya Miras Merkezi. 27 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mayıs 2024. 
  2. ^ "Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage". UNESCO Dünya Miras Merkezi. 1 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mayıs 2024. 
  3. ^ "Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage". UNESCO Dünya Miras Merkezi. 1 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2021. 
  4. ^ a b c d e "Panama". UNESCO World Heritage Centre. 3 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2023. 
  5. ^ a b "Panamanian fortifications inscribed on List of World Heritage in Danger". UNESCO World Heritage Centre. 7 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2024. 
  6. ^ "UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection". UNESCO Dünya Miras Merkezi. 12 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mayıs 2024. 
  7. ^ "Coiba National Park and its Special Zone of Marine Protection". UNESCO World Heritage Centre. 1 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2023. 
  8. ^ "Darien National Park". UNESCO World Heritage Centre. 1 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2023. 
  9. ^ "Fortifications on the Caribbean Side of Panama: Portobelo–San Lorenzo". UNESCO World Heritage Centre. 23 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2023. 
  10. ^ "The Colonial Transisthmian Route of Panamá (Ruta Colonial Transístmica de Panamá)". UNESCO World Heritage Centre. 17 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2025. 
  11. ^ "The Colonial Transisthmian Route of Panamá". UNESCO World Heritage Sites. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2025. 
  12. ^ "Archaeological Site of Panamá Viejo and Historic District of Panamá". UNESCO World Heritage Sites. 28 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2025. 
  13. ^ "Talamanca Range–La Amistad Reserves / La Amistad National Park". UNESCO World Heritage Centre. 26 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2023. 
  14. ^ "14BUR IVA.15 - La Amistad/Talamanca (Costa Rica)". UNESCO World Heritage Centre. 11 Ağustos 2002 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2023. 
  15. ^ "UNESCO World Heritage Centre – Tentative Lists". UNESCO Dünya Miras Merkezi. 20 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mayıs 2024. 
  16. ^ "Archaeological Site and Historic Centre of Panamá City". UNESCO World Heritage Centre. 23 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2023. 

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
Wikimedia Commons'ta Panama'daki Dünya Mirasları listesi ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Panama%27daki_Dünya_Mirasları_listesi&oldid=36509910" sayfasından alınmıştır